Międzynarodowa konferencja naukowa w Genewie, Szwajcaria 23-24 kwietnia 2026

W dniach 23–24 kwietnia 2026 r. w Genewie (Szwajcaria) odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt. Safeguarding Against Ill-Treatment in Interrogation: Aligning Disciplines for Effective and Fair Interviewing. Wydarzenie, zorganizowane przez Akademię w Genewie (Uniwersytet w Genewie) wspólnie z zespołem realizującym grant COST CA22128 ImpleMéndez (Grupa Robocza 2), zgromadziło ekspertów z dziedziny prawa, praw człowieka oraz praktyki śledczej, w tym ponad 25 członków sieci ImpleMéndez. Celem spotkania była analiza, w jaki sposób podejścia interdyscyplinarne mogą wzmacniać gwarancje chroniące przed złym traktowaniem podczas przesłuchań oraz wspierać etyczne, oparte na dowodach techniki przesłuchania.

Podczas obrad podkreślano, że skuteczna ochrona praw musi rozpoczynać się już w momencie zatrzymania, funkcjonować jako system wzajemnie powiązanych gwarancji oraz być trwale zakorzeniona w kulturze instytucjonalnej, a nie traktowana jako formalny obowiązek. Program konferencji został podzielony na cztery tematy. Pierwszy dzień koncentrował się na integracji gwarancji prawnych z praktyką przesłuchań oraz na wymiarze sprawiedliwości wobec nieletnich i kwestii ich podatności na zagrożenia. W tym kontekście wskazywano na potrzebę bardziej inkluzywnego podejścia, uwzględniającego szczególne potrzeby dzieci oraz osób neuroróżnorodnych – zarówno jako osób przesłuchiwanych, jak i prowadzących przesłuchania.

Drugi dzień rozpoczął się od wystąpienia prof. Juana Méndeza – byłego Specjalnego Sprawozdawcy ONZ ds. tortur. Następnie odbyły się sesje poświęcone przejrzystości praktyk przesłuchań, w tym rejestrowaniu i dostępowi do nagrań, oraz zarządzaniu praktykami nieformalnymi. Rejestrowanie i transparentność wskazano jako kluczowe narzędzia zapewniania odpowiedzialności, choć nadal istnieją wyzwania związane z ich selektywnym stosowaniem i ochroną prywatności. Szczególną uwagę zwrócono na problem nieformalnego rozpytania, który został zidentyfikowany jako obszar podwyższonego ryzyka, gdzie prawa jednostki są najczęściej zagrożone, a gwarancje procesowe ulegają osłabieniu.

Dyskusje podkreśliły znaczenie spójności, odpowiedzialności oraz stosowania dobrych praktyk w różnych jurysdykcjach. Wskazano, że skuteczne, inkluzywne i interdyscyplinarne wdrażanie Zasad Méndeza wymaga dalszego przechodzenia od poziomu deklaracji do praktyki w zróżnicowanych kontekstach zawodowych i kulturowych, przy czym to właśnie praktyka powinna wzmacniać i urzeczywistniać gwarancje prawne i etyczne stanowiące fundament tych zasad.

W ramach Tematu 4 – Informal Questioning and the Risk to Safeguards dr hab. D. Solodov, prof. UWM, zaprezentował wystąpienie pt.: „Why do informal police interviews occur? Legal and structural drivers in Poland”.