• Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Badania naukowe prowadzone w Instytucie Słowiańszczyzny Wschodniej

Podstawowa problematyka badawcza jednostki:

1. Polsko-wschodniosłowiańskie kontakty językowe, literackie kulturowe

Od 1985 roku organizowana jest cykliczna konferencja pod tym samym tytułem, na której rozpatrywane są relacje języka polskiego i języków wschodniosłowiańskich – rosyjskiego, białoruskiego i ukraińskiego, polsko-wschodniosłowiańska percepcja wytworów kultury, literackie i filozoficzne powiązania twórców kultury, problemy przekładu. Od 1997 roku najwybitniejsze prace pracowników ISW oraz badaczy z kraju i zagranicy publikowane są w czasopiśmie Acta Polono-Ruthenica, które w 2017 roku zostało przekształcone z rocznika w kwartalnik.

2.  Kultura i piśmiennictwo mazurskich staroobrzędowców

Pionierką badań jest prof. Zoja Jaroszewicz-Pieresławcew, profesor Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych, absolwentka bibliotekoznawstwa, autorka działa Starowiercy w Polsce i ich księgi (1995). W 2002 roku w Instytucie Słowiańszczyzny Wschodniej pracę podjęła dr Helena Pociechina, która utworzyła i pokierowała Studenckim Naukowym Kołem Slawistów. W 2006 roku zorganizowała po raz pierwszy w nieczynnym staroobrzędowym klasztorze w Wojnowie obóz naukowy dla członków Koła. Obozy te stały się imprezą cykliczną (do 2013), a opiekun koła, zaproszeni wykładowcy (z UWM w Olsztynie oraz z Rosji) i studenci aktywnie poznawali historię ruchu staroobrzędowego i klasztoru w Wojnowie, uczestniczyli w wykładach, nabożeństwach, spotykali się z członkami wspólnoty, odwiedzali i porządkowali cmentarze, pracowali z drukami i rękopisami zachowanymi w molennie. W 2006 roku do zespółu badawczego dołaczyła kolejna znawczyni kultury i języka starowierów, zamieszkujących północ Rosji – profesor Alla Kamalova. Dzięki monografii Лингвокультурологическое описание северной русской деревни (Камалова, Савелова 2007) naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego mogli poznać oryginalną metodologię i narzędzia pracy z ginącymi kulturami i konfesjami. W trakcie obozów naukowych wykładowcy uniwersyteccy rozpoczęli pracę nad cyfrową rejestracją książek z klasztoru w Wojnowie. Obawiano się, że fatalne warunki ich przechowywania zniweczą możliwości pracy naukowej z tekstami. Prace, wykonywane w molennie w Wojnowie, dostarczyły nowego materiału badawczego. Jedna ze studentek, Anna Tokarewicz, uczestniczka pierwszego i kolejnych obozów naukowych napisała i obroniła w 2016 roku pracę doktorską Językowy obraz świata staroobrzędowców z Wojnowa. Promotorem pracy była prof. Kamalova, recenzentami – dr hab. Zoja Nowożenowa, prof. Uniwersytetu Gdańskiego oraz dr hab. Joanna Orzechowska z UWM w Olsztynie. Obecnie nad doktoratem pracuje inna uczestniczka obozów, należąca do koła naukowego – mgr Aleksandra Wąsiewska, która pod kierunkiem prof. Pociechiny bada tekst polemicznej książki O ślubach, wydanej w Piszu przez Pawła Pruskiego. Pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego zrealizowali dwa projekty. Projekt badawczy nr 2011/01/B/HS2/03346 Mineje jako przykład literatury hymnograficznej oraz narzędzie kształtowania światopoglądu prawosławnych był finansowany przez Narodowe Centrum Nauki i realizowany w Instytucie Słowiańszczyzny Wschodniej wspólnie z pracownikami Rosyjskiej Akademii Nauk. Kierownikiem projektu została prof. Pociechina. W efekcie prowadzonych badań ukazały się dwie monografie (w języku angielskim i rosyjskim) z opisem języka minej (Minaia... 2013; Минеи... 2013). Przedmiotem badania w tym projekcie były książki, odnalezione w molennie klasztornej i sfotografowane w czasie licznych ekspedycji polowych. Drugi projekt badawczy nr 2011/01/B/HS2/03201 Slavica a bizantyjskie dziedzictwo. Multimedialny katalog zabytków piśmiennictwa staroobrzędowców zamieszkałych w Polsce jako narzędzie do odtwarzania fenomenów ginących kultur był bezpośrednią kontynuacją prac digitalizacyjnych, podjętych w klasztorze w Wojnowie. Finansowanie Narodowego Centrum Nauki pozwoliło na stworzenie ogólnodostępnego katalogu na stronie internetowej biblioteki uniwersyteckiej, ze zdjęciami i skanami odnalezionych ksiąg. Projektem kierowała prof. Zoja Jaroszewicz-Pieresławcew. Dzięki pracy zespołu udało się zamieścić cyfrową kolekcję biblioteczną klasztoru w Wojnowie w jednym miejscu, fachowo ją opisać, umożliwić dostęp do staroobrzędowych książek wszystkim badaczom kultury, historii i języka. Katalog został opracowany w ostatnim momencie. Kolekcja bowiem w ostatnich latach uległa rozproszeniu, wiele egzemplarzy zostało sprzedanych do rozsianych po całej Polsce bibliotek i muzeów. W 2013 roku na UWM w Olsztynie odbyła się obrona rozprawy habilitacyjnej dr Joanny Orzechowskiej Войновский синодик. Лингвокультурологическое описание (2012). Po raz pierwszy został przeanalizowany pod kątem lingwistyczno-kulturowym staroobrzędowy zabytek cerkiewno-słowiański z kolekcji klasztoru w Wojnowie. Praca „zespołu staroobrzędowego” wywołała potrzebę prezentacji swoich osiągnięć na forum publicznym. Doskonała okazją do tego stały się obrady corocznej Międzynarodowej Konferencji Slawistycznej „Polsko-wschodniosłowiańskie kontakty językowe, literackie, kulturowe” organizowanej przez Instytut Słowiańszczyzny Wschodniej. Od 2015 roku organizowana jest sekcja staroobrzędowa, na której omawiane były dotychczas dokonania badaczy z Polski, Rosji i Łotwy. Podczas prac w sekcji organizatorzy mają okazję do prezentacji swoich badań oraz wysłuchania zaproszonych gości. W konferencji regularnie uczestniczą przedstawiciele wspólnoty staroobrzędowej z Rygi (Гребенщиковская община), przedstawiając aktualne problemy, działalność i strategie rozwoju konfesji staroobrzędowej na Łotwie. Uczestniczką konferencji dwukrotnie była wybitna specjalistka od piśmiennictwa staroobrzędowego w Rosji – Irina Poczinskaja z Jekaterynburga. Gościli także badacze z Torunia, Warszawy, Białegostoku. Pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego zadbali o możliwość publikowania prac z historii, kultury, języka staroobrzędowców na stronach specjalistycznej serii wydawniczej Fontes Slavia Ortodoxa (2014, 2015, 2016), przekształconej w 2017 roku w czasopismo. Inicjatorką założenia pisma była prof. Pociechina, która w 2014 roku zaprosiła do współpracy jako redaktora naukowego członka Rosyjskiej Akademii Nauk Aleksandra Krawieckiego i pod egidą wydawniczą Centrum Badań Europy Wschodniej wydała pierwszy tom pod tytułem Православие в славянском мире: история, культура, язык. Do tworzenia monografii zapraszani są nie tylko uczestnicy konferencji. Autorami artykułów są znawcy prawosławia i ruchu staroobrzędowego z Polski, Rosji, Litwy, Serbii. Działalność „zespołu staroobrzędowego” ma nie tylko naukowy charakter. Od lat zajmujemy się propagowaniem i krzewieniem wiedzy o historii ruchu staroobrzędowego na Mazurach. Od 2008 roku pracownicy i studentki Instytutu Słowiańszczyzny Wschodniej prowadzą wycieczki do klasztoru staroobrzędowców w Wojnowie w ramach organizowanych przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Olsztyńskich Dni Nauki i Sztuki. Dla grup szkolnych oraz innych zainteresowanych osób przybliżaliśmy historię staroobrzędowców na Mazurach i zwiedzaliśmy klasztor (2008-2014). W 2012 roku aktywnie uczestniczyliśmy w Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Staroobrzędowcy w Polsce – historia i współczesność”, organizowanej przez Naczelną Radę Staroobrzędowców w Polsce oraz Staroobrzędową Gminę Wyznaniową w Suwałkach (30 kwietnia 2012). W październiku 2014 uczestniczyłyśmy w Научно-практическая конференция «Четвертые международные Заволокинские чтения» w Rydze, połączonej z wycieczką po staroobrzędowych wsiach Łotwy i Litwy. Efektem działalności naukowej jest ponad 50 opublikowanych artykułów naukowych i rozdziałów w monografiach oraz udział pracowników ISW w licznych konferencjach tematycznych.

3. Luminarze rosyjskiej emigracji

W ramach tematu badawczego rozpatrywane są zagadnienia dorobku literackiego i kulturowego rosyjskich emigrantów. Trzy fale uchodźstwa, zainicjowane rewolucją październikową 1917 roku, wciąż stanowią intrygujące wyzwanie badawcze dla uczonych na całym świecie, którzy profesjonalnie zajmują się emigrantologią rosyjską. Od 2014 roku w ISW organizowana jest konferencja "Luminarze rosyjskiej emigracji". Pierwsze spotkanie było poświęcone Iwanowi Buninowi, w kolejnych edycjach cyklu dyskutowano o pisarkach rosyjskiej emigracji i memuarystyce. Prelegenci analizowali życie i twórczość min. Matki Marii z Paryża, Zinaidy Gippius, Dmitrija Mierieżkowskiego, Borysa Popławskiego, Teffi i wielu innych. W konferencjach biorą udział literaturoznawcy, językoznawcy i tłumacze, ale chętnie gościmy kulturoznawców oraz reprezentantów innych dyscyplin, dla których  temat rosyjskiej emigracji okaże się inspiracją do twórczej wypowiedzi.

4. Między słowami – między światami

Temat badawczy "Między słowami – między światami" realizowany jest w dwóch aspektach: przekładoznawczym i lingwokulturologicznym. W ISW organizowana jest cykliczna konferencja "Komunikacja międzykulturowa w świetle współczesnej translatologii", zainicjowana w 2014 roku przez 10-osobowy zespół pracowników i doktorantów dwóch jednostek Wydziału Humanistycznego: Katedry Filologii Angielskiej i Instytutu Słowiańszczyny Wschodniej. Badania realizowane są z inicjatywy i pod opieką naukową dr hab Iwony Ndiaye, prof. UWM oraz dr hab. Ewy Kujawskiej-Lis, prof. UWM. Konferencja stała się platformą wymiany doświadczeń z zakresu teorii i praktyki przekładu, które można przyporządkować takim obszarom tematycznym jak zagadnienia przekładu artystycznego, literackiego, audiowizualnego. Prezentowane i wykorzystywane są najnowsze osiągnięcia techniczne pomocne w pracy tłumacza.

 


Filologia
rosyjska
. ul. Kurta Obitza 1
10-725 Olsztyn
tel. 89 524 63 69
fax 89 527 58 47 rus.human@uwm.edu.pl