STRESZCZENIA

Journal of Elementology

NUMERY

  [8/4/2003] [9/1/2004] [9/2/2004] [9/3/2004] [ 9/4/2004] [10/1/2005] [10/2/2005] [10/3-1/2005] [10/3-2/2005] [10/4/2005] [11/1/2006] [11/2/2006] [11/3/2006] [11/4/2006] [12/1/2007][12/2/2007] [12/3/2007] [12/4/2007] [13/1/2008] [13/2/2008] [13/3/2008] [13/4/2008] [14/1/2009] [14/2/2009] [14/3/2009] [14/4/2009] [15/1/2010] [15/2/2010] [15/3/2010][15/4 [16/1/2011] [16/2/2011]

Jacek Czekała, Alicja Jezierska, August Krzywosądzki

Określenie twardości ogólnej i zawartości wapnia i magnezu w wodach uzdatnionych

Słowa kluczowe: woda do spożycia, twardość, wapń, magnez.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.01

Woda do konsumpcji podlega szczególnej ochronie, o czym świadczy liczba parametrów jej oceny. Wśród nich należy wyróżnić twardość oraz zawartość magnezu. Z kolei wapń nie jest składnikiem limitowanym, ale jego koncentracja i związki składają się na twardość wody, dlatego jest on pierwiastkiem na ogół oznaczanym zarówno w wodach surowych, po uzdatnieniu, jak i u odbiorcy. Ze względów zdrowotnych szczególną uwagę zwraca się na koncentrację magnezu w wodach oraz na relacje ilościowe między Mg i Ca. Celem pracy było określenie twardości oraz zawartości wapnia i magnezu w wodach uzdatnionych przeznaczonych do spożycia dla mieszkańców miasta Leszna. Badania przeprowadzono w latach 2006-2009 na próbkach wód pochodzących z trzech ujęć i stacji uzdatniania wody. Próbki wód pobierano zgodnie z normą PN-ISO 5667, a powyższe parametry oznaczono metodą wersenianową (PN-ISO 6059). W okresie badań zanalizowano ogółem 270 próbek na twardość oraz po 30 próbek na zawartość wapnia i magnezu. Twardość ogólna wód kształtowała się od 192,0 do 410,0 mg CaCO₃ dm^–3, średnio 334,9±33,16 mg CaCO₃ dm^–3. Wartości te mimo pozornie dużych zakresów skrajnych pod względem średnich są zbliżone między ujęciami i latami, co skutkowało brakiem istotnych statystycznie różnic. Stężenie wapnia w wodach wynosiło od 24,7 do 152,4 mg dm^–3, średnio 73,46±31,15 mg dm^–3 a magnezu od 1,6 do 107,1, średnio 20,45±27,77 mg dm^–3. Z analizy danych wynika, że twardość ogólna wód nie korelowała z koncentracją wapnia i magnezu, natomiast stwierdzono dodatnią zależność korelacyjną między koncentracją wapnia i magnezu. Stwierdzono, że po uzdatnieniu, wody do konsumpcji w Lesznie spełniały normy jakościowe badanych parametrów. Według średnich wartości, wody te zaliczono do średnio twardych o zaniżonej koncentracji magnezu.

Iwona Domagała-Świątkiewicz, Włodzimierz Sady

Wpływ nawożenia azotem na zawartość P, K, Mg, Ca i S w glebie i częściach jadalnych kapusty głowiastej białej

Słowa kluczowe: siarczan amonu, RSM, nawożenie rzutowe i zlokalizowane.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.02

Badano wpływ nawożenia azotowego siarczanem amonu i roztworem saletrzano-mocznikowym (RSM) na zawartość P, K, Mg, Ca i S w glebie i kapuście głowiastej białej. Badania z kapustą głowiastą białą odmiany Galaxy F₁ prowadzono w latach 2005-2007 w Zagorzycach k. Miechowa. Nawozy azotowe stosowano wg schematu: 1) kontrola – 100% N (120 kg ha^–1) rzutowo w czasie sadzenia rozsady; 2) 75% N rzutowo w czasie sadzenia rozsady + 25% N w trakcie wegetacji; 3) 75% N rzutowo w czasie sadzenia rozsady + nawożenie pozakorzeniowe; 4) 75% N w sposób zlokalizowany w czasie sadzenia rozsady, 5) 75% N w sposób zlokalizowany w czasie sadzenia rozsady + 25% N rzutowo w czasie wegetacji; 6) 75% N w sposób zlokalizowany w czasie sadzenia rozsady + nawożenie pozakorzeniowe. Dokarmianie pozakorzeniowe wykonywano 2% mocznikiem (3-krotnie) i 1% roztworem Supervitu K (1 raz). Warunki pogodowe w kolejnych latach doświadczenia znacznie modyfikowały wpływ czynników badań na zawartość oznaczanych składników mineralnych w kapuście. Najwięcej K i Mg w roślinach oznaczono w 2006 r., najmniej P, K, Mg i Ca w 2007 r., natomiast 2005 r. był rokiem średnim, jeśli chodzi o stężenia badanych pierwiastków. Zawartość siarki w liściach kapusty była najwyższa w 2007 r., a najniższa w 2006 r. Oznaczone zawartości P, K i Mg były poniżej zakresu przyjętego za wystarczający dla części jadalnych kapusty. Rodzaj nawozu azotowego wpływał istotnie na zawartość P i Ca w roślinach. W 2005 i 2006 r. wyższe stężenia P wykazano w roślinach nawożonych RSM w porównaniu z nawożonymi siarczanem amonu. Więcej Ca oznaczano w kapuście nawożonej siarczanem amonu w porównaniu z kapustą nawożoną roztworem saletrzano-mocznikowym. Żaden z badanych czynników nie różnicował istotnie zawartości K i Mg w kapuście. W każdym roku badań rośliny nawożone siarczanem amonu zawierały więcej siarki. W 2005 i 2006 r. rzutowy sposób nawożenia siarczanem amonu wpływał istotnie na zwiększenie stężenia S w roślinach w stosunku do nawożenia zlokalizowanego. Nawożenie pozakorzeniowe nie wpływało istotnie na zawartość oznaczanych pierwiastków w roślinach.

Tomasz Kleiber, Andrzej Komosa

Wpływ wzrastającego nawożenia azotem na zawartość mikroelementów w runi trawników dekoracyjnych

Słowa kluczowe: azot, trawnik, darń, zawartość mikroelementów, analiza roślin.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.03

Celem badań w latach 2007-2008 było określenie wpływu wzrastających poziomów azotu: 0, 50, 100, 150, 200 mg N dm^–3 na zawartość mikroelementów metalicznych żelaza, manganu, cynku i miedzi oraz stosunki ilościowe w runi trawników dekoracyjnych. Doświadczenie wegetacyjne wykonano na 2-letnim trawniku, na którym wysiano mieszankę traw o następującym składzie gatunkowym (w %): życica trwała (Lolium perenne L.) Grasslands Nui – 45%, kostrzewa trzcinowa (Festuca arundinacea Schreb.) Finelawn – 25%, kostrzewa czerwona (Festuca rubra Hack.) Olivia – 10%, kostrzewa czerwona (Festuca rubra Hack.) Boreal – 15%, wiechlina łąkowa (Poa pratensis L.) Balin – 5%. Z wyjątkiem miedzi, nawożenie azotem wpływało na wzrost zawartości żelaza, manganu i cynku w częściach nadziemnych traw. Nawożenie azotem (w formie saletry amonowej) zwiększało pobranie mikroelementów przez części nadziemne roślin: Fe o 143,0%, Mn – 227,2%, Zn – 233,3%, Cu – 180,7% oraz ich stosunki ilościowe. Wykazano, że wysokie nawożenie azotem trawników dekoracyjnych, od N-150 do N-200, zwiększało stosunek Fe : Mn : Zn : Cu. Najlepszymi walorami dekoracyjnymi charakteryzowała się murawa zawierająca w częściach nadziemnych (w mg kg^–1 s.m.): Fe 231,6-292,8, Mn 35,6-50,5, Zn 26,5-47,5 i Cu 16,9-17,6. Zakresy te można zalecać jako tymczasowe zawartości wskaźnikowe dla trawników dekoracyjnych. Z praktycznego punktu widzenia, biorąc pod uwagę pozytywny i stymulujący wpływ nawożenia azotem na plonowanie, skład chemiczny roślin i pobieranie mikroelementów przez mieszankę traw na trawniku dywanowym, konieczne jest – w ich kontrolowanym nawożeniu – uwzględnienie strat wynikających z wynoszenia tych składników z gleby wraz z plonem części nadziemnych, a także ich wypłukiwania z rizosfery i ewentualne ich uzupełnienie nawozami mineralnymi.

Mirosław Kobierski, Jacek Długosz, Anna Piotrowska

Zróżnicowanie przestrzenne różnych form magnezu w glebie płowej wytworzonej z gliny lodowcowej

Słowa kluczowe: magnez wymienny i wodno-rozpuszczalny, magnez przyswajalny dla roślin, zmienność przestrzenna, gleba płowa.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.04

Rezerwuarem magnezu dla roślin jest gleba, głównie jony znajdujące się w roztworze wodnym, oraz jego kationy wymienne związane z kompleksem sorpcyjnym. Zawartość magnezu przyswajalnego – ważna ze względu na zabezpieczenie potrzeb pokarmowych roślin – może się charakteryzować bardzo dużym zróżnicowaniem przestrzennym w skali pola uprawnego. Określenie przestrzennego zróżnicowania tych składników jest niezmiernie istotne w rolnictwie precyzyjnym, uzależniającym dawkę nawożenia od rzeczywistego niedoboru pierwiastka, nawet na niewielkim areale pola uprawnego. W celu oszacowania parametrów związanych z przestrzenną zmiennością form magnezu określono zawartość magnezu wodno-rozpuszczalnego (Mg-H₂O), wymiennego (Mg-W) i przyswajalnego dla roślin (Mg-P). Próbki z 50 punktów poziomu orno-próchnicznego gleby płowej pobrano wiosną 2007 r. w sieci kwadratów rozmieszczonych co 10 m. Zawartość poszczególnych form magnezu oznaczono tradycyjnymi metodami, a wyniki opracowano metodami statystycznymi i geostatystycznymi, które posłużyły do wykonania map określających ich przestrzenne zróżnicowanie. Wykazano duże zróżnicowanie zawartości form magnezu (Mg-H₂O – 0,76-2,89 mmol(+) kg^–1; Mg-W – 1,69-8,06 mmol(+) kg^–1; Mg-P – 28,50-91,40 mg kg^–1) w poziomie orno-próchnicznym gleby płowej. Zróżnicowanie to potwierdzają wysokie wskaźniki zmienności, wynoszące odpowiednio: Mg-H₂O – 31,6%; Mg-W – 30,5%; Mg-P – 24,9%. Na podstawie analizy geostatystycznej wyników stwierdzono, że najbardziej skupione wokół średniej arytmetycznej, wynoszącej 1,24 mmol Mg kg^–1, były zawartości Mg-H₂O. Potwierdza to także obliczona dla tej formy magnezu wysoka wartość kurtozy (8,73). Najbardziej spłaszczony rozkład miały wyniki określające zawartość magnezu przyswajalnego dla roślin (kurtoza-0,39). Poszczególne formy magnezu w masie glebowej badanego pola charakteryzują się niewielkim wskaźnikiem rozproszenia, na co wskazuje wysoka wartość efektu samorodka, odpowiednio: 0,423 (mmol kg^–1)² dla Mg-W; 0,031 (mmol kg^–1)² dla Mg-H₂O oraz 83,42 (mg kg^–1)² dla Mg-P. Największy udział efektu samorodka w wariancji progowej (47,3%) zaobserwowano na semiwariogramie określającym zawartość Mg-P. Obliczony zasięg oddziaływania, czyli korelacji między próbkami, wynosił 79,3-98,0 m i był większy niż rzeczywista odległość między poszczególnymi próbami pobranymi do badań.

Peter Kováčik, Milan Macák, Ladislav Ducsay, Magdaléna Halčínová, Martin Jančich

Wpływ stosowania popiołów, popiołów lotnych i ich Mieszanek na żyzność gleby

Słowa kluczowe: mieszanka popiołów i popiołów lotnych, żyzność gleby, węgiel całkowity, kwasy huminowe, gęstość gleby.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.05

Aplikacja popiołów, popiołów lotnych i ich mieszanek w glebach Słowacji nie jest dozwolona przez prawo, mimo że niektóre państwa pozwalają na takie wykorzystanie. Można przypuszczać, że jest to spowodowane głównie niestabilną i często wysoką zawartością metali ciężkich oraz związków promieniotwórczych w glebie. Poszczególne popioły i popioły lotne znacznie różnią się powyższymi parametrami, z tego powodu konieczna jest indywidualna ocena wykorzystania popiołów w Słowacji. Korzystnego wpływu popiołów i popiołów lotnych na rośliny nie można pominąć w przypadku surowców nie stwarzających zagrożenia związanego ze zwiększoną ilością metali ciężkich i związków radioaktywnych. Celem eksperymentu było określenie wpływu mieszanki popiołu z popiołem lotnym (AFAM) na niektóre parametry glebowe oraz sprecyzowanie poglądów na wykorzystanie popiołów i popiołów lotnych w rolnictwie. Eksperyment przeprowadzono w wegetacyjnej klatce znajdującej się na terenie Słowackiego Uniwersytetu Rolniczego w Nitrze, w 30 kg pojemnikach z 24 kg antropogenicznej gleby, która powstała po zmieszaniu 2 części brunatno-modalnej gleby i 1 części piasku krzemionkowego. Do całego profilu glebowego powyższych pojemników aplikowano mieszankę popiołów i popiołów lotnych lub nawozów NPK w 4 powtórzeniach. Eksperyment miał 6 wariantów (0, AFAM1, NPK, NPK+ AFAM1, NPK+ AFAM2, NPK+ AFAM3): 1 – wariant kontrolny, 2 – mieszanka popiołu i popiołu lotnego w ilości 3 t ha^–1, 3 – nawozy sztuczne NPK, 4 – nawozy NPK + AFAM w ilości 3 t ha^–1, 5 – nawozy NPK + AFAM w ilości 30 t ha–1, 6 – nawozy NPK + AFAM w ilości 150 t ha^–1. Mieszanka popiołu i popiołu lotnego (AFAM) stosowana w ilości 3 t ha^–1 miała pozytywny wpływ na kilka parametrów glebowych. Istotnie statystycznie zwiększyła wartość pHKCl, pHH₂O i dostępnych zasobów Ca. W przypadku zawartości węgla całkowitego (Cox), węgla substancji humusowych (CHS), węgla kwasów huminowych (CHA), kwasów fulvia (CFA) i dostępnego K reakcja na wzrost była niejednoznaczna. Gęstość objętościowa gleby (BD) się zmniejszyła. Absorpcja (CEC) nie uległa zmianie. Statystycznie nieistotny, ale negatywny wpływ miała na ilość kationów podstawowych (EBC), stopień nasycenia kationami bazowymi (BS), przewodność (EC), zawartość Nan i Mg. Dodanie AFAM do nawozów NPK w dawkach 3, 30 i 150 t ha^–1 miało pozytywny wpływ na ilości Cox, CHS, CHA i Mg, na wartości CEC, EBC, BS, pHKCl i pHH₂O, BD gleby. Negatywnie wpłynęło tylko na EC i zawartość Nin. Wykorzystanie mieszanki popiołu i popiołów lotnych oraz mieszanki w połączeniu z nawozami NPK poprawiło głównie te parametry gleby, które zwiększają jej wydajność, odporność na spadek plonów spowodowany jednostronnym sztucznym nawożeniem roślin.

Krzysztof Makuch, Ryszard Koczorowski, Iwona Rykowska, Wiesław Wasiak

Ocena zawartości tytanu w błonie śluzowej pokrywającej dwuetapowe wszczepy śródkostne

Słowa klucze: tytan, implanty, alergia.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.06

Szeroko stosowane współcześnie biomateriały, w tym tytan i jego stopy, wykazują wiele cech i właściwości fizykochemicznych, które determinują sposób ich wykorzystania. Jak wynika z piśmiennictwa, wszczepy tytanowe stosowane w stomatologii, uważane za biokompatybilne z ustrojem, mogą w określonych warunkach wywoływać reakcje zapalne lub alergiczne. Celem pracy była ocena zawartości tytanu w błonie śluzowej pokrywającej dwuetapowe wszczepy śródkostne systemu Osteoplant-Hex®. Zawartość jonów tytanu w badanych próbkach zawierających wycinki błony śluzowej pobrane nad wszczepami stomatologicznymi oznaczono na spektrometrze emisyjnym z indukcyjnie sprzężoną plazmą VISTA-MPX firmy VARIAN ICP. Wykazano zróżnicowaną zawartość tytanu w błonie śluzowej kontaktującej się z implantami w okresie ich wgajania. Oznaczono stężenia tytanu od 0,0 do 122,59 µg g^–1. Jak wynika z badań, duża rozpiętość wyników może być uzależniona od lokalizacji wszczepu, płci pacjentów, a także wieku, i dlatego podjęto próbę powiązania uzyskanych wyników z kilkoma potencjalnymi parametrami.

Jarosław Pobereżny, Elżbieta Wszelaczyńska

Wpływ biopierwiastków (n, k, mg) oraz długotrwałego przechowywania bulw ziemniaka na straty ilościowe i jakościowe. Cz. II.  Zawartość suchej masy i skrobi

Słowa kluczowe: bulwa ziemniaka, nawożenie N, K, Mg, przechowywanie, straty jakościowe.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.07

Jednym z nadrzędnych celów w produkcji ziemniaka jadalnego i do przetwórstwa spożywczego jest dobra jakość bulw. Wielokierunkowość użytkowania ziemniaka powoduje, że wymagania co do jego jakości są wysokie, ale też i różne, zarówno pod względem cech morfologicznych, jak i składu chemicznego. W całym cyklu produkcyjnym przechowywanie ziemniaków jest najtrudniejszym etapem utrzymania dobrej jakości bulw, ponieważ w okresie długotrwałego składowania w bulwach zachodzą procesy prowadzące do zmian ilościowych i jakościowych. W trzyletnim doświadczeniu polowym (2003-2005) badano wpływ zastosowanego w okresie wegetacji roślin zróżnicowanego nawożenia mineralnego (N, K i Mg na tle stałej dawki P) oraz przechowywania (3 i 6 miesięcy) na kształtowanie się zawartości suchej masy i skrobi w bulwach wybranych odmian ziemniaka. Do badań wybrano średnio wczesne odmiany Bila i Triada. Próby przechowywano w komorze przechowalniczej przez 3 i 6 miesięcy (temp. +4ºC, wilgotność względna powietrza 95%). Na zawartość suchej masy i skrobi istotny wpływ miało zarówno zastosowane nawożenia, jak i czas składowania. Pod wpływem wzrastających dawek N, K, Mg następował istotny wzrost zawartości suchej masy w stosunku do obiektu kontrolnego, a najwyższą jej zawartość uzyskano po zastosowaniu nawożenia w ilości 100 kg azotu – wzrost o 3,5%, 80 kg potasu – wzrost o 7,7% i 100 kg magnezu – wzrost o 6,2% na 1 ha. W przypadku zawartości skrobi najkorzystniejsze okazały się dawki 100 kg azotu, 160 kg potasu i 100 kg magnezu na 1 ha. Straty suchej masy i skrobi w bulwach ziemniaka wyliczone z bilansu były najwyższe po 6 miesiącach przechowywania i wynosiły odpowiednio 8,1 i 15,4% w doświadczeniu z magnezem, 6,6 i 10,1% w doświadczeniu z azotem, 6,7 i 7,9% w doświadczeniu z potasem.

Ewa Rekowska, Barbara Jurga-Szlempo

Porównanie zawartości wybranych składników chemicznych w liściach dwóch odmian endywii (Cichorium endivia L.)

Słowa kluczowe: endywia, odmiany, makro- i mikroelementy.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.08

W Polsce w porównaniu z innymi krajami europejskimi obserwuje się za małe spożycie gatunków należących do grupy warzyw liściowych. Jednym z takich warzyw jest endywia – z rodziny astrowatych (Asteraceae), roślina mało znana, uprawiana jedynie amatorsko. Endywia należy do cennych warzyw liściowych, które charakteryzują się wysoką wartością odżywczą i prozdrowotną. W porównaniu z bardziej popularną w naszym kraju sałatą, zawiera więcej soli mineralnych (zwłaszcza fosforu, wapnia i potasu), prowitaminy A oraz witamin B1, B2 i C. Dzięki zawartości substancji gorzkich ma działanie pobudzające trawienie. Celem badań była ocena zawartości makro- i mikroelementów oraz azotanów w liściach dwóch odmian endywii: Riccia a cuor ol’oro sel blondie, należącej do odmiany botanicznej eskariola (Cichorium endivia var. latifolium) o gładkich liściach,  i Blonda a cuor plen – z grupy endywii kędzierzawej (Cichorium endivia var. crispum) o liściach fryzowanych. Doświadczenie założono w latach 2004-2006, w Warzywniczej Stacji Badawczej w Dołujach k. Szczecina. Było to doświadczenie 1-czynnikowe, założone metodą bloków losowych, w 3 powtórzeniach. Powierzchnia poletka doświadczalnego wynosiła 2,88 m2 (1,80×1,60 m). Przedplonem dla endywii był ogórek uprawiany na oborniku. Nasiona endywii wysiewano na rozsadniku 20 czerwca (w obu latach uprawy), natomiast rozsadę w fazie 4-6 liści właściwych sadzono na miejsce stałe 18 lipca (2006 r.) i 20 lipca (2007 r.), w rozstawie 40×30 cm. Zbiór rozet liściowych wykonano jednorazowo 13 września (2006 r.) i 8 września (2007 r.). Wyniki opracowano statystycznie z użyciem testu Tukeya na poziomie istotności a=0,05. Stwierdzono, że zawartość makro- i mikroelementów w liściach endywii była w sposób istotny uwarunkowana zmiennością odmianową. Odmiana endywii z grupy crispum (kędzierzawej) odznaczała się wyższą zawartością magnezu oraz żelaza, manganu i miedzi. Liście roślin odmiany endywii z grupy latifolium (eskariola) zawierały więcej fosforu, potasu, wapnia i cynku, a jednocześnie mniej azotanów. Odmiana Riccia a cuor ol’oro sel blondie (z grupy eskariola) zawierała średnio w 2 latach badań więcej fosforu, potasu i wapnia. W odniesieniu do fosforu, w 1. roku badań różnice zawartości tego makroskładnika u obu odmian okazały się nieistotne, natomiast w 2. roku stwierdzono istotnie większą koncentrację tego pierwiastka w liściach odmiany botanicznej eskariola, co potwierdziły średnie wyniki z 2 lat badań. U tej odmiany wykazano również wyższą zawartość potasu (średnio o 47,8%) i wapnia (o 7,4%) w porównaniu z endywią kędzierzawą. Natomiast istotnie więcej magnezu (średnio 187,9 mg 100 g^–1 d.m. mg) i sodu (3,0 mg 100 g^–1 d.m.) zawierały liście endywii z grupy endywii kędzierzawej. Wykazano również znaczne zróżnicowanie zawartości mikroskładników (Fe, Mn, Cu i Zn) w części jadalnej badanych odmiany endywii

Ewa Rekowska, Barbara Jurga-Szlempo

Zawartość składników mineralnych w korzeniach spichrzowych wybranych odmian buraka ćwikłowego

Słowa kluczowe: burak ćwikłowy, zawartość makro- i mikroelementów.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.09

Burak ćwikłowy jest w Polsce warzywem o podstawowym znaczeniu, dostępnym na rynku przez cały rok w postaci świeżej lub przetworzonej. Pod względem wielkości spożycia zajmuje trzecie miejsce po kapuście i marchwi. Jest łatwy w uprawie, niezawodny w plonowaniu, doskonale się przechowuje. Należy jednocześnie do gatunków o wysokiej wartości odżywczej i dietetycznej. O wartości zdrowotnej, dietetycznej i odżywczej warzyw decyduje m.in. zawartość witamin, soli mineralnych, białka, kwasów organicznych. Zawartość tych składników jest w dużej mierze uzależniona od odmiany oraz wielkości i jakości plonu. Celem pracy była ocena wpływu odmian buraka ćwikłowego o zróżnicowanych kształtach korzenia spichrzowego na wybrane cechy jakościowe plonu oraz zawartość makro- i mikroelementów. Doświadczenie założono w latach 2004-2006 w Warzywniczej Stacji Badawczej w Dołujach. Nasiona 10 odmian wysiewano w połowie maja, w ilości
16 kg ha^–1, w rzędy co 30 cm, korzenie zbierano w ostatniej dekadzie września. Na podstawie badań stwierdzono największy udział masy korzeni w stosunku do masy liści w odniesieniu do odmiany Rocket (średnio 73,1%). W każdym roku badań największą masę jednostkową korzeni spichrzowych miały odmiany Opolski i Rocket. U tych odmian stwierdzono jednocześnie najwięcej suchej masy (odpowiednio: 12,9 i 13,1%). Najmniej zasobne w suchą masę były odmiany Bikores i Chrobry (10,5 i 10,6%). U badanych odmian nie wykazano istotnego zróżnicowania zawartości makroelementów (N, P, K, Ca, Mg i Na), natomiast stwierdzono istotny wpływ odmian na poziom wybranych mikroelementów w części jadalnej buraka. Spośród ocenianych odmian najwięcej manganu zawierała odmiana Czerwona Kula, a najwięcej cynku miały korzenie odmiany Bikores. Najbardziej bogate w żelazo były korzenie odmian Egipski i Czerwona Kula. U tej ostatniej odmiany wykazano również największą w porównaniu z pozostałymi odmianami zawartość miedzi.

Małgorzata Skwierawska

Wpływ różnych  dawek i form siarki na zawartość jej form oraz potasu przyswajalnego w glebie

Słowa kluczowe: nawożenie, siarka ogółem, siarka siarczanowa, siarka elementarna, potas przyswajalny, gleba.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.10

Wysoka zawartość siarki w glebie powoduje jej zasiarczenie i zakwaszenie oraz pośrednio uruchamia związki fitotoksyczne, szczególnie glin i niektóre pierwiastki śladowe. Niewystarczające odżywianie roślin tym pierwiastkiem obniża plon i pogarsza jego jakość. Badania dotyczące wpływu siarki na zawartość potasu przyswajalnego w glebie są rozbieżne. Celem badań była ocena wpływu nawożenia wzrastającymi dawkami siarki w formie siarczanowej i elementarnej na zawartość siarki ogółem, siarki siarczanowej oraz potasu przyswajalnego w poziomie gleby  0-40 i 40-80 cm. Trzyletnie doświadczenie polowe przeprowadzono na glebie brunatnej kwaśnej, o składzie granulometrycznym piasku gliniastego mocnego. Gleba przed założeniem doświadczenia charakteryzowała się odczynem kwaśnym (pH 1 mol KCl dm^–3 wynosiło 5,30), zawartość składników mineralnych wynosiła: azot 24,0; siarka siarczanowa 4,1; fosfor przyswajalny 34,5 i potas 110,0 mg kg^–1 gleby. Corocznie stosowano: S₁ – 40, S₂ – 80 i S₃ – 120 kg ha^–1 siarki siarczanowej (S-SO₄) i elementarnej (S-S₀). Nawożenie NPK + S, szczególnie 120 kg S ha^–1, spowodowało na ogół wzrost zawartości siarki ogółem w obu poziomach gleby, w odniesieniu do obiektu NPK. Wraz ze wzrostem dawek siarki i upływem czasu trwania doświadczenia następowało nagromadzenie siarczanów w glebie. Wpływ nawożenia siarką elementarną na zwiększenie zawartości S-SO₄ w glebie, w poziomie 0-40 cm, uwidocznił się dopiero w trzecim roku. W okresie trzech lat trwania doświadczenia dodatek obu form siarki spowodował na ogół zmniejszenie zawartości potasu przyswajalnego w poziomie gleby 0-40 cm w porównaniu z obiektem NPK. Po nawożeniu siarką, w warstwie gleby 40-80 cm, zmiany zawartości potasu przyswajanego były nieregularne. Siarka siarczanowa oddziaływała silniej na zawartość potasu przyswajalnego niż forma elementarna.

Sylwester Smoleń, Włodzimierz Sady, Stanisław Rożek, Iwona Ledwożyw-Smoleń, Piotr Strzetelski

Wstępna ocena wpływu nawożenia jodem i azotem na efektywność biofortyfikacji marchwi w jod oraz na jej skład mineralny

Słowa kluczowe: biofortyfikacja, jod, nawożenie azotem, skład mineralny, marchew.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.11

Warzywa biofortyfikowane jodem mogą być alternatywnym, do jodowania soli, sposobem wprowadzenia tego pierwiastka do diety człowieka. Jod nie jest pierwiastkiem niezbędnym dla roślin. Jego oddziaływanie na rośliny nie zostało dostatecznie zdiagnozowane. Celem badań było określenie wpływu doglebowego nawożenia jodem (w formie I^– i IO₃^–) i azotem (w formie NO₃^– i NH₄⁺) na efektywność biofortyfikacji jodem oraz na skład mineralny marchwi. Marchew odmiany Kazan F₁ uprawiano w doświadczeniu polowym w latach 2008-2009. W badaniach zastosowano zróżnicowane doglebowe nawożenie jodem (I w formie I^– lub IO₃^–) i azotem (N w formie NO₃^– lub NH₄⁺): 1 – kontrola bez nawożenia N i I, 2 – nawożenie KI bez nawożenia N, 3 – nawożenie KIO₃ bez nawożenia N, 4 – nawożenie KI + Ca(NO₃)₂, 5 – nawożenie KIO₃ + Ca(NO₃)₂, 6 – nawożenie KI + (NH₄)₂SO₄, 7 – nawożenie KIO₃ + (NH₄)₂SO₄. Jod w formie KI i KIO₃ aplikowano przedsiewnie w dawce 2 kg I ha^–1, azot w formie Ca(NO₃)₂ i (NH₄)₂SO₄ – w dawce po 100 kg N ha^–1 przedsiewnie i pogłównie. W marchwi oznaczono: zawartość jodu oraz P, K, Mg, Ca, S, Na, B, Cu, Fe, Mn, Zn, Mo, Al, Cd i Pb techniką ICP-OES; zawartość azotu metodą Kiejdahla. Lepsze efekty wzbogacania marchwi w jod uzyskano po zastosowaniu jodu w formie KI, zwłaszcza gdy stosowano ten związek w połączeniu z siarczanem amonu. Zastosowanie jodu w formie IO₃^– istotnie poprawiało efektywność wykorzystania azotu przez rośliny z zastosowanych nawozów mineralnych. W korzeniach spichrzowych roślin nienawożonych azotem zastosowanie jodu (w formie KI i KIO₃) powodowało istotne zwiększenie zawartości P, K, Ca oraz zmniejszenie zawartości Fe; natomiast nie miało wpływu na zawartość Mg, S, Cu, Mn, Zn, Mo, Al i Pb. Zastosowanie KIO₃, w porównaniu z KI, powodowało istotne zwiększenie zawartości K, Fe i Zn w marchwi nawożonej Ca(NO₃)₂. W przypadku nawożenia (NH₄)₂SO₄ aplikacja KIO₃, w porównaniu z KI, powodowała istotne zwiększenie zawartości P, K, Mg, S, Na, B, Cu, Fe, Mn, Al i Cd w marchwi.

Anna Winiarska-Mieczan

Zawartość Zn, Cu, Fe i Mn w gotowych produktach owocowych i owocowo-warzywnych przeznaczonych dla niemowląt

Słowa kluczowe: żywność, niemowlęta, mikroelementy.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.12

Bardzo istotną rolą urozmaicania diety jest poznawanie nowych smaków. Dzieci zazwyczaj chętnie jadają owoce o łagodnym smaku, np. jabłka lub banany. Pierwsze owocowe smaki w jadłospisie dziecko może poznać dzięki delikatnym deserkom, które zawierają przetarte owoce, mają łagodny smak i gładką konsystencję ułatwiającą przełykanie. Materiał do badań stanowiły owocowo-warzywne desery przeznaczone dla niemowląt i małych dzieci. Badano 15 różnych typów deserów (w słoikach), wyprodukowanych przez ośmiu producentów. Zawartość Zn, Cu, Mn oraz Fe oznaczono za pomocą płomieniowej techniki AAS w aparacie Unicam 939 (AA Spektrometr Unicam). W badanych deserach dopuszczalny w polskiej normie (PN 2007) poziom Zn, Fe oraz Mn nie został przekroczony, natomiast zawartość Cu była zbyt wysoka. Badane produkty zawierały średnio 282.2 mg Zn 100 kcal^–1, 648.9 mg Fe, 129.5 mg Cu oraz 195.4 mg Mn. Przyjmując, że dziecko w wieku 9-12 miesięcy spożywa dziennie jeden słoik deseru, wraz z tym posiłkiem przyjmuje ok. 0.27 mg Zn (9% RDA), 0.63 mg Fe (5.7% RDA), 0.12 mg Cu (40% AI) oraz 0.21 mg Mn. Produkty owocowo-warzywne są ważnym źródłem składników mineralnych w diecie dziecka. Ponieważ zawierają zwykle zbyt mało Zn i Mn w stosunku do zapotrzebowania, nie są produktem podstawowym w żywieniu niemowląt, a jedynie uzupełniającym.

Witold Grzebisz

Magnez – żywność i zdrowie człowieka

Słowa kluczowe: człowiek, niedostateczne zaopatrzenie w magnez, choroby, rośliny uprawne, zawartość magnezu w częściach jadalnych, nawozy magnezowe, biofortyfikacja

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.13

Na początku XXI w., jak wynika z wielu ostatnio publikowanych doniesień medycznych, zdrowie człowieka znajduje się w stanie dużego zagrożenia, będącego skutkiem niedostatecznego zaopatrzenia ludzi w magnez, niezależnie od kraju, wieku i płci. Główne przyczyny tego stanu są głęboko osadzone w obecnie dominujących wzorcach odżywienia, zależnych od zbóż, tzn. od koncentracji składników mineralnych w ziarnie. W ostatnim okresie wykazano, że jadalne części współczesnych, wysoko plonujących odmian zbóż, a także niektórych warzyw (ważne źródło magnezu dla ludzi), są dużo uboższe w składniki mineralne, w tym magnez, niż odmiany stare, nisko plonujące. Magnez pełni w roślinach wiele ważnych funkcji biochemicznych i fizjologicznych, istotnie kształtujących zarówno plony biomasy, jak i ich części jadalnych. Zatem współczesne odmiany roślin uprawnych wymagają bardzo dobrego zaopatrzenia w magnez, warunkującego szybkość ich wzrostu, co może być pokryte głównie przez stosowanie nawozów. W świetle faktów wskazujących na niedostateczną zawartość magnezu w żywności pochodzenia roślinnego, pojawił się nowy cel dla producentów żywności. Jest on ukierunkowany na zwiększenie koncentracji magnezu w jadalnych częściach zbóż i warzyw. Narastający problem niedoboru magnezu w produktach roślinnych można istotnie złagodzić przez doglebową lub/i dolistną aplikację nawozów magnezowych. Wyprodukowanie żywności bogatej w magnez wymaga efektywnego systemu gospodarki magnezem w glebie, aby zapewnić odpowiednie odżywienie roślin. Realizacja tego nadrzędnego celu wymaga od rolników korzystania z szerokiej gamy nośników magnezu, włącznie z nawozami.

Krzysztof Lipiński, Małgorzata Stasiewicz, Cezary Purwin, Krystyna Żuk-Gołaszewska

Wpływ magnezu na jakość mięsa świń

Słowa kluczowe: magnez, jakość mięsa, świnie.

Pełny tekst - pdf. DOI:10.5601/jelem.2011.16.2.14

W ostatnich latach dużo uwagi poświęca się jakości mięsa wieprzowego, która w opinii wielu konsumentów jest niska i nie odpowiada ich wymaganiom. Żywienie zwierząt jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, który ma wpływ na efektywność tuczu, wartość rzeźną i jakość mięsa. W przypadku trzody chlewnej istnieje możliwość modyfikowania zasadniczych cech jakości technologicznej i organoleptycznej mięsa poprzez żywienie. Obecnie prowadzi się wiele badań związanych z wpływem składników pokarmowych na  jakość uzyskanego mięsa. Nabywca wybierając opakowanie mięsa kulinarnego preferuje porcje z dużą zawartością chudej tkanki mięśniowej, o typowej dla wieprzowiny różowoczerwonej barwie. Nie akceptowane są porcje mięsa o barwie zbyt jasnej lub zbyt ciemnej oraz mięso z dużą ilością wycieku soku mięsnego. Analizując wpływ żywienia na jakość mięsa, często zwraca się uwagę na rolę witamin i składników mineralnych, a także niektórych dodatków paszowych. Prawidłowe zaopatrzenie organizmu w składniki mineralne jest jednym z podstawowych czynników decydujących o efektywności produkcji zwierzęcej. Ważnym problemem jest dostępność składników mineralnych. Decyduje ona o wynikach produkcyjnych, zdrowotności zwierząt, ma również wpływ na jakość mięsa. W ostatnich latach w wielu badaniach wykazano wysoką bio-dostępność tzw. organicznych połączeń  składników mineralnych.  Zawartość magnezu w typowych dawkach pokarmowych jest wystarczająca do pokrycia potrzeb świń. Mając na uwadze powyższe informacje, magnez nie jest zwykle dodawany do mieszanek paszowych dla świń. W piśmiennictwie naukowym znajduje się jednak wiele informacji o korzystnym wpływie dodatku związków magnezu na niektóre aspekty produkcyjne trzody chlewnej. Stosowanie dodatku magnezu w mieszankach dla świń może korzystnie oddziaływać na zachowanie świń, wrażliwość na stres i jakość mięsa, poprzez poprawę barwy, zmniejszenie wycieku soku mięsnego, podwyższenie kwasowości.

TOM 15 - NUMER - 4 - GRUDZIEŃ 2010

Renata Gaj

WPŁYW ZRÓŻNICOWANEGO POZIOMU NAWOŻENIA POTASEM NA STAN ODŻYWIENIA W KRYTYCZNEJ FAZIE WZROSTU I PLONOWANIE PSZENICY OZIMEJ

Słowa kluczowe: pszenica ozima, dawki potasu, odżywienie roślin, początek strzelania w źdźbło.

Pełna wersja pracy – pdf.

Optymalne odżywienie roślin uprawnych w krytycznych fazach wzrostu jest jednym z najważniejszych czynników realizacji ich potencjału plonotwórczego. Przyjęto założenie, że odżywienie roślin w fazie BBCH-31 istotnie wpływa na wzrost i plonowanie pszenicy. W Polsce składnikiem krytycznym dla wzrostu i plonowania roślin uprawnych jest potas. Celem sprawdzenia tej hipotezy w latach 2003-2005 przeprowadzono 3 serie jednoczynnikowych doświadczeń polowych ze zróżnicowanymi dawkami potasu stosowanymi w uprawie pszenicy ozimej odmiany Zyta. Potas aplikowano w dawkach: 0, 25, 50 i 100 kg ha^–1. Stan odżywienia pszenicy ozimej oceniano na początku strzelania w źdźbło (BBCH-31) na podstawie niemieckiego programu PIPPA. Rośliny, niezależnie od zastosowanej dawki potasu, wykazały stan niedożywienia Ca, K, P i N. Niedobory wapnia i potasu okazały się kluczowe dla kształtowania plonu ziarna. Jednakże relacje między zawartościami dla par składników: N : P, N : K oraz N: Ca wykazały znacznie większą wartość prognostyczną, czyli związek z plonem ziarna, niż zawartości składników rozważane oddzielnie. Nadmiar azotu w liściach w fazie początku strzelania w źdźbło wykazał ujemny wpływ na plon ziarna w warunkach niedoboru wapnia, który ujawnił się dopiero dla N:Ca > 34. Tę samą prawidłowość zanotowano dla potasu, lecz nadmiar azotu ujawnił swe hamujące działanie, gdy stosunek N:K przyjął wartości większe od 1,0.

Krzysztof Gondek

AKUMULACJA CYNKU I KADMU W KUKURYDZY (ZEA MAYS L.) ORAZ ZAWARTOŚĆ MOBILNYCH FORM TYCH PIERWIASTKÓW W GLEBIE PO ZASTOSOWANIU OBORNIKA I OSADÓW ŚCIEKOWYCH

Słowa kluczowe: cynk, kadm, kukurydza, gleba, osad ściekowy, obornik.

Pełna wersja pracy – pdf.

Kryterium ogólnej zawartości metali ciężkich nie ujmuje ich biologicznej przyswajalności po wprowadzeniu osadu ściekowego do gleby. Określenie tempa uruchamiania metali ciężkich z osadów ściekowych po ich wprowadzeniu do gleby jest bardzo ważne dla praktyki rolniczej, pozawala, bowiem ocenić szybkość przechodzenia tych pierwiastków do roztworu glebowego, co warunkuje ich pobranie przez rośliny. Celem badań była ocena wpływu nawożenia obornikiem i osadami ściekowymi na pobranie cynku i kadmu przez kukurydzę oraz zawartość mobilnych form tych pierwiastków w glebie. Badania prowadzono w 3-letnim okresie w warunkach doświadczenia wazonowego. W wyniku nawożenia obornikiem i osadami ściekowymi osiągnięto większe sumaryczne plony biomasy kukurydzy (w 3-letnim okresie badań) w porównaniu z zebranymi w obiektach, w których zastosowano wyłącznie nawożenie mineralne. Sumaryczne (z 3 lat) pobranie cynku i kadmu przez kukurydzę, niezależnie od dawki nawożenia, było największe w obiektach, w których zastosowano wyłącznie sole mineralne, do czego przyczyniły się ilości Zn i Cd pobrane przez kukurydzę w pierwszym roku badań. Nawożenie obornikiem i osadami ściekowymi nie spowodowało istotnego uruchomienia mobilnych form cynku i kadmu w glebie po pierwszym roku badań. W wyniku mineralizacji materiałów organicznych oraz postępującego zakwaszenia gleb w drugim i trzecim roku badań, zawartość mobilnych form badanych pierwiastków w glebie się zwiększyła, chociaż w mniejszym stopniu niż pod wpływem wyłącznego nawożenia mineralnego.

Sławomir Krzebietke, Stanisław Sienkiewicz

WPŁYW SKAŻENIA GLEBY ANTRACENEM I PIRENEM NA PLONOWANIE I KUMULACJĘ MAKROSKŁADNIKÓW W SAŁACIE MASŁOWEJ (LACTUCA SATIVA L.)

Słowa kluczowe: Lactuca sativa L., makroskładniki, antracen, piren, gleba, dawki nawozu.

Pełna wersja pracy – pdf.

Toksyczne związki z grupy WWA powstają nie tylko w wyniku szeroko pojętych procesów spalania paliw, lecz również wskutek procesów naturalnych (mineralizacji). Produkty powstałe w trakcie tych procesów ostatecznie trafiają do gleby i ulegają kumulacji. Celem badań była ocena wpływu antracenu oraz pirenu zakumulowanych w glebie na plonowanie oraz zawartość makroskładników (N, P, K, Mg, Ca, Na) i ich pobranie przez sałatę masłową (Lactuca sativa L.) odmiany ‘Vilmorin’ uprawianą w warunkach minimalnej i 3-krotnie zwiększonej zasobności podłoża. Doświadczenie wazonowe w 4 powtórzeniach prowadzono 2-krotnie wiosną w hali wegetacyjnej UWM w Olsztynie, w latach 2007-2008. Uzupełniające nawożenie zastosowano przed posadzeniem sałaty masłowej. W przypadku minimalnego poziomu nawożenia azot zastosowano w całości przed sadzeniem, natomiast w przypadku potrojonej ilości składników pokarmowych w podłożu – 2/3 dawki przed posadzeniem rozsady, a 1/3 dawki doglebowo po 10 dniach od posadzenia. Skażanie gleby antracenem (ANT) oraz pirenem (PYR) i ich mieszaniną rozpoczęto po 10 dniach od posadzenia sałaty. Wybrane WWA aplikowano doglebowo 5-krotnie w odstępach 5 dni. Zabieg stosowano do końca wegetacji. Oznaczenia makroskładników (N, P, K, Mg, Ca, Na) dokonano standardowymi metodami po mineralizacji (H₂SO₄+H₂O₂) wysuszonego w 60oC materialu roślinnego. Oznaczenia przeprowadzono wobec materiału certyfikowanego (CTA-VTL-2). Zwiększenie 3-krotnie zasobności składników pokarmowych (N, P, K, Mg, Na, Cl) w podłożu przyczyniło się do wzrostu plonu główek sałaty o 13,7%. Obecne w podłożu związki z grupy WWA zmniejszyły plon sałaty. Wyraźniej ta tendencja występowała w przypadku antracenu niż pirenu. ANT i PYR doprowadziły do spadku zawartości azotu oraz wzrostu koncentracji wapnia, w warunkach niskiej zasobności podłoża w składniki pokarmowe.

Bartosz Markiewicz, Anna Golcz

WPŁYW NAWOŻENIA AZOTEM, FOSFOREM I POTASEM NA PLONOWANIE I WARTOŚĆ BIOLOGICZNĄ OWOCÓW OBERŻYNY (SOLANUM MELONGENA L.)

Słowa kluczowe: oberżyna, nawożenie, wartość biologiczna.

Pełna wersja pracy – pdf.

W latach 2002-2003 przeprowadzono doświadczenia wegetacyjne z uprawą oberżyny odm. Epic F₁ i Solara F₁  w nieogrzewanym tunelu foliowym w Stacji Doświadczalnej Marcelin Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Rośliny sadzono 15 maja na zagonach w rozstawie  0,5 × 0,5 m, tj. 4 rośliny m^–2,  w cylindrach o obj. 6 dm³  wypełnionych  zwapnowaną  do pH(H₂O) = 6,5 mieszaniną gleby mineralnej (piasek gliniasty lekki o zawartości 12% części iłowych – zalegający na glinie średniej) z torfem wysokim z Litwy (v : v = 4 : 1). Nawożenie podstawowe – przedwegetacyjne i pogłówne makroskładnikami, oparte na analizie podłoża wykonanej metodą uniwersalną wg Nowosielskiego (1988) w 0,03 M CH₃COOH – ustalono do założonych poziomów z zachowaniem proporcji makroskładników N : P : K = 1 : 0,9 : 1,7 : N (N – 200, P – 175, K – 330 mg dm^–3), S (N – 300, P – 265, K – 500 mg dm^–3), W (N – 400, P – 350, K – 665 mg dm^–3). Celem pracy było określenie wpływu poziomów nawożenia na plon i wartość biologiczną owoców oberżyny uprawianej w mieszaninie gleby mineralnej z torfem wysokim (v : v – 4 : 1). Określono plon ogólny owoców, liczbę owoców, średnią masę pojedynczego owocu oraz wartość biologiczną owoców. Stwierdzono istotny wpływ poziomu nawożenia i odmiany na plon ogólny,  średnią liczbę owoców oraz masę pojedynczego owocu oberżyny. Owoce oberżyny odmiany Epic F₁ zawierały więcej witaminy C niż owoce odmiany Solara F₁. We wszystkich latach badań zawartość ekstraktu w owocach obu odmian oberżyny wynosiła od 4,0 do 5,5%. Większą średnią zawartość suchej masy w owocach oberżyny oznaczono u odmiany Solara F₁.

Rita Mehra, Amit Singh Thakur

OCENA ZAGROŻENIA ZATRUCIEM METALAMI NA PODSTAWIE ANALIZY WŁOSÓW JAKO WSKAŹNIKA WYSTAWIENIA ROBOTNIKÓW NA DZIAŁANIE PIERWIASTKÓW ŚLADOWYCH W ŚRODOWISKU PRACY

Słowa kluczowe: włosy, stres psychiczny, pierwiastki śladowe, zagrożenie zdrowia.

Pełna wersja pracy – pdf.

Ważnym obszarem badań jest wykorzystywanie tkanek biologicznych do określania zawartości pierwiastków śladowych w celu diagnozowania chorób wśród populacji narażonych na skażenie środowiskowe. Analizowano zawartość 10 pierwiastków śladowych, m.in. ołowiu, wapnia, magnezu, chromu, manganu, żelaza, niklu, miedzi oraz cynku, w ciele ludzkim na podstawie włosów pobranych od robotników z warsztatów drogowych, kolejowych oraz mających do czynienia z akumulatorami zawierającymi rtęć. Próbki włosów pobrano z okolicy potylicznej czaszki. Po pobraniu próbek włosów, uczestniczący w badaniu wypełnili ankiety Światowej Organizacji Zdrowia, których celem było zebranie szczegółowych danych dotyczących miejsca pracy, czasu trwania ekspozycji na czynniki ryzyka, historii przebytych chorób, itp. Zawartość pierwiastków we włosach określono za pomocą spektrofotometru absorpcji atomowej. Robotnicy doświadczający stresu psychicznego zostali ujęci jako przypadki chorobowe, natomiast nie przejawiający objawów napięcia zostali potraktowani jako przypadki kontrolne. Stwierdzono istotne różnice w zawartości ołowiu, wapnia, mangezu, manganu, niklu, miedzi i cynku we włosach osób z objawami napięcia psychicznego w porównaniu z włosami pobranymi od osób bez takich symptomów. Zawartość chromu i żelaza we włosach osób z objawami stresu była także wyższa, ale różnice nie były istotne w porównaniu z kontrolą.

Wiera Sądej, Anna Namiotko

ZAWARTOŚĆ CYNKU W ROŚLINACH NAWOŻONYCH KOMPOSTAMI Z ODPADÓW KOMUNALNYCH I ZIELENI MIEJSKIEJ

Słowa kluczowe: odpady komunalne, odpady z zieleni miejskiej, kompost, cynk, roślina, gleba.

Pełna wersja pracy – pdf.

W doświadczeniu wegetacyjnym analizowano wpływ kompostów wyprodukowanych z niesegregowanych odpadów komunalnych oraz z odpadów zieleni miejskiej na zawartość cynku w roślinach. Użyte komposty z odpadów komunalnych dojrzewały w pryzmach odpowiednio przez 1, 3 i 6 miesięcy. Zastosowano je w 3 dawkach: 10, 20 i 30 g kg^–1 gleby. Kompost z odpadów zieleni miejskiej dojrzewał w pryzmie 6 miesięcy, użyto go w ilości 10 g kg^–1 gleby. Stwierdzono, że zawartość cynku w roślinach była różnicowana w zależności od rodzaju użytego kompostu, wielkości dawek oraz gatunku uprawianej rośliny. Działanie zwiększonych dawek kompostów nie zawsze skutkowało wzrostem zawartości cynku w roślinach, a w niektórych przypadkach jego zawartość była niższa od stwierdzonej w obiekcie kontrolnym. Znaczny wzrost zawartości cynku w większości analizowanych roślin nastąpił po zastosowaniu świeżego kompostu z odpadów komunalnych po miesiącu dojrzewania w pryzmach. Nawożenie kompostem z odpadów zieleni miejskiej w przypadku kukurydzy i jęczmienia okazało się korzystniejsze niż identyczna dawka kompostu z odpadów komunalnych, ponieważ rośliny z tego obiektu zawierały mniej cynku. U pozostałych roślin: słonecznika, gorczycy i facelii zastosowanie tego kompostu spowodowało znaczący wzrost zawartości omawianego pierwiastka, w porównaniu z obiektami użyźnianymi kompostem z odpadów komunalnych, w przypadku tego samego poziomu nawożenia.

Przemysław Sobiech, Krzysztof Rypuła, Barbara Wojewoda-Kotwica, Sylwester Michalski

PRZYDATNOŚĆ STOSOWANIA PREPARATÓW WAPNIOWO-MAGNEZOWYCH W ZALEGANIU OKOŁOPORODOWYM KRÓW

Słowa kluczowe: krowy, zaleganie poporodowe, wapń-magnez, Glucalvet, Antiparen-N.

Pełna wersja pracy – pdf.

Wysoka produkcyjność krów mlecznych sprawia trudności we właściwym zbilansowaniu dawki pokarmowej. Stosowanie nieadekwatnej do potrzeb dawki pokarmowej powoduje wiele zaburzeń w homeostazie ustroju, z których najczęstsze są problemy energetyczne i zaburzenia mineralne, w tym niedobory wapnia i magnezu. Celem badań było określenie skuteczności terapeutycznej dwóch najbardziej popularnych infuzyjnych leków stosowanych w zaburzeniach mineralnych – Glucalvetu i Antiparenu-N. Badania wykonano na 33 krowach rasy HF wykazujących objawy zalegania poporodowego pojawiającego się 2-4 dni po porodzie. Krowom podzielonym na 2 grupy A i B podawano odpowiednio Glucalvet i Antiparen-N. Od wszystkich zwierząt pobrano 2-krotnie krew do badań – tuż przed podaniem leków i 24 h po ich aplikacji. Zwierzęta poddano badaniom klinicznym, natomiast w zakresie parametrów laboratoryjnych oznaczono surowiczy poziom glukozy, wapnia, magnezu, fosforu, chlorków. Średnia temperatura ciała i liczba tętna przed podaniem leków była nieznacznie obniżona, natomiast po aplikacji statystycznie wzrosła. Koncentracja Mg wzrosła istotnie u krów z grupy pierwszej po podaniu leku, ale pozostawała nadal poniżej wartości referencyjnych. W grupie drugiej, po podaniu preparatu Antiparen-N, zaobserwowano nieznaczny spadek poziomu Mg. Stężenie Ca i P wzrosło u wszystkich zwierząt po aplikacji preparatów, natomiast koncentracja chlorków nie uległa zmianom w ciągu badanego okresu. U wszystkich krów zaobserwowano wzrost poziomu glukozy w 24 h po podaniu preparatów. Wyniki wskazują na to, że stosowanie preparatów Glucalvet i Antiparen-N jest skuteczne w leczeniu porażenia poporodowego i niedoborów wapnia i magnezu u krów mlecznych. 

Ryszard Staniszewski, Józef Szoszkiewicz

ZMIANY JAKOŚCI WÓD JEZIORA BRDOWSKIEGO W LATACH 1997-2006

Słowa kluczowe: wskaźniki jakości wody, fosfor, Jezioro Brdowskie, Pojezierze Kujawskie, Wielkopolska, wahania poziomu lustra wody.

Pełna wersja pracy – pdf.

Większość jezior w Polsce to jeziora płytkie i podatne na degradację. Jej głównym powodem są na ogół morfologia zbiorników oraz niekorzystna struktura użytkowania zlewni. Inne czynniki, takie jak dopływ ścieków, ładunek wewnętrzny i działalność gospodarcza, mają również istotne znaczenie. Podczas badań Jez. Brdowskiego próby wody pobierano 2 razy w roku (wiosną i jesienią) z warstwy powierzchniowej i wykonywano oznaczenia takich wskaźników, jak: fosfor reaktywny, fosfor ogólny, azot azotanowy, przewodność elektrolityczna właściwa, pięciodobowe zapotrzebowanie tlenu, chlorofil a, sucha masa sestonu i widzialność krążka Secchi’ego. Jezioro Brdowskie usytuowane na Pojezierzu Kujawskim ma zlewnię o pow. ok. 155,3 km². Litoral zdominowała trzcina, a udział innych taksonów roślin jest mały. Akwen bardzo podatny na degradację (warunki morfologiczne, duży udział terenów wykorzystywanych rolniczo, zabudowania wiejskie) ma wiele potencjalnych źródeł zanieczyszczenia wody, jak np. rzeka Noteć, ciek bez nazwy, domki letniskowe z nieuregulowaną gospodarką wodno-ściekową oraz pobliskie zabudowania wiejskie. Zazwyczaj jakość wody była wyższa na wiosnę, szczególnie odnośnie do stężeń chlorofilu a oraz suchej masy sestonu. W latach 1997-2006 poziom przewodności elektrolitycznej był bardzo zmienny, a maksimum przypadało na lata 1999-2001. Stwierdzono istotne korelacje między niektórymi wskaźnikami w zależności od pory roku, jak w przypadku chlorofilu a i widzialności krążka Secchi’ego wiosną i fosforu ogólnego i fosforanów rozpuszczonych latem. Zaobserwowano wpływ wahań poziomu lustra wody na niektóre wskaźniki jakości (fosfor ogólny, chlorofil a). Uzyskane wyniki świadczą o poprawie jakości wód Jez. Brdowskiego. Po uruchomieniu oczyszczalni ścieków w Poloniszu obniżył się np. poziom przewodności elektrolitycznej, co świadczy o ograniczeniu dopływu różnych soli do wód akwenu.

Sławomir Szymczyk, Jan Pawluczuk, Arkadiusz Stępień

SEZONOWA ZMIENNOŚĆ STĘŻENIA MINERALNYCH FORM AZOTU W WODACH GRUNTOWYCH GLEB HYDROGENICZNYCH

Słowa kluczowe: azot mineralny, woda gruntowa, łąka, pastwisko, składniki biogenne, gleby torfowo-murszowe.

Pełna wersja pracy – pdf.

Zagospodarowanie rolnicze terenów położonych na glebach hydrogenicznych wiąże się z obniżeniem poziomu wody gruntowej, co powoduje nasilenie procesów mineralizacji substancji organicznej, a w efekcie uwalnianie dużych ilości azotu mineralnego. Celem badań było określenie zmienności sezonowej stężenia mineralnych związków azotu (N-NO₂, N-NO₃ i N-NH₄) w wodzie gruntowej pod ekstensywnie zagospodarowanymi glebami torfowo-murszowymi położonymi na obiektach Wrocikowo – Pojezierze Olsztyńskie i Łąki Dymerskie – Pojezierze Mrągowskie. Występujące na obiektach badań gleby torfowo-murszowe charakteryzowały się zróżnicowanymi właściwościami fizycznymi. Największą zawartość części mineralnych (69,3%) w warstwie murszowej stwierdzono w glebie MtI 120gy pod zadarnionym nieużytkiem, a w warstwie torfowej (51,5%) – w glebie MtII 60gy pod ekstensywnie zagospodarowaną łąką. Materiał badań stanowiła woda gruntowa pobierana z piezometrów zainstalowanych w glebach hydrogenicznych. Wodę do oznaczeń chemicznych pobierano w czterech porach roku: wiosną – maj, latem – sierpień, jesienią – listopad i zimą – styczeń. Wykazano, że stężenie mineralnych form azotu w wodzie gruntowej gleb torfowo-murszowych jest uzależnione od ich rodzaju, głębokości występowania wód gruntowych oraz sposobu zagospodarowania gleb. Największe stężenie azotu mineralnego stwierdzono latem (średnio 1,62 mg dm^–3), a  najmniejsze (średnio 1,11 mg dm^–3) zimą. W wodzie gruntowej gleb torfowo-murszowych zagospodarowanych ekstensywnie zawartość azotu mineralnego wahała się od 0,81 do 2,27 mg dm^–3 i była bardziej uzależniona od rodzaju gleby niż sposobu jej użytkowania. Obniżenie poziomu wody gruntowej w glebach torfowo-murszowych powoduje w niej zwiększenie stężenia mineralnych związków azotu, szczególnie N-NH₄. W wodzie gruntowej gleb torfowo-murszowych (MtII 60gy i MtI 120gy) nieużytkowanych i ekstensywnie użytkowanych łąk, dominującą formą azotu mineralnego był N-NH₄, a w glebach MtIc 35gy pod łąką i MtII bb pod pastwiskiem N-NO₃.

Marta Wardas, Urszula Aleksander-Kwaterczak, Szymon Jusik, Beata Hryc, Tomasz Zgoła, Marcin Sztuka, Magdalena Kaczmarska, Michał Mazurek

PRÓBA I TRUDNOŚCI WYKONANIA OCENY WPŁYWU ANTROPOPRESJI NA STAN EKOLOGICZNY W CIEKACH ZURBANIZOWANYCH KRAKOWSKIEGO ZESPOŁU MIEJSKIEGO (KZM)

Słowa kluczowe: stan ekologiczny, ciek wodny, osady wodne, makrofity.

Pełna wersja pracy – pdf.

Rzeki i strumienie w miastach, wskutek ich znacznego przekształcenia, traktuje się jako cieki zurbanizowane. Często ich obciążenie i zabudowa infrastrukturą wodno-kanalizacyjną są tak znaczne, że trudno nadal uznawać je za jednolite części wód powierzchniowych. Antropopresja przejawiająca się degradacją ilościową i jakościową w wyniku regulacji przepływu i zagospodarowania zlewni powoduje, że ocena skali wpływu działalności człowieka na środowisko wodne nie jest prosta. Na podstawie zaleceń Ramowej Dyrektywy Wodnej podjęto próbę oceny stanu ekologicznego wybranych dopływów rzeki Prądnik-Białucha, w obrębie Krakowskiego Zespołu Miejskiego. Wykonano opróbowanie środowiska wodnego cieku Sudół Dominikański (Rozrywka – wrzesień 2005 r.), w kierunku określenia niektórych elementów fizykochemicznych, chemicznych oraz biologicznych, szczególnie zwracając uwagę na makrofity. Analizie poddano mierzone w terenie wskaźniki: pH, PEW i Eh wody i osadów dennych oraz obserwacje sozologiczne. W laboratorium zmierzono zawartość metali ciężkich zarówno w wodzie, jak i cząstkach stałych (osadach i zawiesinach) oraz zawartość anionów w wodzie. Stan środowiska cieku Sudół Dominikański porównano ze stanem w rejonie doliny rzeki Prądnik-Białucha, dla której ocenę wykonano rok wcześniej (wrzesień 2004 r.).

Jadwiga Wierzbowska, Stanisław Sienkiewicz, Teresa Bowszys

WPŁYW REGULATORÓW WZROSTU NA GOSPODARKĘ MINERALNĄ PSZENŻYTA JAREGO

Słowa kluczowe: pszenżyto jare, gospodarka mineralna, regulatory wzrostu.

Pełna wersja pracy – pdf.

Szacuje się, że o wzroście plonów zbóż w ponad 50% decyduje postęp odmianowy. Jedną z możliwości zwiększenia efektywności nawożenia, a tym samym zwiększenia plonowania i poprawienia gospodarki mineralnej roślin, jest stosowanie regulatorów wzrostu. Celem pracy była ocena wpływu regulatorów wzrostu i ich dawek na gospodarkę mineralną pszenżyta jarego. Podstawę badań stanowiło dwuczynnikowe doświadczenie wazonowe, wykonane w 4 powtórzeniach. Badania prowadzono w wazonach typu Kick-Brauckmanna napełnionych glebą lekką o odczynie lekko kwaśnym oraz bardzo wysokiej zasobności w przyswajalne formy P, średniej w K oraz niskiej w Mg. Nawożenie mineralne na wazon wynosiło odpowiednio: 1,5 g N, 2,0 g K oraz 0,25 g Mg. Azot i potas zastosowano w 2 dawkach – połowę przedsiewnie, a resztę pogłównie w fazie strzelania w źdźbło, natomiast magnez w całości przedsiewnie. Przed siewem ziarno pszenżyta jarego odmiany Migo moczono 24 h w wodzie (kontrola) lub w wodnych roztworach regulatorów wzrostu: IBA (kwas indolilomasłowy), NAA (kwas a-naftylooctowy), BAP (benzyloadenina) – 5; 10; 20 mg dm^–3; GA3 (kwas giberelinowy) – 20; 40; 80 mg dm^–3 oraz Tria (triacontanol) – 0,1; 0,2; 0,2 mg dm^–3. Pszenżyto jare zebrano w fazie dojrzałości pełnej. Przyrost zawartości azotu ogółem w ziarnie wahał się od 6% do 15% po zastosowaniu odpowiednio GA3 i NAA. Na skutek zwiększonej koncentracji i przyrostu plonu, akumulacja tego składnika w ziarnie wzrosła o ok. 20% na obiektach traktowanych NAA, a 15-17% po zaprawianiu materiału siewnego Tria, BAP lub GA3. Najsłabiej działał IBA, bowiem przyrost akumulacji tego składnika w ziarnie wynosił tylko 8%, co uzyskano głównie dzięki zwiększonej remobilizacji i odprowadzaniu N z części wegetatywnych do ziarna. Udział ziarna w akumulowaniu azotu wahał się od 63% (kontrola) do 71-73% po zastosowaniu badanych regulatorów wzrostu. Pod wpływem IBA zwiększyła się zawartość potasu (o 14%) oraz udział słomy w jego gromadzeniu. W przypadku pozostałych makroskładników działanie regulatorów wzrostu było mniej widoczne.

Krystyna Żuk-Gołaszewska, Cezary Purwin,  Barbara Pysera, Jadwiga Wierzbowska, Janusz Gołaszewski

PLONY I JAKOŚĆ ZIELONKI DI- I TETRAPLOIDALNYCH FORM KONICZYNY CZERWONEJ

Słowa kluczowe: koniczyna czerwona, jakość zielonki.

Pełna wersja pracy – pdf.

Celem badań było określenie plonowania oraz składu chemicznego i wartości pokarmowej zielonki di- i tetraploidalnych odmian koniczyny czerwonej uprawianej z zastosowaniem różnej gęstości siewu nasion. Plon zielonki analizowano w pierwszym roku pełnego użytkowania w latach 2003 i 2004, po skoszeniu roślin w fazie początku kwitnienia (I pokos). W próbach zielonki oznaczono podstawowy skład chemiczny, zawartość cukrów rozpuszczalnych w wodzie (WSC), frakcje włókna (NDF, ADF i ADL) i makroelementy (P, K, Mg, Ca, Na). Wartość pokarmową zielonki wyrażono według systemu  INRA 1988. Plon zielonej masy odmian tetraploidalnych Bona i Jubilatka był wyższy niż odmian diploidalnych Krynia i Parada. Wyróżniała się odmian Bona, dla której stwierdzono najwyższy średni plon zielonej masy, suchej masy, białka ogólnego i energii netto. Cechą jakościową zielonki o największej zmienności była zawartość suchej masy. W obu latach użytkowania zielonka odmian diploidalnych miała wyższą zawartość suchej masy niż zielonka odmian tetraploidalnych. Jednocześnie gęstość siewu nasion nie miała istotnego wpływu na zróżnicowanie plonów zielonki. W przypadku zielonki odmian diploidalnych stwierdzono zbliżoną wartość energetyczną i białkową oraz korzystniejszą wartość wypełnieniową (większa możliwością pobrania przez przeżuwacze). Poziom fosforu, potasu i wapnia w zielonkach odmian diploidalnych był nieznacznie wyższy, a magnezu niższy w porównaniu z odmianami tetraploidalnymi. Niezależnie od poziomu ploidalności odmian koncentracja makroelementów, z wyjątkiem fosforu, była wyższa w pierwszym roku badań. Uwzględniając wymagania pokarmowe zwierząt, zielonka badanych odmian koniczyny miała odpowiedni poziom magnezu, niedoborową ilość sodu oraz niewłaściwy stosunek Ca:P. Uzyskane wyniki wskazują, że odmiany diploidalne koniczyny czerwonej mają możliwości osiągania wyższej wartości pokarmowej niż odmiany tetraploidalne.

Witold Grzebisz, Katarzyna Przygocka-Cyna, Witold Szczepaniak, Jean Diatta, Jarosław Potarzycki

MAGNEZ JAKO CZYNNIK ŻYWIENIOWY EFEKTYWNEGO GOSPODAROWANIA AZOTEM – PRODUKCJA ROŚLINNA I ŚRODOWISKO

Słowa kluczowe: zrównoważone rolnictwo, produktywność azotu, magnez, zasobność gleb, fitotoksyczność glinu, ochrona środowiska.

Pełna wersja pracy – pdf.

Główne zadania stawiane współcześnie producentom roślin uprawnych skupiają się na dwóch celach: (i) zwiększeniu produkcji żywności, i (ii) jednocześnie zmniejszeniu ujemnego wpływu wzrastającego poziomu nawożenia azotem na środowisko. W skali globalnej wykorzystanie azotu szacuje się od 33 do 50%. Wymagane działania proprodukcyjne i pro-ekologiczne skupiają się na zwiększeniu jednostkowej produkcji azotu stosowanego w nawozach. W nowoczesnym rolnictwie magnez, ze względu na funkcje biologiczne w roślinie, powinien odgrywać dużo większą rolę w kontroli gospodarki azotowej rośliny, a tym samym rozproszenia azotu w środowisku. W Polsce gleby uprawne są ogólnie ubogie w całkowity i przyswajalny magnez, co stwarza konieczność stosowania nawozów magnezowych w sposób zabezpieczający odpowiedni poziom odżywienia rośliny. Rośliny dobrze zaopatrzone w magnez od początkowych faz rozwoju, jak wynika z reakcji buraków lub kukurydzy, są w stanie istotnie zwiększyć jednostkową produktywność azotu. Zboża reagują na nawożenie magnezem wówczas, gdy zabieg odbywa się tuż przed kwitnieniem. Drugim istotnym czynnikiem ograniczającym wykorzystanie azotu przez rośliny uprawiane w Polsce jest odczyn gleb. Traktowanie gleb kwaśnych nawozami magnezowymi, w następstwie wzrostu koncentracji wymiennego magnezu w glebie, istotnie zmniejsza presję toksycznego glinu na rosnącą roślinę. Poprawa stanu odżywienia roślin magnezem umożliwia włączenie części potencjalnie niewykorzystanego N (azot rezydualny) w biomasę, co zwiększa jej plon użytkowy. Można zatem stwierdzić, że stosowanie magnezu, mającego wpływ na poprawę funkcjonowania gleb uprawnych, wypełnia tym samym zadania związane z realizacją zrównoważonej gospodarki azotowej w rolnictwie i środowisku.

TOM 15 - NUMER - 3 - WRZESIEŃ 2010

Iryna N. Andrusishina

WARTOŚĆ DIAGNOSTYCZNA FORM WAPNIA I MAGNEZU OZNACZONYCH W LUDZKIEJ SUROWICY KRWI I ŚLINIE

Słowa kluczowe: wapń, magnez, surowica, ślina, formy pierwiastków, absorpcyjna spekrofotometria atomowa.

Pełna wersja pracy – pdf.

Wapń i magnez to pierwiastki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów zwierzęcych i ludzkich. Istnieje wiele chorób wywoływanych przez nieprawidłowe stężenia elektrolitów, np. nadciśnienie tętnicze lub choroby układu nerwowego, takie jak SM, choroba Alzheimera lub Parkinsona. Mechanizmy homeostazy wskazują jedynie na zjonizowane formy tych pierwiastków. Wiadomo, że zjonizowana forma wapnia służy, jako międzykomórkowy pośrednik między enzymami i hormonami w komórkach. Dlatego tak ważne jest określenie zawartości całkowitych tych pierwiastków oraz jonów Ca²⁺ i Mg²⁺ w surowicy krwi oraz w ślinie za pomocą metody absorpcyjnej spektrometrii atomowej oraz wykazanie ich roli w diagnostyce różnych stanów patologicznych w organizmie człowieka. Badaniami objęto 39 osób w wieku od 21 do 47 lat. W pracy przedstawiono wyniki oznaczeń form wapnia i magnezu występujących w ludzkiej surowicy krwi oraz ślinie odpowiadające stanom fizjologicznym. Wahania w zawartości Ca²⁺ i Mg²⁺ w surowicy i ślinie, w zależności od wieku i pory dnia, badano za pomocą aborpcyjnej spektrofotometrii atomowej. Zawartości niealbuminowych form tych pierwiastków określono za pomocą FAAS. Wykazano istotność oznaczeń zawartości wapnia i magnezu dla różnych stanów chorobowych (nadciśnienie tętnicze, osteoporoza).

Jacek Antonkiewicz

WPŁYW OSADÓW ŚCIEKOWYCH I ODPADÓW PALENISKOWYCH NA ZAWARTOŚĆ WYBRANYCH PIERWIASTKÓW W RUNI MIESZANKI MOTYLKOWO-TRAWIASTEJ

Słowa kluczowe: osady komunalne, popiół, Mg, Ca, K, Na, P, mieszanka traw.

Pełna wersja pracy – pdf.

Składowiska poprzemysłowe będące efektem działalności różnych gałęzi przemysłu, zwłaszcza energetycznego, stanowią specyficzne warunki siedliskowe dla flory. Odpadem, który może być wykorzystany w rekultywacji hałd, może być osad ściekowy zawierający znaczną ilość składników pokarmowych niezbędnych dla roślin. Celem badań było poznanie wpływu osadów ściekowych i popiołów paleniskowych na zawartość wybranych pierwiastków w mieszance traw z koniczyną białą polecaną do rekultywacji hałd odpadów paleniskowych. Schemat doświadczenia obejmował 6 obiektów (każdy w czterech powtórzeniach), różniących się dawką wprowadzonych osadów ściekowych i popiołów paleniskowych: 1) obiekt kontrolny (bez dodatku odpadów); 2) 200 t s.m. osadu ściekowego; 3) 200 t s.m. popiołu; 4) 150 t s.m. osadu + 50 t s.m. popiołu; 5) 50 t s.m. osadu + 150 t s.m. popiołu; 6) 100 t s.m. osadu + 100 t s.m. popiołu. Zawartość makroelementów w roślinach była uzależniona od obiektu i wynosiła: 2,58-3,12 g Mg, 3,16-5,85 g Ca, 16,95-18,46 g K, 026-1,25 g Na, 2,27-3,37 g P kg^–1 s.m. Najwyższą zawartość Mg, Ca i K stwierdzono u roślin uprawianych wyłącznie na popiele paleniskowym, natomiast najwyższą zawartość P i Na – u roślin uprawianych wyłącznie na osadzie ściekowym. Oceniając zawartość makroelementów w mieszance pod względem wartości paszowej, stwierdzono, że zawartość Mg i K w mieszance roślin odpowiadała normom stawianym paszom dobrej jakości. Zawartość Ca i Na w roślinach kształtowała się poniżej wartości optymalnej, a zawartość P w roślinach była zbliżona do wartości optymalnej.

Agata Bartkowiak, Jacek Długosz

KATIONY WYMIENNE W GLEBACH ALUWIALNYCH WYTWORZONYCH NA MARTWICY WAPIENNEJ W BASENIE UNISŁAWSKIM

Słowa kluczowe: gleby napływowe, pojemność sorpcyjna, kationy wymienne.

Pełna wersja pracy – pdf.

W próbkach z 7 profili glebowych gleb aluwialnych, wytworzonych ze zróżnicowanych utworów gytiowych podścielonych martwicą wapienną, badano skład zasadowych kationów wymiennych oraz ich sumy. Analizowane gleby wykazały nieciągłość litologiczną w budowie profilowej i wyraźną trójczłonowość. Leżąca w spągu profilu glebowego martwica wapienna wpłynęła na gospodarkę wodną, powodując występowanie procesu glejowego. Profile glebowe wykazały duże zróżnicowanie nie tylko w budowie morfologicznej, ale także we właściwościach fizykochemicznych. Stwierdzone wahania zawartości węglanów, substancji organicznej i niewęglanowej substancji mineralnej, wskazują na występowanie wielu cykli w kształtowaniu badanych gleb. Suma zasadowych kationów wymiennych (S) kształtowała się od 287,4 do 2238,7 mmol(+) kg^–1. Najwyższą wartość stwierdzono w poziomach gytii detrytusowej (gyd), a najniższą w poziomach glejowych (G). Dominującym kationem wysycającym kompleks sorpcyjny był wapń, a jego ilości były zróżnicowane – od 245,3 do 2089,6 mmol(+) kg^–1. Drugim kationem pod względem ilości występowania w kompleksie sorpcyjnym był magnez. Zawartość magnezu w badanych glebach wynosiła od 19,4 mmol(+) kg^–1 w poziomach gytii ilasto-wapiennej do 143,5 mmol(+) kg^–1 w poziomach gytii wapiennej. W badanych profilach odnotowano najmniej potasu wymiennego (0,6-12,9 mmol(+) kg^–1). Analiza zawartości kationów dwuwartościowych (Ca²⁺, Mg²⁺) oraz jednowartościowych (Na⁺, K⁺) wykazała, że w badanych glebach występuje wyraźne zachwianie równowagi między analizowanymi kationami. Oznaką zaburzenia równowagi był szeroki zakres omawianego ilorazu – od 21,3 do 333,1. Szereg ilościowy kationów o charakterze zasadowym w analizowanych glebach układał się następująco: Ca²⁺ > Mg²⁺ > Na⁺ > K⁺.

Iwona Domagała-Świątkiewicz, Włodzimierz Sady

WPŁYW NAWOŻENIA AZOTEM NA DOSTĘPNOŚĆ Cu, Mn, Zn, Fe, B I Mo W KAPUŚCIE GŁOWIASTEJ BIAŁEJ ODM. GALAXY F₁ UPRAWIANEJ W WARUNKACH PRODUKCYJNYCH

Słowa kluczowe: kapusta biała, nawożenie azotem, metody aplikacji N, zawartość mikroelementów.

Pełna wersja pracy – pdf.

Doświadczenie z kapustą głowiastą białą odm. Galaxy F₁ prowadzono w latach 2005-2007, w prywatnym gospodarstwie warzywniczym, w Zagorzycach k. Miechowa. Badano wpływ rodzaju nawozu azotowego (siarczan amonu, RSM – roztwór saletrzano-mocznikowy), sposobu nawożenia (rzutowy, zlokalizowany) oraz dokarmiania pozakorzeniowego (mocznik i Supervit K) na stopień odżywienia roślin mikroelementami (Cu, Mn, Zn, Fe, B i Mo). Azot stosowano w dawce 120 kg N ha^–1. Nawożenie zlokalizowane polegało na umieszczaniu depozytów azotowych w rzędach roślin – w odległości 10 cm od rośliny i na głębokości 10 cm – w chwili sadzenia rozsady. W obiektach z dokarmianiem dolistnym opryski wykonywano 4-krotnie, rozpoczynając na początku fazy intensywnego wzrostu wegetatywnego. W pierwszym, drugim i czwartym terminie dokarmianie wykonano z użyciem 2% roztworu mocznika, natomiast w trzecim terminie stosowano 1% roztworu Supervitu K. Kapustę uprawiano na glebie ciężkiej o składzie pyłu ilastego, zawartości węgla organicznego (%C) 0,91-1,02% i odczynie pH(H₂O) 7,18-8,21. Rodzaj zastosowanego nawozu azotowego wpływał istotnie na zawartość Mn, Fe, B i Mo w kapuście. Istotnie więcej Mn i Fe zawierały rośliny nawożone siarczanem amonu w porównaniu z roztworem saletrzano-mocznikowym (RSM), natomiast RSM wpływał na wzrost w liściach kapusty zawartości B i Mo. Obserwowany wpływ nawozów na oznaczane w materiale roślinnym składniki zależał od warunków środowiskowych w kolejnych latach badań. Sposób stosowania nawozów azotowych wpływał na zawartość Mn i Mo w kapuście. Lokalizowanie depozytów azotowych w pobliżu roślin miało wpływ na wzrost zawartości Mn i Mo w roślinach w porównaniu z rzutowym stosowaniem siarczanu amonu i RSM. Pozakorzeniowe dokarmianie roślin z wykorzystaniem mocznika i Supervitu K zawierającego molibden wpływało na wzrost stężenia Mo w kapuście w przypadku zlokalizowanego doglebowego nawożenia azotem.

Anna Francke

WPŁYW NAWOŻENIA MAGNEZEM NA ZAWARTOŚĆ MAKROELEMENTÓW W OWOCACH PEPINO (SOLANUM MURICATUM AIT.)

Słowa kluczowe: Solanum muricatum, nawożenie magnezem, makroelementy.

Pełna wersja pracy – pdf.

Pepino (Solanum muricatum Ait.) należy do rodziny psiankowatych (Solanaceae), pochodzi z tropikalnych i subtropikalnych rejonów Andów. Owoce pepino można zbierać w różnych fazach dojrzałości. Jak w przypadku większości warzyw z rodziny Solanaceae, są one zasobne przede wszystkim w potas. Z powodu braku informacji o zaleceniach nawozowych do uprawy pepino pod osłonami, podjęto badania nad określeniem potrzeb nawozowych tego warzywa. Celem badań była ocena wpływu wzrastających dawek magnezu oraz stopnia dojrzałości owoców pepino na zawartość makroskładników, a także ich wzajemnych proporcji. Owoce pepino odmiany Konsuelo badano w latach 2005-2007 w wysokim nieogrzewanym tunelu foliowym, zlokalizowanym w Ogrodzie Doświadczalnym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Pepino uprawiano z sadzonek pędowych, które pobierano z egzemplarzy uzyskanych z wysiewu nasion w 2004 r. Po ukorzenieniu sadzonki przesadzano do wazonów typu Kick-Brauchmana napełnionych 9 dm³ gleby mineralnej o pH 6,8. Doświadczenie przeprowadzono jako dwuczynnikowe w układzie kompletnej randomizacji. Badano wpływ czynników: I – dawka Mg: 0,5; 1; 1,5 g Mg roślinę^–1; II – stopień dojrzałości owoców: dojrzałe – wybarwione (żółtofioletowe, żółte, kremowe), niedojrzałe – wyrośnięte, ale zielone. Eksperyment prowadzono w 4 powtórzeniach, powtórzenie stanowił wazon z pojedynczą rośliną. Do każdego wazonu wprowadzono: 2 g N w postaci CO(NH₂)₂, 3 g K w formie K₂SO₄ oraz wzrastające dawki Mg w formie MgSO₄×7H₂O. Kontrolę stanowiły rośliny bez nawożenia. Rośliny prowadzono na 2 pędy. Owoce do analiz chemicznych zbierano w pełni owocowania roślin (ok. połowy sierpnia). W owocach oznaczano zawartość N_og., P, K, Ca oraz Mg. Obliczono również wagowe proporcje – Ca:P, Ca:Mg, K:Mg, K:(Ca+Mg) oraz K:Ca. Wyniki analiz chemicznych opracowano statystycznie, stosując program Statistica 8,0 i analizę wariancji ANOVA. Najwięcej azotu ogółem i potasu stwierdzono w owocach roślin nawożonych najmniejszą (0,5 g Mg na roślinę) dawką magnezu, najwięcej wapnia i magnezu – dawką maksymalną (1,5 g Mg na roślinę), natomiast najwięcej fosforu było w owocach roślin nienawożonych magnezem. Istotnie więcej azotu i magnezu zawierały owoce dojrzałe, natomiast fosforu, potasu i wapnia – owoce niedojrzałe. W każdym z wariantów doświadczenia zanotowano prawidłowe proporcje Ca:Mg, zawężone Ca:P oraz szerokie K:Mg, K:(Ca+Mg) oraz K:Ca.

Witold Grzebisz, Remigiusz Łukowiak, Maria Biber, Katrzyna Przygocka-Cyna

WPŁYW DOLISTNEGO STOSOWANIA WIELOSKŁADNIKOWYCH NAWOZÓW MIKROELEMENTOWYCH NA STAN ODŻYWIENIA RZEPAKU OZIMEGO I WYKSZTAŁCENIE ELEMENTÓW STRUKTURY PLONU

Słowa kluczowe: rzepak, wieloskładnikowy nawóz mikroelementowy, zawartość makroskładników, elementy struktury plonu, zbiór.

Pełna wersja pracy – pdf.

Plony rzepaku zbierane przez rolników w Polsce kształtują się na poziomie dużo niższym od potencjału aktualnie uprawianych odmian. Główną przyczyną jest niedostateczne odżywienie roślin w okresie budowy podstaw struktury plonu, gdy ustala się ostateczna liczba pędów bocznych. Jest to przypadek typowy w Polsce, lecz może pojawić się także w gospodarstwach zbierających, z zasady, duże plony, jaki wystąpił w trakcie badań w roku 2007. W latach 2006, 2007, 2008 badano wpływ dolistnego stosowania nawozów mikroelementowych na plon nasion, elementy struktury plonu i zawartość makroskładników. Nawozy mikroelementowe stosowano 2-krotnie w okresie przed kwitnieniem rzepaku ozimego (BBCH54 i 53). W 2007 r. z powodu suszy w okresie formowania się podstaw struktury plonu (kwiecień) plony były mniejsze od średniej krajowej. Jednakże, we wszystkich trzech latach badań, wzrost plonów w następstwie dolistnej aplikacji nawozów mikroelementowych był istotny. Wzrost plonów, średnia z lat, wyniósł 0,486 t ha^–1 dla wariantu NPK+MiMo (pełen zestaw mikroelementów) i 0,36 dla wariantu NPK+Mi (bez molibdenu). Uzyskany wzrost plonów wynikał bezpośrednio z wytworzenia przez roślinę większej liczby pędów bocznych. Ten element struktury plonu był pośrednio następstwem działania nawozu mikroelementowego, który istotnie kształtował gospodarkę azotową rośliny w okresie budowy podstaw struktury plonu. Jednocześnie wzrost plonu nasion podlegał istotnej modyfikacji wynikającej z całkowitej liczby łuszczyn na roślinie, cechy plonu kształtowanej w okresie formowania się plonu nasion. W warunkach badań zawartość magnezu w pędach bocznych okazała się czynnikiem istotnie korygującym ich liczbę, a tym samym zwiększającym plon nasion.

Witold Grzebisz, Katrzyna Przygocka-Cyna, Remigiusz Łukowiak, Maria Biber

OCENA STANU ODŻYWIENIA BURAKÓW CUKROWYCH W KRYTYCZNYCH FAZACH ROZWOJU W REAKCJI NA DOLISTNE NAWOŻENIE WIELOSKŁADNIKOWYMI NAWOZAMI MIKROELEMENTOWYMI

Słowa kluczowe: buraki cukrowe, makroelementy, krytyczne fazy rozwoju, indeksy DRIS, wieloskładnikowe nawozy mikroelementowe.

Pełna wersja pracy – pdf.

Plony buraków cukrowych zbierane przez rolników w Polsce kształtują się na poziomie dużo niższym, nawet na glebach żyznych, niż plony potencjalne obecnie uprawianych odmian. Niedobór mikroelementów może być rozważany, jako jeden z czynników, który uniemożliwia uzyskanie przez rośliny stanu równowagi żywieniowej, zwłaszcza w przypadku azotu. Celem badań była ocena wpływu dolistnie stosowanych wieloskładnikowych nawozów mikroelementowych na stan odżywienia roślin we wczesnych fazach rozwoju buraków, i w konsekwencji na plony korzeni i cukru. Cel zweryfikowano w latach 2005 i 2006, zakładając w Wielkopolsce 8 doświadczeń zlokalizowanych na żyznych glebach, wytworzonych z polodowcowych glin moreny dennej. Prosty schemat doświadczenia zawierał 3 kombinacje: (1) kontrolę (obiekt nawożony NPK) oraz 2 obiekty z dolistnie stosowanymi nawozami mikroelementowymi wieloskładnikowymi zawierające w swym składzie (2) kationy, (Mi), (3) kationy i bor (MiB). Stwierdzono, niezależnie od lokalizacji doświadczenia i zmienności sezonowej plonów, istotne działanie nawozów mikroelementowych na stan odżywienia roślin, zwłaszcza azotu. Plony korzeni zwiększyły się o 31,6% i 22,1%, odpowiednio w przypadku wariantu Mi i MiB. Analogiczną reakcję odnotowano dla plonów cukru. Główną przyczyną dodatniej reakcji buraków cukrowych na dolistną aplikację nawozów mikroelementowych było uzyskanie przez rośliny w fazie BBCH43 zbilansowanego stanu odżywienia roślin azotem. Analizowane normy odżywienia roślin, indeksy DRIS, wykazały reakcję na badany czynnik doświadczalny, czyli nawozy mikroelementowe wieloskładnikowe, lecz tylko w przypadku azotu nastąpiła zmian wartości indeksów z ujemnych na dodatnie, umożliwiając tym samym wiarygodną prognozę plonów.

Dorota Jadczak, Monika Grzeszczuk, Dominika Kosecka

CECHY JAKOŚCIOWE ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W OWOCACH WYBRANYCH ODMIAN PAPRYKI
(CAPSICUM ANNUUM L.)

Słowa kluczowe: odmiany papryki, cechy jakościowe owoców, zawartość składników mineralnych.

Pełna wersja pracy – pdf.

W latach 2005–2007 badano jakość owoców papryki i zawartość makro- i mikroskładników. Badaniom (uprawa polowa) poddano następujące odmiany papryki: ISI 56511 F₁, ISI 56503 F₁, Axel F₁, Akron F₁, Roei F₁, Elfo F₁ i Polonez F₁ (odmiana kontrolna). Zbiór owoców papryki wykonywano wielokrotnie, zbierano owoce zielone w pełni wyrośnięte. Po zbiorach owoce poddano ocenie jakościowej, uwzględniając ich masę, długość, średnicę oraz masę i grubość perykarpu. W latach 2006-2007 w suchej masie plonu oznaczono zawartość: makro– i mikroskładników – azotu ogólnego, fosforu, potasu, sodu, wapnia, magnezu, żelaza, cynku oraz azotanów. Wyniki opracowano statystycznie testem Tuckeya, wyliczając półprzedziały ufności na poziomie istotności α = 0,05. Badane cechy biometryczne owoców były charakterystyczne dla poszczególnych odmian papryki. Istotnie najwięcej suchej masy zawierały owoce odmiany ISI 56511 F₁ – o 11,2% więcej od średniej zawartości w owocach wszystkich badanych odmian i o 39,8% więcej w porównaniu z najmniejszą jej zawartością, oznaczoną w owocach odmiany Roei F₁. Badane odmiany papryki różniły się istotnie zawartością makro– i mikroskładników. Najwięcej azotu ogólnego i potasu zawierały owoce odmiany Polonez F₁. W owocach odmian Elfo F₁, ISI 56503 F₁ i Roei F₁ oznaczono – w porównaniu z pozostałymi badanymi odmianami – istotnie większą zawartość żelaza. Istotnie najwięcej azotanów zawierały owoce odmiany ISI 56503 F₁.

Ireneusz M. Kowalski1, Halina Protasiewicz-Fałdowska, Daria Jóźwiak-Grabysa, Wojciech Kiebzak, Daniel Zarzycki, Roman Lewandowski, Józef Szarek

CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE PREDYSPONUJĄCE DO ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA W POPULACJI DZIEWCZĄT ZE SKOLIOZĄ IDIOPATYCZNĄ

Słowa kluczowe: skolioza idiopatyczna, ból, dorastające dziewczęta, czynniki środowiskowe.

Pełna wersja pracy – pdf.

Idiopatyczna skolioza kręgosłupa (ISK), pomimo wielokierunkowej terapii, wiąże się z istotnym obniżeniem jakości życia chorych. Przyczyną tego są często towarzyszące IKS zespoły bólowe, których etiologia nie jest jeszcze całkowicie poznana. Realizując badania nad wskazaniem czynników środowiskowych predysponujących do zespołów bólowych kręgosłupa u dziewcząt z ISK, poddano analizie 54 objęte opieką ambulatoryjną dziewczęta w wieku od 14 do 17 lat (średnio 15,3 lat ±0,99). Dokonano analizy środowiska naturalnego pacjentek, m.in.: czasu przebywania w pozycji siedzącej w ciągu doby, czasu trwania snu, ilości czasu przeznaczonego na aktywność ruchową w ciągu tygodnia oraz regularności spożywanych posiłków, a także składu ilościowego diety. Przedmiotem badań była też lokalizacja i charakterystyka zgłaszanych dolegliwości oraz ocena intensywności bólu według skali numerycznej NRS (Numerical Rating Scale). Stwierdzono, że najczęstszymi lokalizacjami bólu pleców były odcinki: lędźwiowy u 28 osób (51,9% populacji badanej) oraz piersiowy kręgosłupa u 21 osób (38,9% populacji badanej). Ból obejmujący jednocześnie odcinki szyjny, piersiowy oraz lędźwiowy kręgosłupa występował u 4 osób (7,4% populacji badanej). Świadomość kontroli postawy ciała miało 50 badanych dziewcząt (92,6%), a skorygować ją potrafiły 23 osoby (42,6%). Grupa badanych dziewcząt z bólem odcinka lędźwiowego kręgosłupa dłuższy czas przebywała w pozycji siedzącej, mniej czasu poświęcała na program usprawniania terapeutycznego, skarżyła się na większą intensywność bólu i miała wyższą średnią wieku niż grupa z bólem odcinka piersiowego kręgosłupa. W badaniach wykazano, że pacjenci z zespołem bólowym zlokalizowanym w części lędźwiowej kręgosłupa dłuższy czas przebywali w pozycji siedzącej, mniej czasu poświęcali na program usprawniania terapeutycznego oraz zgłaszali większą intensywność bólu i mieli wyższą średnią wieku w porównaniu z grupą z bólem odcinka piersiowego kręgosłupa. Tryb życia chorych objętych badaniem i brak świadomości kontroli postawy może mieć wpływ na rodzaj i intensywność dolegliwości bólowych.

Sławomir Krzebietke, Stanisław Sienkiewicz

WPŁYW DOLISTNEJ APLIKACJI ANTRACENU I PIRENU (WWA) NA PLONOWANIE I SKŁAD CHEMICZNY SAŁATY MASŁOWEJ (LACTUCA SATIVA L.) UPRAWIANEJ W WARUNKACH ZRÓŻNICOWANEJ ZASOBNOŚCI PODŁOŻA W SKŁADNIKI POKARMOWE

Słowa kluczowe: Lactuca sativa L., makroelementy, antracen, piren, dawki nawozów.

Pełna wersja pracy – pdf.

Celem badań była ocena oddziaływania wpływu dolistnej aplikacji organicznych związków chemicznych z grupy WWA (antracen oraz piren) na plon, skład chemiczny oraz pobranie składników pokarmowych przez sałatę masłową (Lactuca sativa L.) odmiany Vilmorin. Sałatę uprawiano w warunkach minimalnej i 3-krotnie zwiększonej zasobności podłoża w składniki pokarmowe, którą ustalono wg liczb granicznych. Doświadczenie wazonowe w 4 powtórzeniach prowadzono 2-krotnie wiosną w latach 2007-2008, w hali wegetacyjnej UWM w Olsztynie. Rozsadę sałaty wysadzono do wazonów o pojem. 10 dm³ podłoża mineralnego. Nawożenie (N, P, K, Mg, Na i Cl) zastosowano przed sadzeniem sałaty. W warunkach minimalnej zasobności podłoża azot również podano w całości przedsiewnie a w warunkach 3-krotnie zwiększonej zasobności podzielono na 2 części (2/3 przedsiewnie i 1/3 po 10 dniach od posadzenia). Skażanie roślin antracenem (ANT) oraz pirenem (PYR) i ich mieszaniną rozpoczęto po 10 dniach od posadzenia sałaty. Aplikacja dolistna wybranych WWA trwała przez 25 dni do końca okresu wegetacji. Oznaczenia zawartości makroskładników (N, P, K, Mg, Ca, Na) dokonano standardowymi metodami po mineralizacji (H₂SO₄+H₂O₂₎ wysuszonego w 60oC materialu roślinnego. Oznaczenia wykonano wobec materiału certyfikowanego (CTA-VTL-2). Ilość świeżej masy sałaty masłowej zależała przede wszystkim od zasobności podłoża w składniki pokarmowe. Trzykrotne zwiększenie zasobności podłoża w N, P, K, Mg, Na i Cl spowodowało przyrost plonu masy główek o 13,3%. Dolistnie aplikowane związki ANT i PYR powodowały przyrost masy główek sałaty masłowej. Zawartość N, K, Na, Mg, Ca i Mg w sałacie była modyfikowana przede wszystkim przez zasobność podłoża i w mniejszym zakresie przez aplikowane wybrane WWA.

Irena Musik, Małgorzata Kiełczykowska, Anna Hordyjewska, Kazimierz Pasternak

WPŁYW PODAWANIA ZWIĄZKÓW SELENU NA TKANKOWE STĘŻENIE MAGNEZU U SZCZURÓW

Słowa kluczowe: szczury samce, organiczne związki selenu, suplementacja, magnez.

Pełna wersja pracy – pdf.

Magnez i selen należą do biopierwiastków bardzo ważnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Magnez jest drugim, co do ilości makropierwiastkiem wewnątrzkomórkowym, który odgrywa istotną rolę w metabolizmie węglowodanów, kwasów nukleinowych białek i lipidów. Selen jest niezbędnym mikroelementem, którego deficyt został stwierdzony w różnych stanach patologicznych. Przez ostatnie 50 lat prowadzono rozległe badania nad skuteczną i bezpieczną suplementacją tego pierwiastka, ale uzyskane wyniki nie są do końca satysfakcjonujące. Celem pracy było zbadanie wpływu nieorganicznego selenianu(IV) sodu Na₂SeO₃ i dwóch organicznych związków selenu o różnej budowie na stężenie magnezu w tkankach młodych samców szczurów rasy Wistar. Nieorganiczny selenian(IV) sodu podawano w postaci wodnego roztworu, natomiast organiczne związki selenu: 4-(o-tolilo)-selenosemikarbazyd kwasu 2-chlorobenzesowego (ORG-C, budowa łańcuchowa) i 3-(2-chlorobenzoiloamino-)-2-(o-toliloimino-)-4-metylo-4-selenazolina (ORG-R, budowa pierścieniowa) w formie emulsji złożonej z oleju, gumy arabskiej i wody. Grupa kontrolna otrzymywała sól fizjologiczną. Związki podawano sondą dożołądkowo w dawce 5×10–4 mg Se g^–1 m.c. 1 raz dziennie przez okres 10 dni. W porównaniu z grupą kontrolną nieotrzymującą selenu, suplementacja związkami Se wpłynęła na statystyczny spadek stężenia magnezu w tkankach nerki i płuca, natomiast nie spowodowała żadnych zmian w tkance mózgu i mięśnia serca. W tkance wątroby i śledziony jedynie cykliczna selenazolina wpłynęła na stężenie magnezu – w wątrobie zaobserwowano wzrost, a w śledzionie spadek. W tkance mięśnia uda jedynie łańcuchowy selenosemikarbazyd wywarł istotny wpływ, powodując obniżenie stężenia Mg w stosunku do grupy kontrolnej. Suplementacja selenu wpływa na tkankowe stężenie magnezu w sposób zależny od rodzaju tkanki i struktury zastosowanego suplementu. Niezależnie od budowy podawanego związku, zaobserwowano obniżenie stężenia magnezu w tkance nerki i płuca, natomiast nie zauważono żadnych zmian w mózgu i mięśniu serca. W tkankach wątroby, śledziony i mięśnia uda zmiany stężenia magnezu były zależne od rodzaju podawanego związku.

Tomasz Najmowicz, Mirosław Wyszkowski, Zdzisław Ciećko

WPŁYW ZANIECZYSZCZENIA GLEBY ARSENEM I APLIKACJI RÓŻNYCH SUBSTANCJI NA ZAWARTOŚĆ MANGANU W ROŚLINACH

Słowa kluczowe: zanieczyszczenie arsenem, aplikacja substancji, rośliny, zawartość manganu.

Pełna wersja pracy – pdf.

Celem badań było określenie oddziaływania dodatku do gleby wybranych substancji: dolomitu, iłu, kompostu, kory sosnowej, torfu, wapna, węgla drzewnego, zeolitu naturalnego i zeolitu syntetycznego na ograniczenie wpływu zanieczyszczenia gleby arsenem i zawartość manganu w wybranych roślinach. Zawartość manganu w badanych roślinach zależała od poziomu zanieczyszczenia gleby arsenem, aplikacji substancji oraz od gatunku i organu roślin. Zanieczyszczenie gleby arsenem powodowało zwiększenie lub zmniejszenie zawartości manganu w roślinach, w zależności od ich gatunku i organu. W serii bez dodatków, w obiektach zanieczyszczonych arsenem, odnotowano zmniejszenie zawartości manganu w częściach nadziemnych kupkówki i brukwi oraz zwiększenie jego zawartości w częściach nadziemnych oraz korzeniach kukurydzy i łubinu żółtego, w korzeniach kupkówki pospolitej i brukwi pastewnej, a także w słomie i korzeniach jęczmienia jarego. Jednakże najwyższe dawki arsenu wywołały zmniejszenie zawartości manganu także w korzeniach kupkówki, brukwi i jęczmienia jarego. Dodatek do gleby różnych substancji spowodował zmiany w zawartości manganu w badanych roślinach. Ich najbardziej jednoznaczny wpływ stwierdzono w częściach nadziemnych kukurydzy oraz w częściach nadziemnych i korzeniach kupkówki, w których następowało, na ogół, zmniejszenie, oraz w korzeniach łubinu żółtego, ziarnie i słomie jęczmienia jarego, gdzie wykazano zwiększenie zawartości manganu. Węgiel drzewny i ił powodowały największe zmiany w zawartości manganu w roślinach, a zeolit syntetyczny najmniejsze.

Roman Niedziółka, Krystyna Pieniak-Lendzion, Elżbieta Horoszewicz

POZIOM METALI W TKANCE MIĘŚNIOWEJ I WĄTROBIE KOZIOŁKÓW I TRYCZKÓW Z REGIONU ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ POLSKI

Słowa kluczowe: koziołki, tryczki, nasiona lnu, tkanka mięśniowa, wątroba, pierwiastki, metale ciężkie.  

        Pełna wersja pracy – pdf.

Celem badań było określenie zawartości Pb, Cd, Zn, Mn, Cu, Fe, Ca w mięsie i wątrobie koziołków i tryczków żywionych mieszanką pełnoporcjową z 10% udziałem nasion lnu. Materiał doświadczalny stanowiły wykastrowane koziołki (n = 7) rasy białej uszlachetnionej i wykastrowane tryczki (n = 7) polskiej owcy nizinnej, tuczone do masy ciała ok. 35 kg. Zwierzęta doświadczalne otrzymywały do woli przemysłową mieszankę treściwą CJ, dodatek 10% nasion lnu oraz siano łąkowe jako dodatek strukturalny. Próby do analizy pobrano z mięśnia najdłuższego grzbietu (m. longissimus dorsi), w którym oznaczono zawartość pierwiastków. W mięsie koziołków stwierdzono niższą zawartość Cd (0,01 mg kg^–1) niż u tryczków – p Ł 0,05. Podobnie poziom Pb był niższy (p Ł 0,05) w grupie koźląt (0,04±0,003 mg kg^–1) w porównaniu z tryczkami (0,07±0,002 mg kg^–1). W wątrobie koźląt stwierdzono nieznacznie niższy poziom Pb oraz Cd (0,01 mg kg–1) – różnice nieistotne statystycznie. Istotnie wyższą (p Ł 0,01) zawartość Cu (1,14±0,07 mg kg^–1) w tkance mięśniowej stwierdzono u tryczków. Natomiast mięso koziołków było bogatsze w Mn, Fe, Zn i Ca – różnice p Ł 0,05 i p Ł 0,01. Wątroba była narządem koncentracji nie tylko Pb i Cd, ale Cu, Mn i Zn zarówno u tryczków, jak i koziołków. Zaobserwowano szczególnie wysoki poziom Cu i Mn w wątrobie, czego przyczyną mógł być wysoki poziom tych pierwiastków w paszy. Ponadto w wątrobie tryczków stwierdzono istotnie (p Ł 0,01) wyższy poziom Ca (15,24±1,68 mg kg^–1) niż u koziołków. Natomiast tkanka mięśniowa koziołków zawierała więcej Ca – 21,94±1,74 mg Ł kg^–1. Stężenie pierwiastków, szczególnie metali ciężkich, w tkance mięśniowej i wątrobie było poniżej dopuszczalnych norm podanych przez Ministra Zdrowia i WE, co kwalifikuje je jako surowce żywnościowe w pełni bezpieczne do spożycia.

Mariusz Nietupski, Paweł Sowiński, Wojciech Sądej, Agnieszka Kosewska

ZAWARTOŚĆ C ORGANICZNEGO I pH GLEB BAGIENNYCH I POBAGIENNYCH A WYSTĘPOWANIE NAZIEMNYCH CARABIDAE W OBIEKCIE STARY DWÓR K. OLSZTYNA

Słowa kluczowe: C organiczny, pH gleby, Carabidae, gleby bagienne, gleby pobagienne.

        Pełna wersja pracy – pdf.

W badaniach poddano ocenie zgrupowania epigeicznych biegaczowatych (Col., Carabidae) zasiedlających gleby hydrogeniczne (bagienne i pobagienne) o różnym stopniu rozwoju. Terenem badań było odwodnione torfowisko niskie Stary Dwór, użytkowane jako łąka kośna. Obiekt stanowi podłużne zagłębienie wypełnione torfami szuwarowymi (częściowo zmurszałymi) w krajobrazie sandrowym. Jest on zlokalizowany w mezoregionie Pojezierza Olsztyńskiego, w pobliżu Olsztyna (UTM DE 65), w odległości ok. 3 km od południowych granic miasta. Prace terenowe, w których określano typ gleby, prowadzono metodą katen glebowych. Wyznaczono transekt przebiegający przez różne typy i podtypy gleb bagiennych i pobagiennych. W pracy próbowano uzyskać odpowiedź na pytanie, czy sekwencja gleb hydrogenicznych oraz wybrane parametry opisujące te gleby mają wpływ na zgrupowania zasiedlających je epigeicznych biegaczowatych. Stwierdzono, że opisane na badanym torfowisku gleby charakteryzowały się następującą sekwencją: gleby murszaste® gleby torfowo-murszowe® gleby torfowe. Ich właściwości były uzależnione od usytuowania w reliefie, zaawansowania procesu murszenia oraz zawartości C organicznego. Największą popielność stwierdzono w poziomach powierzchniowych gleby murszastej (90,39%), natomiast najniższą w profilu 3 (18,77%) gleby torfowo-murszowej. Odczyn badanych gleb kształtował się od lekko kwaśnego do obojętnego i malał w kierunku centrum obniżenia, osiągając najniższe wartości w glebie torfowej. W czasie dwuletnich obserwacji na badanym obiekcie odłowiono łącznie 673 osobniki Carabidae należące do 29 gatunków. Stwierdzono, że typ gleby okazał się czynnikiem istotnie wpływającym na liczbę odłowionych osobników Carabidae, natomiast nie wpływał na ich bogactwo gatunkowe. Malejący gradient pH oraz wzrastająca zawartość C organicznego wiązały się ze spadkiem liczebności osobników badanej grupy chrząszczy, mało wrażliwych na zmieniające się warunki wilgotnościowe (mezofile), i zastępowaniem ich przez osobniki wilgociolubne. Wraz ze zwiększającą się kwasowością gleby i zawartością materii organicznej wzrastała również liczebność miksofagów, kosztem zmniejszania się grupy osobników drapieżnych.

Anna Piotrowska, Jan Koper

AKTYWNOŚĆ B-GLUKOZYDAZY GLEBOWEJ SPOD PSZENICY OZIMEJ W ZMIANOWANIU ZUBOŻAJĄCYM I WZBOGACAJĄCYM GLEBĘ W MATERIĘ ORGANICZNĄ

Słowa kluczowe: aktywność b-glukozydazy, obornik, nawożenie azotowe, gleba płowa.

Pełna wersja pracy – pdf.

Biorąca udział w rozkładzie celulozy b-glukozydaza (E.C. 3.2.1.21) odgrywa ważną rolę w obiegu węgla w glebie. Jak wiadomo, celuloza to jeden z najobficiej występujących związków organicznych w biosferze, a produkt jego hydrolizy enzymatycznej stanowi cenne źródło energii dla mikroorganizmów glebowych. Ponieważ
b-glukozydaza jest bardzo czuła na działanie różnorodnych czynników, oznaczanie jej aktywności może być pomocne w monitorowaniu jakości gleby. Celem pracy było określenie wpływu zróżnicowanych dawek obornika i nawożenia azotowego na aktywność b-glukozydazy w próbkach gleby spod pszenicy ozimej uprawianej w zamianowaniu zubożającym (A) i wzbogacającym (B) glebę w materię organiczną. Próbki gleby do badań pobrano w 2002 r. spod pszenicy ozimej uprawianej na glebie płowej w dwuczynnikowym doświadczeniu nawozowym założonym metodą losowanych podbloków. Doświadczenie zlokalizowano w RZD w Grabowie nad Wisłą. W każdym z bloków zastosowano kombinacje nawozowe obornika (0, 20, 40, 60 i 80 t ha^–1) oraz nawożenia azotowego (0, 40, 80 i 120 kg ha^–1). Aktywność
b-glukozydazy oznaczono wg metody Eivazi, Tabatabai (1988). Kształtowała się ona w zakresie 3,604-7,041 mM pNP g^–1 h^–1 w próbkach gleby z doświadczenia A oraz 4,931-7,445 mM pNP g^–1 h^–1 w próbkach z doświadczenia B i pozostawała w ścisłej zależności od zastosowanych dawek obornika i azotu mineralnego. Aktywność b-glukozydazy zależała także istotnie od terminu pobrania próbek glebowych. Ponadto aktywność oznaczanego enzymu była ściśle powiązana z zawartością C_org i N_og, o czym świadczą uzyskane wysokie współczynniki korelacji (r = 0,611-0,770 – dla C_org, oraz r = 0,844-0,912 – dla Nog; p<0,01 i p<0,001).

Kazimierz Pasternak, Joanna Kocot, Anna Horecka

BIOCHEMIA MAGNEZU

Słowa kluczowe: magnez, proces naprawy DNA, enzym, cykl metaboliczny, oddychanie wewnątrzkomórkowe, transport jonów wapnia,
                               transport jonów potasu.

Pełna wersja pracy – pdf.

Magnez jest składnikiem niezbędnym dla zasadniczych funkcji biochemicznych komórki. Ponieważ Mg²⁺ ma relatywnie mały promień w stosunku do wymiarów jądra (0,86 i 1,14 A odpowiednio dla Mg²⁺ i Ca²⁺), wykazuje dużą aktywność biochemiczną. Dzięki właściwościom fizykochemicznym śródkomórkowy Mg²⁺ może wiązać się z jądrem komórkowym, rybosomami, błonami komórkowymi oraz makromolekułami cytosolu komórki. Magnez jest niezbędny dla funkcjonowania jądra komórkowego, jako całości oraz utrzymania fizycznej stabilności i agregacji rybosomów do polisomów zdolnych do biosyntezy białka. Odgrywa on również rolę kofaktora katalitycznych cząsteczek RNA (rybozymów), odpowiedzialnych za specyficzne rozpoznawanie i fragmentację docelowego mRNA. Jako kofaktor w procesach: NER, BER, MMR, przyczynia się do usuwania uszkodzeń DNA. Magnez, będąc aktywatorem ponad 300 różnych enzymów, uczestniczy w przebiegu wielu szlaków metabolicznych, takich jak glikoliza, cykl Krebsa, b-oksydacja czy transport jonów poprzez błony komórkowe. Odgrywa on ponadto bardzo ważną rolę w regulowaniu funkcji mitochondriów, łącznie z regulacją ich wielkości, kompozycją jonów, a także bioenergetyką i regulacją produkcji ATP.

TOM 15 - NUMER - 2 - CZERWIEC 2010

TOM 15 - NUMER - 1 - MARZEC 2010

TOM 14 - NUMER - 4 - GRUDZIEŃ 2009

Marzena S. Brodowska, Adam Kaczor

WPŁYW RÓŻNYCH FORM SIARKI I AZOTU NA ZAWARTOŚĆ ORAZ POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU PRZEZ PSZENICĘ JARĄ (TRITICUM AESTIVUM L.) I KUPKÓWKĘ POSPOLITĄ (DACTYLIS GLOMERATA L.)

Słowa kluczowe: zawartość wapnia, zawartość magnezu, pobranie, forma siarki, nawożenie azotem, pszenica jara, kupkówka pospolita.

Full text – pdf.

W pracy oceniono wpływ różnych form siarki (Na₂S₂O₃, S el. i Na₂SO₄) i azotu (RSM-30, NH₄NO₃) na zawartość i pobranie wapnia i magnezu przez pszenicę jarą i kupkówkę pospolitą. Dwuletnie doświadczenie wazonowe przeprowadzono na materiale glebowym o składzie granulometrycznym pyłu ilastego. Gleba przed doświadczeniem charakteryzowała się lekko kwaśnym odczynem oraz niską zawartością przyswajalnych form fosforu, potasu, magnezu i siarki. Wykazano, że czynniki doświadczalne widocznie zróżnicowały zawartość i pobranie wapnia i magnezu przez pszenicę jarą i kupkówkę pospolitą. Spośród nawozów siarkowych największy wzrost zawartości i pobrania wapnia oraz magnezu przez rośliny spowodowało zastosowanie siarczanu sodu. Wzrost pobrania wapnia i magnezu był bardziej wyraźny w przypadku roślin nawożonych azotem w postaci saletry amonowej. Wpływ nawożenia azotem na analizowane parametry był także uzależniony od gatunku uprawianej rośliny. Pszenica uprawiana w serii z saletrą amonową charakteryzowała się wyższą zawartością oraz pobraniem Ca i Mg w porównaniu z wartościami uzyskanymi dla roślin nawożonych azotem w formie płynnego nawozu RSM-30. Pobranie wapnia przez pszenicę w obiektach NH₄NO₃ było średnio o 15% większe w przypadku ziarna i o 9% w przypadku słomy w porównaniu z obiektami nawożonymi RSM-30. W przypadku magnezu wzrost ten wynosił odpowiednio 24,5 i 18%. W przypadku kupkówki, nawożenie RSM-30 w większym stopniu niż saletrą amonową wpływało na zawartość i pobranie analizowanych składników przez rośliny.

Maria Brzezińska, Monika Krawczyk

ZMIANY PROFILU MINERALNEGO SUROWICY KÓZ W RÓŻNYCH STANACH FIZJOLOGICZNYCH

Słowa kluczowe: kozy, stanówka, ciąża, laktacja, makroelementy.

Full text – pdf.

Celem doświadczenia było porównanie stężeń wapnia (całkowitego i zjonizowanego), magnezu i fosforu nieorganicznego w surowicy kóz w trzech okresach aktywności fizjologicznej, tj. w czasie dużej chwiejności gospodarki mineralnej ustroju. Badanie przeprowadzono na 15 kozach rasy saaneńskiej, podzielonych na 3 grupy, będących w różnych okresach fizjologicznych (stanówka, wysoka ciąża, laktacja). Wykazano, że średnie wartości jonów wapnia (A,D – 1,210; B,E – 1,135; C,F – 1,115) oraz wapnia całkowitego (A,D – 1,640; B,E – 2,075; C,F – 2,045), w surowicy wszystkich badanych grup kóz, znajdowały się poniżej norm referencyjnych. Wytłumaczeniem niskich poziomów wapnia może być jego nieodpowiednia podaż w pożywieniu, w okresie ciąży i laktacji, kiedy następuje rozchwianie gospodarki hormonalnej, i tym samym nie ma możliwości odpowiedniej regulacji zawartości wapnia w surowicy. Przyczyną obniżenia ilości Ca nawet poniżej norm fizjologicznych może być także stosunkowo wysoka zawartość P (A,D – 1,650; B,E – 2,040; C,F – 2,125) i Mg (A,D – 0,970; B,E – 1,415; C,F – 0,990) w surowicy. Potwierdzeniem tego okazały się wyniki otrzymane w doświadczeniu.

Piotr Chohura, Eugeniusz Kołota, Andrzej Komosa

WPŁYW NAWOŻENIA CHELATOWMI FORMAMI Fe NA STAN ODŻYWIENIA POMIDORA SZKLARNIOWEGO ŻELAZEM

Słowa kluczowe: pomidor szklarniowy, nawożenie, chelaty, części wskaźnikowe, pobieranie żelaza.

Full text – pdf.

W doświadczeniu szklarniowym badano wpływ czterech chelatów, różniących się procentową zawartością żelaza oraz rodzajem ligandu, jakim skompleksowano ten składnik: Fe 8 Forte (EDTA+HEEDTA), Fe 9 Premium (DTPA), Fe 13 Top (EDTA) i Librel Fe DP7 (DTPA), na stan odżywienia żelazem pomidora szklarniowego odmiany Merkury F₁ uprawianego metodą tradycyjną w substracie torfowym. Drugim czynnikiem badawczym była zróżnicowana zawartość żelaza w podłożu, którą doprowadzono do wartości: 50, 75 i 100 mg Fe dm^-3. Doświadczenie założono w układzie dwuczynnikowym, w trzech powtórzeniach. Na jednym poletku uprawiano 4 rośliny. W częściach wskaźnikowych oznaczano całkowitą zawartość żelaza metodą ASA. Stwierdzono istotne różnice w stanie odżywienia pomidora szklarniowego pod wpływem badanych chelatów żelazowych. Najwyższą zawartość żelaza w liściach pomidora odnotowano, gdy źródłem Fe był chelat Fe 9 Premium (DTPA), a najniższą po zastosowaniu Fe 13 Top (EDTA). Najwyższą średnią zawartość żelaza w liściach uprawianych roślin obliczoną dla lat i terminów analiz stwierdzono, gdy zasobności wynosiła 75 mg Fe dm^-3. W czerwcu, po rozpoczęciu plonowania roślin, następował znaczny spadek zawartości żelaza w częściach wskaźnikowych pomidora w porównaniu z pozostałymi terminami analiz. W badaniach nie stwierdzono żadnych objawów fitotoksyczności, a także widocznych zaburzeń we wzroście i rozwoju pomidora pod wpływem badanych chelatów żelazowych stosowanych w dawkach 32,1, 57,1 i 82,1 mg Fe dm^-3 substratu, którego wyjściowa zasobność po odkwaszeniu torfu wynosiła średnio 17,9 mg Fe dm^-3.

Adam Kaczor, Marzena S. Brodowska

PLONOWANIE ORAZ ZAWARTOŚĆ AZOTU I SIARKI W KUPKÓWCE POSPOLITEJ (DACTYLIS GLOMERATA L.) NAWOŻONEJ RÓŻNYMI FORMAMI TYCH SKŁADNIKÓW

Słowa kluczowe: forma siarki, nawożenie azotem, zawartość siarki, zawartość azotu, kupkówka pospolita.

Full text – pdf.

W pracy przeanalizowano wpływ nawożenia kupkówki pospolitej różnymi formami azotu i siarki na plonowanie i zawartość tych składników w roślinie. Badania oparto na ścisłym doświadczeniu założonym na materiale glebowym pobranym z warstwy ornej gleby brunatnej o składzie granulometrycznym utworu pyłowego ilastego. Gleba użyta w doświadczeniu charakteryzowała się lekko kwaśnym odczynem oraz niską zawartością przyswajalnych form fosforu, potasu, magnezu i siarki. Wykazano, że czynniki doświadczalne istotnie zróżnicowały plony kupkówki pospolitej. Istotne zróżnicowanie plonów roślin wystąpiło również w efekcie interakcyjnego działania tych czynników. Największe plony roślin uzyskano w serii, w której zastosowano azot w formie płynnej (RSM-30) i siarkę w formie Na₂SO₄. Istotne zwyżki plonów rośliny testowej po zastosowaniu siarki elementarnej odnotowano dopiero przy zbiorze II pokosu, co wyraźnie wskazuje, że jest to nawóz wolno działający. Nawożenie różnymi formami azotu i siarki wpłynęło również widocznie na zróżnicowanie zawartości S_og., N_og. i N-NO₃ w roślinach. Zawartość siarki ogółem – w zależności od obiektu doświadczalnego i terminu zbioru – wynosiła od 1,37 do 3,15 g S kg^-1, a azotu od 29,06 do 38,72 g N kg^-1. Stwierdzono, że zawartość siarki w roślinach nie nawożonych tym składnikiem była wyraźnie niższa od wartości przyjętych za optymalne dla traw. Wyjaśnia to plonotwórcze działanie siarki w przeprowadzonym eksperymencie. Nawożenie siarką wywarło również korzystny wpływ na metabolizm azotu. Przejawił się on ponad dwukrotnym obniżeniem zawartości azotu azotanowego w roślinach nawożonych siarką.

Dorota Kalembasa, Anna Majchrowska-Safaryan, Krzysztof Pakuła

PROFILOWE ZRÓŻNICOWANIE ZAWARTOŚCI FRAKCJI OŁOWIU I CHROMU W GLEBACH POŁOŻONYCH NA STOKU MORENOWYM

Słowa kluczowe: ekstrakcja sekwencyjna, metoda Zeiena i Brümmera, frakcje, ołów i chrom, stok morenowy.

Full text – pdf.

Dla oceny potencjalnego zagrożenia środowiska glebowego przez metale ciężkie istotne jest wydzielenie  i ilościowe zbadanie ich frakcji na drodze ekstrakcji sekwencyjnej. Celem pracy było zbadanie ogólnej zawartości ołowiu i chromu oraz ich frakcji w glebach położonych na stoku morenowym Wysoczyzny Siedleckiej (transekt A i B). Frakcjonowanie sekwencyjne tych pierwiastków przeprowadzono według metody Zeiena i Brümmera. Wykazano zróżnicowaną zawartość wydzielonych siedmiu frakcji ołowiu i chromu w badanych glebach. Najwięcej obydwu metali stwierdzono (w przeważającej większości) we frakcji rezydualnej  F₇, a najwięcej ołowiu we frakcji organicznej (F₄). Najmniej ołowiu stwierdzono we frakcji wymiennej F₂ (we frakcji łatwo rozpuszczalnej F₁ nie został on wykryty), a najmniej chromu we frakcji łatwo rozpuszczalnej (F₁) oraz organicznej (F₄). Obliczenia statystyczne wykazały, że badane frakcje ołowiu i chromu były przeważnie istotnie zależne od wydzielonych frakcji, ogólnej zawartości tych metali oraz niektórych właściwości analizowanych gleb.

Dorota Kalembasa, Elżbieta Malinowska

PLON I ZAWARTOŚĆ PIERWIASTKÓW ŚLADOWYCH W BIOMASIE TRAWY MISCANTHUS SACCHARIFLORUS (MAXIM.) HACK ORAZ W GLEBIE, W TRZECIM ROKU DOŚWIADCZENIA WAZONOWEGO

Słowa kluczowe: Miscanthus sacchariflorus, biomasa, nawożenie, osad ściekowy, pierwiastki śladowe.

Full text – pdf.

W trzecim roku doświadczenia wazonowego (w warunkach szklarni) badano wpływ następczego nawożenia świeżym osadem ściekowym oraz – dla porównania – nawożenia mineralnego na zawartość i pobranie Fe, Mn, Mo, B, Ba, Sr, As, Sn, Li i Ti przez biomasę trawy Miscanthus sacchariflorus. Plon biomasy określono na podstawie dwóch zbiorów miskanta (w czerwcu i grudniu). Pierwiastki śladowe w testowanej trawie oraz glebie (po zbiorze) oznaczono metodą ICP-AES, po mineralizacji próbek na sucho, w piecu muflowym. Stwierdzono istotny wpływ nawożenia osadem ściekowym na plonowanie biomasy miskanta cukrowego. W trawie zebranej jesienią stwierdzono większą zawartość niektórych analizowanych pierwiastków (Fe, Mn, Sr, Ba i Ti) niż w trawie zebranej latem. Pobranie pierwiastków śladowych z plonem biomasy miskanta było większe z obiektów nawożonych osadem ściekowym niż z obiektu nawożonego nawozami mineralnymi. Po trzech latach uprawy stwierdzono w glebie większą zawartość Fe, Mn, Ba, Sr, Ti, B i Li, w porównaniu z zawartością przed założeniem eksperymentu.

Anna Karczewska, Bernard Gałka, Karolina Kocan

NASTĘPCZY WPŁYW SUBSTANCJI CHELATUJĄCYCH EDTA I EDDS NA POBRANIE MIEDZI I ŻELAZA PRZEZ KUKURYDZĘ W DRUGIM ROKU DOŚWIADCZENIA WAZONOWEGO

Słowa kluczowe: gleba, fitśkstrakcja, kompleksowanie, chelatory, EDTA, EDDS, miedź, żelazo.

Full text – pdf.

W doświadczeniu wazonowym założonym w 2006 r., z zastosowaniem metody indukowanej fitśkstrakcji do usuwania Cu z gleb zanieczyszczonych emisjami hut miedzi, testowano 2 gleby: piaszczystą i gliniastą, zawierające odpowiednio 620 i 510 mg kg^-1 miedzi. Rośliną testową była kukurydza. W celu zintensyfikowania fitoekstrakcji w 2006 r. wprowadzono do gleby 3 różne dawki (0,2; 0,5 i 1,0 mmol kg^-1) substancji kompleksujących: EDTA i łatwo biodegradowalnego EDDS. Opublikowane już wyniki wskazują, że w 2006 r. oba chelatory spowodowały wzrost pobrania Cu przez kukurydzę, jednak zawartość Cu w biomasie była daleko niższa od wymaganej dla skutecznej fitoekstrakcji. Dodatkowo oba odczynniki spowodowały intensywne wymywanie metali z gleb. W niniejszej pracy przedstawiono następcze efekty zastosowania substancji chelatujących do gleb w kolejnym roku doświadczenia, 2007. Zastosowane środki wpłynęły na plonowanie kukurydzy w roku następnym. EDTA, szczególnie w najwyższej dawce, spowodował na obu glebach pogorszenie wzrostu roślin i zmniejszenie plonu, wzrost koncentracji Cu w biomasie oraz silne objawy toksyczności Cu u kukurydzy. W wariantach z EDDS na glebie piaszczystej stwierdzono nieznaczne obniżenie wielkości plonu kukurydzy, a na glebie pyłowo-gliniastej – wzrost plonu roślin i zmniejszenie koncentracji Cu w częściach nadziemnych w porównaniu z wariantami kontrolnymi. Stężenia Cu i Fe w biomasie wykazywały wzajemną dodatnią korelację, a rośliny w wariantach o najwyższej koncentracji Cu zawierały też najwyższe stężenia Fe w biomasie. Zastosowane w 2006 r. chelatory, szczególnie EDTA, spowodowały długotrwały wzrost rozpuszczalności Cu i Fe w glebie. Pobranie obu pierwiastków z gleby przez rośliny w 2007 r. było dodatnio skorelowane z zawartością w glebie łatwo rozpuszczalnych form tych pierwiastków, ekstrahowanych roztworami 1 mol dm^-3 NH₄NO₃ i 0,01 mol dm^-3 CaCl₂.

Małgorzata Kwiecień, Anna Winiarska-Mieczan

WPŁYW DODATKU ZIÓŁ DO PASZY NA MASĘ CIAŁA ORAZ CECHY FIZYCZNE I CHEMICZNE KOŚCI PISZCZELOWYCH KURCZĄT BROJLERÓW

Słowa kluczowe: kurczęta brojlery, zioła, kości piszczelowe, parametry fizyczne i chemiczne.

Full text – pdf.

Kości, nawet po zakończeniu swego wzrostu, reagują na czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, do których należy również żywienie. Proces mineralizacji tkanki kostnej, w tym kości kończyn, jest bardzo ważnym wskaźnikiem efektywności i jakości stosowanego żywienia, ale również i miernikiem stanu zdrowotnego organizmu. Antybiotyki, do niedawna popularne w żywieniu stymulatory wzrostu, zaczęto zastępować naturalnymi dodatkami paszowymi, np. ziołami. Mimo że przydatność ziół jest znana od dawna, to w żywieniu zwierząt, jak dotąd, nie ma jednoznacznych informacji na temat ich wpływu na organizm kurcząt oraz parametry fizyczne i skład chemiczny kości. Celem pracy było określenie potencjalnego wpływu dodatku ziół do mieszanek paszowych na masę ciała, wybrane parametry fizyczne kości piszczelowych: masę i długość oraz zawartość podstawowych mineralnych składników kośćca. Doświadczenie przeprowadzono na 210 kurczętach brojlerach Ross 308, podzielonych na 7 grup: kontrolną (I – antybiotyk) i 6 doświadczalnych (II – chmiel, III – lipa, IV – melisa, V – bratek, VI – mięta, VII – pokrzywa). Określono masę powietrznie suchą kości piszczelowych, długość całkowitą, a po mineralizacji – zawartość podstawowych składników mineralnych: Ca, Mg i P. Stwierdzono, że wprowadzenie do mieszanek pokrzywy i melisy istotnie zwiększyło masę ciała kurcząt, a dodatek chmielu spowodował skrócenie kości. Zastosowanie dodatku melisy, bratka, mięty i pokrzywy wpłynęło na zmniejszenie koncentracji Mg w kościach.

Joanna Majkowska-Gadomska

ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W OWOCACH MELONA (CUCUMIS MELO L.)

Słowa kluczowe: melon, odmiany, metody uprawy, skład chemiczny.

Full text – pdf.

Melon jest rośliną mało rozpowszechnioną w uprawie. Należy do grupy warzyw ciepłolubnym o dużych wymaganiach środowiskowych, z tego względu w jego produkcji niezbędne są zabiegi poprawiające warunki mikroklimatyczne. Obecnie w uprawie znajduje się siedem odmian polskiej hodowli, dobrze przystosowanych do uprawy w naszych warunkach klimatycznych. Odmiany te charakteryzują się zróżnicowaną siłą wzrostu, kształtem owoców, ich wielkością, zabarwieniem skórki oraz warstwą miąższu. Celem badań była ocena zawartości składników mineralnych w częściach jadalnych czterech odmian melona uprawianego w warunkach polowych Warmii, w zależności od badanej odmiany oraz metody uprawy. Uprawa melona w Polsce jest trudna i zawodna. Problem stanowi dobór odpowiedniej odmiany oraz metody jej uprawy. Do badań wytypowano cztery polskie odmiany melona: Malaga F₁, Melba, Oliwin, Seledyn F₁, uprawianego w polu bez osłon, z zastosowaniem osłaniania roślin folią PE, włókniną PP, mulczowania gleby oraz jednoczesnego mulczowania gleby i osłaniania roślin folią PE lub włókniną PP. Spośród analizowanych odmian istotnie największą zasobnością w N-ogółem, K oraz Ca i Cu charakteryzowały się owoce odmiany Oliwin. Zastosowane w uprawie melona metody uprawy spowodowały istotne zróżnicowane zawartości azotu ogółem i fosforu w jego częściach jadalnych. Uprawa Cucumis melo L. w obiekcie kontrolnym (bez zastosowania osłon) spowodowała istotne zwiększenie zawartości azotu ogółem i fosforu w porównaniu z innymi analizowanymi metodami uprawy. Analizując stosunki Ca:Mg i Ca:P stwierdzono, że uprawiane na glebie mulczowanej i osłanianej włókniną PP owoce odmiany Seledyn charakteryzowały się korzystną proporcją Ca:Mg oraz Ca:P w odniesieniu do pozostałych obiektów uprawy.

Agnieszka Medyńska, Cezary Kabała, Tadeusz Chodak, Paweł Jezierski

ZAWARTOŚĆ MIEDZI, CYNKU, OŁOWIU I KADMU W ROŚLINACH UPRAWNYCH W REJONIE SKŁADOWISKA ODPADÓW PO FLOTACJI RUD MIEDZI ŻELAZNY MOST

Słowa kluczowe: pierwiastki śladowe, składowisko odpadów poflotacyjnych, zboża, ziemniak.

Full text – pdf.

W celu oceny ryzyka związanego z uprawą roślin konsumpcyjnych i paszowych na terenach znajdujących się pod wpływem składowiska odpadów po flotacji rud miedzi Żelazny Most, od 1996 r. prowadzony jest regularny monitoring jakości gleb i roślin uprawnych. W pracy przedstawiono zawartości Cu, Zn, Pb i Cd w ziarnie zbóż (pszenicy ozimej, jęczmienia ozimego, pszenżyta i owsa) i w bulwach ziemniaka, w latach 2004-2006. Stwierdzono następujące średnie zawartości metali (odpowiednio w ziarnie zbóż i w bulwach): Cu – 3,7 i 1,3 mg kg^-1 św. m., Zn – 20,6 i 3,5 mg kg^-1 św. m., Pb – 0,14 i 0,04 mg kg^-1 św. m. oraz Cd – 0,055 i 0,011 mg kg^-1 św. m. Nie stwierdzono istotnych różnic w zawartości Cu, Pb i Cd w ziarnie różnych gatunków zbóż. Zawartość Zn była istotnie niższa w pszenicy i owsie w porównaniu z pszenżytem i jęczmieniem. Nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych zawartości pierwiastków śladowych, co świadczy o dużej skuteczności działań ograniczających negatywny wpływ składowiska na środowisko otaczających obszarów i warunki produkcji rolniczej.

Barbara Murawska, Ewa Spychaj-Fabisiak

WPŁYW NAWOŻENIA AZOTEM I POTASEM NA ZAWARTOŚĆ JONÓW W ROZTWORZE GLEBOWYM

Słowa kluczowe: nawożenie, jony, zasolenie.

Full text – pdf.

Celem badań była ocena, czy i na ile wyłączne nawożenie mineralne wpływa na zawartość wodnorozpuszczalnych jonów decydujących o zasoleniu gleby. Próbki gleby pobrano z warstwy ornej wieloletniego doświadczenia polowego, które prowadzono w latach 1974-2007. W badaniach stosowano zróżnicowane nawożenie azotem (I czynnik, n=3) i potasem (II czynnik, n=4). Zawartość wodnorozpuszczalnych jonów oznaczono w wyciągu wodnym, stosunek gleby do wody jak 1:5; kationy K⁺, Na⁺, Ca²⁺ metodą spektometrii emisyjnej, a Mg²⁺ metodą absorpcji atomowej, aniony – metodą argentometryczną (Cl^-) oraz nefelometryczną (SO₄^2-). Oznaczono także przewodnictwo elektrolityczne (R) metodą konduktometryczną, na podstawie którego obliczono stężenie soli w roztworze (C) i moc jonową (I) Wyniki badań opracowano statystycznie. Wieloletnie (32 lata) stosowanie intensywnego nawożenia azotem i potasem istotnie różnicowało zawartości kationów: K⁺, Na⁺, Ca²⁺ i Mg²⁺ oraz anionów: Cl^- i SO₄^2-w roztworze glebowym. Zawartość K⁺, Na⁺, Ca²⁺, Mg²⁺ w roztworze glebowym wynosiła odpowiednio: 0,136-0,507 średnio (0,281), 0,398-0,555 średnio (0,472), 1-2,192 średnio (1,350), 0,211-0,365 średnio (0,272) mmol(+) kg^-1. Największe dawki azotu istotnie ograniczały koncentrację SO42- w roztworze glebowym, natomiast zróżnicowane dawki potasu nie miały tak znaczącego wpływu. Zawartość jonów chlorowych w roztworze glebowym nie zależała istotnie od różnicowanego nawożenia azotem i potasem. Nie stwierdzono wpływu długoletniego nawożenia mineralnego na zasolenie gleby.

Barbara Patorczyk-Pytlik

ZAWARTOŚĆ SELENU W NIEKTÓRYCH GATUNKACH ROŚLIN ŁĄKOWYCH

Słowa kluczowe: Se, gleby, trawy, zioła.

Full text – pdf.

Celem badań prowadzonych w latach 2006-2007 było określenie zróżnicowania w zdolności nagromadzania selenu przez 5 gatunków traw oraz 5 gatunków roślin zaliczanych do ziół łąkowych. Wykazano, że wśród analizowanych gatunków traw najwięcej selenu zawierały próby Arrhenatherum elatuis L. (46 µg Se kg^-1 sm.), a najmniej Holcus lanatus L. (24 µg Se kg^-1 sm.), średnio dla badanych gatunków roślin. Zawartość Se w chwastach łąkowych (70 µg Se×kg-1 sm.) była ok. 2-krotnie większa niż określona dla traw (32 µg Se×kg-1 sm.). W tej grupie roślin największą kumulację Se wykazywał Equisetum arvense L. (103 µg Se×kg-1 sm.), najmniejszą Taraxacum officinale (59 µg Se kg^-1 sm.). Zarówno w trawach, jak i chwastach zawartość selenu była istotnie zależna od ilości tego pierwiastka w glebach. Dla gatunków: Dactylis glomerata L., Arrhenatherum elatius L., Poa pratensis L. oraz Taraxacum officinale o ilości nagromadzonego Se decydowała również zasobność gleb w C-org. i S-og.

Barbara Patorczyk-Pytlik, Grzegorz Kulczycki

ZAWARTOŚĆ SELENU W GLEBACH GRUNTÓW ORNYCH OKOLIC WROCŁAWIA

Słowa kluczowe: Se, właściwości gleb.

Full text – pdf.

Materiał do badań stanowiło 60 prób glebowych pobranych z warstwy ornej pól uprawnych położonych w okolicach Wrocławia. Ich właściwości były w znacznym stopniu zróżnicowane i odzwierciedlały przekrój gleb występujących na terenie województwa dolnośląskiego. Wykazano, że zawartość selenu w glebach gruntów ornych okolic Wrocławia wahała się od 81 do 494 µg kg^-1, wartość uśredniona wyniosła 202 µg kg^-1. Najniższą zawartość Se stwierdzono w glebach piaszczystych (174 µg kg^-1), a najwyższą w glebach gliniastych. Określona dla tej grupy średnia zawartość Se kształtowała się na poziomie 228 µg kg^-1. Zawartość selenu w glebach była w znacznym stopniu zróżnicowana (V=42%). Wartość niższą niż 100 µg kg^-1 – uznawaną za krytyczną dla jakości zbieranych plonów roślin – stwierdzono w 4 próbkach, a w 33 glebach zawartość Se mieściła się w przedziale 101-200 µg kg^-1, natomiast w 14 od 201 do 300 µg kg^-1. Spośród badanych gleb jedynie w 9 zawartość ta była większa niż 300 µg kg^-1 – wartość uznawana jako średnia zasobność. Zawartość selenu w glebach była wysoko istotnie skorelowaną z zawartością zarówno części spławianych, jak i koloidalnych, a także z ilością węgla oraz całkowitą zawartością P, S, Fe, Cu, Zn i Ni.

Elżbieta Pisulewska, Ryszard Poradowski, Jacek Antonkiewicz, Robert Witkowicz

WPŁYW ZRÓŻNICOWANEGO NAWOŻENIA MINERALNEGO NA PLON ORAZ SKŁAD MINERALNY ZIARNA OWSA OPLEWIONEGO I NAGOZIARNISTEGO

Słowa kluczowe: owies, nawożenie, plon, skład chemiczny.

Full text – pdf.

Ziarno owsa oraz produkty jego przerobu zawierają stosunkowo dużo popiołu, w tym makro- i mikroskładników. W porównaniu z czterema innymi zbożami uprawianymi w Polsce, owies zawiera znacznie więcej składników mineralnych, dlatego też istnieje konieczność badań wpływu czynników agrotechnicznych na skład chemiczny ziarna owsa. W Polsce południowej, w latach 1999-2001, przeprowadzono dwuczynnikowe doświadczenie polowe celem określenia wpływu zróżnicowanego nawożenia mineralnego na plon oraz zawartość makro- i mikrślementów w ziarnie dwóch form owsa siewnego. Pierwszym czynnikiem badawczym były odmiany: oplewiona Dukat i nagoziarnista Akt, a drugim – zróżnicowane nawożenie mineralne, poziom pierwszy: 30 kg N, 30 kg P₂O₅ i 45 kg K₂O ha^-1, poziom drugi: 60 kg N, 60 kg P₂O₅ oraz 90 K₂O ha^-1. Badane odmiany nie różniły się istotnie plonami ziarna. Wyższy poziom nawożenia NPK wpływał na wzrost zawartości Mg i Fe w ziarnie odmiany nieoplewionej Akt. Nie stwierdzono istotnego zróżnicowania zawartości Cu, Fe Mn i Zn między oplewioną odmianą Dukat a nagoziarnistą odmianą Akt. Poziom nawożenia mineralnego wpływał na obniżenie zawartości mikrślementów, co było związane z efektem „rozcieńczenia”. Zawartość Cu i Zn w ziarnie owsa według wytycznych IUNG-PIB i Rozporządzenia MZ spełniała kryteria przydatności konsumpcyjnej. Z badań wynika, że nagoziarnisty owies był zasobniejszy w składniki mineralne, zwłaszcza w P, K, Ca, Mg, Fe, Zn, w porównaniu z formą oplewioną Dukat.

Anna Podleśna

WPŁYW NAWOŻENIA NA ZAWARTOŚĆ I POBIERANIE CHLORU PRZEZ RZEPAK OZIMY W WARUNKACH DOŚWIADCZENIA WAZONOWEGO

Słowa kluczowe: azot, dawki chloru, plonowanie, dynamika pobierania Cl.

Full text – pdf.

Obecnie chlor zaliczony jest do grupy składników pokarmowych niezbędnych do wzrostu i rozwoju roślin, ponieważ odgrywa ważną rolę w głównych procesach fizjologicznych w roślinach oraz w ich ochronie przed chorobami. W Polsce nie występuje problem niedoboru tego składnika, w związku, z czym nie są prowadzone badania nad jego aktualną zawartością i akumulacją w roślinach uprawy polowej. Jednakże zawartość chloru w roślinach, a także ich tolerancja na jego nadmiar w glebie jest zróżnicowana. W warunkach dużej dostępności w środowisku może dojść do jego nadmiernej akumulacji, ponieważ chlor jest łatwo pobierany przez rośliny z gleby i bezpośrednio z powietrza. Celem badań było poznanie zawartości i akumulacji chloru w organach rzepaku ozimego, w zależności od zaopatrzenia w N i Cl, w czasie od kwitnienia do dojrzałości pełnej roślin. Doświadczenie prowadzono w hali wegetacyjnej IUNG-PIB, w wazonach Mitscherlicha, w których uprawiano rzepak ozimy. Pierwszym czynnikiem doświadczenia było nawożenie azotem (1,4 i 2,8 g wazon^-1), a drugim – stosowanie chloru (0, 0.47, 0.97 i 1.42 g Cl wazon^-1). Zawartość chloru w roślinach rzepaku zależała przede wszystkim od dawki N, która wpływała na jej obniżenie, i dawki Cl, która wpływała na wzrost koncentracji tego składnika. Najbardziej zasobne w chlor były blaszki liściowe, a najmniej – kwiaty i rozwijające się łuszczyny. Głównym miejscem gromadzenia chloru były liście. Akumulacja chloru w rzepaku wzrastała w warunkach większego zaopatrzenia roślin w azot i chlor. Rośliny doświadczalne wykazywały średnie zaopatrzenie w chlor z wyjątkiem obiektu nawożonego najwyższą dawką chloru.

Stanisław Sienkiewicz, Sławomir Krzebietke, Teresa Wojnowska, Piotr Żarczyński, Małgorzata Omilian

ODDZIAŁYWANIE WIELOLETNIEGO ZRÓŻNICOWANEGO NAWOŻENIA OBORNIKIEM I NAWOZAMI MINERALNYMI NA ZAWARTOŚĆ PRZYSWAJALNYCH FORM P, K I Mg W GLEBIE

Słowa kluczowe: składniki przyswajalne (P, K, Mg), doświadczenie wieloletnie, obornik, nawożenie mineralne.

Full text – pdf.

W latach 2002-2005 prowadzono badania na glebie płowej typowej wytworzonej z gliny lekkiej (klasa bonitacyjna IIIa, kompleks żytni bardzo dobry) oparte na dwuczynnikowym doświadczeniu, założonym w 1986 r. metodą losowanych bloków w czterech powtórzeniach. Warstwa orna gleby przed rozpoczęciem badań charakteryzowała się odczynem lekko kwaśnym (pH1 mol KCl dm^-3 wynosiło 6,2), a zawartość przyswajalnych składników pokarmowych kształtowała się na poziomie: 100,0 mg K; 53,2 mg Mg i 41,3 mg P kg^-1 gleby. Próbki gleby do analiz chemicznych pobierano z warstwy ornej po zbiorze roślin uprawianych w zmianowaniu: burak cukrowy, jęczmień jary, kukurydza, pszenica jara. Zawartość przyswajalnych form fosforu i potasu oznaczono metodą Egnera-Riehma (DL), a magnezu metodą Schachtschabela. Celem badań było określenie wpływu nawożenia mineralnego stosowanego z obornikiem lub bez obornika na zawartość przyswajalnych makrślementów w glebie. Analiza statystyczna wyników wykazała istotny wpływ obornika na zawartość przyswajanych form P, K i Mg w badanej glebie. Po zastosowaniu łącznie obornika i nawozów mineralnych stwierdzono średnio 2,4razy więcej magnezu przyswajalnego oraz 2,6 razy więcej fosforu przyswajalnego w glebie w porównaniu z zawartością określoną po zastosowaniu nawożenia mineralnego. Nawożenie obornikiem spowodowało ponad 3-krotny wzrost zawartości przyswajalnych form potasu w glebie w porównaniu z zawartością określoną po nawożeniu mineralnym.

Stanisław Sienkiewicz, Teresa Wojnowska, Sławomir Krzebietke, Jadwiga Wierzbowska, Piotr Żarczyński

ZAWARTOŚĆ PRZYSWAJALNYCH FORM WYBRANYCH MIKROELMENTÓW W GLEBIE PO WIELOLETNIM ZRÓŻNICOWANYM NAWOŻENIU

Słowa kluczowe: obornik, nawozy mineralne, przyswajane formy Cu, Zn i Mn w glebie.

Full text – pdf.

Celem badań było prześledzenie zmian zawartości Cu, Zn i Mn w wierzchniej warstwie gleby po wieloletnim nawożeniu obornikiem i nawozami mineralnymi lub wyłącznie nawozami mineralnymi. Próbki gleby pobierano w latach 2002-2005 z doświadczenia założonego w 1986 r. metodą losowanych bloków, w czterech powtórzeniach, na glebie płowej typowej. Pierwszym czynnikiem było nawożenie organiczne (obornik stosowany, co dwa lata lub bez tego nawozu), drugim – zróżnicowane nawożenie mineralne. Dawki składników pokarmowych w nawozach mineralnych były takie same w obydwu seriach doświadczenia – z obornikiem i bez tego nawozu. W każdym roku uprawiano tę samą roślinę na obydwu polach w zmianowaniu: burak cukrowy (2002 r.), jęczmień jary (2003 r.), kukurydza (2004 r.) i pszenica jara (2005 r.). Przyswajalne dla roślin formy metali ekstrahowano z gleby roztworem 1 mol HCl dm^-3. Po ekstrakcji zawartość metali oznaczono metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Otrzymane wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji dla doświadczenia dwuczynnikowego. Zawartość przyswajalnych form miedzi, cynku i manganu w glebie nawożonej regularnie obornikiem zdecydowanie przewyższała ich ilość w glebie nawożonej wyłącznie mineralnie od 1986 r. Obornik najsilniej zwiększył koncentrację Cu (prawie 1,7-krtonie), a w mniejszym stopniu manganu (ponad 1,3-krotnie). W wartościach bezwzględnych jednak wzrost dostępności manganu był największy i wynosił średnio ponad 52 mg kg^-1 gleby. Różnicowane nawożenie mineralne azotem, potasem oraz magnez i wapnowanie w mniejszym zakresie niż obornik zmieniały dostępność Cu, Zn i Mn w glebie. Spośród wymienionych wyżej składników pokarmowych azot najczęściej zwiększał zawartość przyswajalnych form metali w glebie, co mogło być spowodowane jego zakwaszającym działaniem.

Małgorzata Skwierawska, Lucyna Zawartka

WPŁYW RÓŻNYCH DAWEK I FORM SIARKI NA ZAWARTOŚĆ PRZYSWAJALNEGO FOSFORU W GLEBIE

Słowa kluczowe: nawożenie, siarka siarczanowa, siarka elementarna, przyswajalny fosfor, gleba.

Full text – pdf.

W latach 2000-2002,  w Byszwałdzie, w pobliżu Lubawy, przeprowadzono 3-letnie doświadczenie polowe. W doświadczeniu badano wpływ nawożenia siarką na dynamikę przyswajalnego fosforu w glebie w dwóch poziomach: 0-40 cm i 40-80 cm. Eksperyment założono na glebie brunatnej, kwaśnej o składzie granulometrycznym piasku gliniastego mocnego. Gleba wyjściowa miała nstępujące właściwości: pH_KCl=5,30, azot mineralny 24,0, siarka siarczanowa 4,10, przyswajalny fosfor 34,5, potas 110,0 mg kg^-1 gleby. Zastosowano 3 poziomy nawożenia siarką: 40, 80 i 120 kg ha^-1 w formie siarczanowej (S-SO₄) i elementarnej (S-S₀). W ciągu całego okresu badań otrzymano niejednoznaczne wyniki dotyczące wpływu nawożenia różnymi formami i dawkami siarki na zawartość i przemieszczanie się przyswajalnego fosforu w glebie. Jedynie dawka 120 kg ha^-1 S-SO₄ przez cały okres badań wpływała na uruchamianie i migrację fosforu glebie oraz spowodowała istotne zwiększenie zawartości przyswajalnego fosforu w glebie w warstwie 0-40 cm i 40-80 cm. Wszystkie dawki siarki elementarnej oraz 40 i 80 kg siarki siarczanowej powodowały jedynie tendencję zwyżkową. Wpływ siarki elementarnej uwidocznił się dopiero w trzecim roku doświadczenia. Działanie dawek 40 i 80 kg ha^-1 siarki na właściwości gleby zależało od formy siarki oraz czasu trwania doświadczenia.

Jarosław Waroszewski, Cezary Kabała, Katarzyna Szopka

ZAWARTOŚĆ PIERWIASTKÓW ŚLADOWYCH W GLEBACH REGLA GÓRNEGO SZRENICY I KOWARSKIEGO GRZBIETU W KARKONOSZACH

Słowa kluczowe: gleby, pierwiastki śladowe, regiel górny, Karkonosze.

Full text – pdf.

W strefie regla górnego Karkonoszy zachodnich (Szrenica) i wschodnich (Kowarski Grzbiet) przeprowadzono analizę zanieczyszczenia gleb pierwiastkami śladowymi (Pb, Zn, Cu) opartą na monitoringu ekosystemów leśnych Karkonoskiego Parku Narodowego. W tym celu pobrano próbki z trzech głębokości: próchnicę nadkładową (w całej miąższości), 0-10 cm i 10-20 cm. Stwierdzono wyraźnie podwyższoną zawartość ołowiu, szczególnie w próchnicach nadkładowych (średnio 83,2 mg kg^-1) i warstwie 0-10 cm (średnio 73,3 mg kg^-1). Miedź i cynk występują w mniejszych ilościach, w ektohumusie średnio 47,5 mg Zn kg^-1 i 23,8 mg Cu kg^-1, a w warstwie 0-10 cm średnio 33,7 mg Zn kg^-1 i 19,9 mg Cu kg^-1. Zawartość cynku i miedzi w glebach regla