Zagadnienia stanowiące podstawę przeprowadzenia egzaminu kwalifikacyjnego

• Historia

• Literaturoznawstwo

• Językoznawstwo

• Filozofia

• Filologia angielska

• Filologia germańska

• Filologia rosyjska

• Filologia ukraińska

I. Dyscyplina naukowa: historia

Średniowiecze
1. Słowianie na ziemiach polskich: teorie autochtonistyczna i allochtonistyczna.
2. Słowianie Zachodni – dzieje polityczne, drogi zaniku i współczesność.
3. Prusowie – pochodzenie, kultura, dzieje polityczne, drogi zaniku.
4. U źródeł państwowości polskiej (ziemie polskie w VII–X wieku).
5. Piastowie Śląscy (w średniowieczu i w epoce nowożytnej).
6. Stosunki polsko–niemieckie w X–XIII wieku.
7. Kształtowanie się stanów w Polsce średniowiecznej.
8. Kwestia krzyżacka w polityce polskiej i europejskiej w okresie średniowiecza i na początku epoki nowożytnej. Legenda zakonu krzyżackiego w Polsce w XIX i XX wieku.
9. Kultura polski średniowiecznej (XI–XIV wiek).
10. Polska pogańska i chrześcijańska. Społeczne i polityczne następstwa chrystianizacji.
11. Polityka zagraniczna Polski piastowskiej.
12. Polska dzielnicowa.
13. Drogi polski średniowiecznej do Unii Lubelskiej – polityka wschodnia Piastów.
14. Rozwój gospodarczy: kolonizacja wiejska, lokacje miast.
16. Śląsk i Pomorze w polityce Polski piastowskiej.
17. Koncepcja państwa i narodu w Polsce średniowiecznej.
18. Polska za panowania Andegawenów.
19. „Jesień polskiego średniowiecza” – polityka wewnętrzna i zagraniczna pierwszych Jagiellonów. Kultura późnego średniowiecza.
20. Kryzys monarchii piastowskiej. Pogańska „rekonkwista”.

Epoka nowożytna
21. Specyfika reformacji w Królestwie i Wielkim Księstwie Litewskim.
22. Kontrreformacja czy odrodzenia katolickie. Czy istniała polska specyfika?
23. Świadomość Polsce nowożytnej: stanowa czy narodowa?
24. Unia Lubelska – konsekwencje dla Rzeczpospolitej (XVI–XX wiek).
25. Koncepcja narodu szlacheckiego: konsekwencje dla państwa polskiego.
26. Warmia w obrębie Rzeczpospolitej: kwestie prawno-ustrojowe i narodowe.
27. Prusy Królewskie: kwestie prawo-ustrojowe, narodowe i wyznaniowe. Ewolucja stosunku stanów Prus Królewskich wobec Rzeczpospolitej.
28. Przedmurze chrześcijaństwa: koncepcja i rzeczywistość.
30. Kultura protestancka w Polsce nowożytnej.
31. Prusy Książęce w polityce Rzeczpospolitej.
32. Konfederacja warszawska 1573 r. Tolerancja w Polsce nowożytnej: rzeczywistość czy historyczna mistyfikacja?
33. Kultura baroku w Polsce (na tle europejskim).
34. Kultura renesansu w Polsce (na tle europejskim).
35. Kultura okresu oświecenia w Polsce (na tle europejskim).
36. Kwestia kozacka – czy możliwe było utrzymanie ziem wschodnich?
37. Epoka saska – czy tylko czarny obraz?
38. Miasta i mieszczaństwo.
39. Polityka dynastyczna Jagiellonów.
40. Próby reform i reformy ustrojowe w Polsce nowożytnej.

Wiek XIX
41. Księstwo Warszawskie i legenda napoleońska w Polsce XIX i XX wieku
42. Polska katolicka kultura religijna w XIX wieku.
43. Społeczna i narodowa rola katolicyzmu w Polsce porozbiorowej.
44. Niemiec – protestant? Protestantyzm na ziemiach polskich.
45. Polscy socjaliści – ruch narodowowyzwoleńczy czy rewolucyjno-społeczny?
46. Autonomia galicyjska. Czy mit dobrego cesarza miał realne podstawy?
47. Naturalna czy przymusowa asymilacja? Mazurzy, Warmiacy, Ślązacy i Kaszubi w XIX wieku.
48. Emigracje zarobkowe.
49. Ziemie Zabrane.
50. Narody kresowe dawnej Rzeczpospolitej: kształtowanie się świadomości narodowej Litwinów i Łotyszy i Ukraińców.
51. Ludność żydowska z XIX-wiecznej Polsce.
52. Powstania narodowe: czy możliwe było odrodzenie państwa polskiego bez czynu powstańczego?
53. „Dramat trzeźwych entuzjastów”: fikcja czy realna droga utrzymania społeczeństwa polskiego poprzez działalność społeczną.
54. Modernizacja ziem polskim: przyczyny, skutki, różnice międzyzaborowe,
55. Zabór pruski: działalność narodowa z obrębie prawa zaborcy?
56. „Szkoły” i koncepcje w historiografii polskiej w XIX wieku.
57. Zróżnicowanie religijne i narodowe na przykładzie Śląska Cieszyńskiego.
58. Kwestia chłopska i reformy agrarne: czy klucz wywalczenia do niepodległości?
59. Społeczeństwo polskie pod zaborami: współpraca z zaborcą czy opór? Różnice międzyzaborowe.
60. Wielka emigracja: czy idee i programy i mogły kształtować rzeczywistość w kraju.

Wiek XX
1914–1939
61. Ruchy narodowe w okresie międzywojennym: czy można mówić o faszyzacji Polski?
62. Kwestia polska w okresie I wojny światowej.
63. Ludność żydowska w II Rzeczpospolitej.
64. Kwestia ukraińska.
65. Mniejszość niemiecka w II Rzeczpospolitej. Rola ekonomiczno–polityczna.
66. Stosunki II Rzeczpospolitej z sąsiadami.
67. Ruch komunistyczny w II Rzeczpospolitej.
68. Przewrót majowy i okres sanacji – udana próba naprawy Polski?
69. Walka o przetrwanie czy realizacja koncepcji Polski historycznej – kształtowanie granic II Rzeczpospolitej.
70. Procesy integracyjne i dezintegracyjne w społeczeństwie II Rzeczpospolitej.
71. Życie polityczne w okresie II Rzeczpospolitej.
72. Rola Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego w kształtowaniu koncepcji ideowych w II Rzeczpospolitej i w PRL.
73. Między Niemcami i Rosją – II Rzeczpospolita na arenie polityki międzynarodowej.
74. Kwestie społeczne w II Rzeczpospolitej. Reformy agralne.
75. Sprawa granic zachodnich: plebiscyty na Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu, sprawa Śląska Cieszyńskiego i Wielkopolski. Gdańsk.
76. Konstytucje II Rzeczpospolitej: koncepcje ustrojowe i praktyka konstytucyjna.
77. Kultura II Rzeczpospolitej, na tle kultury europejskiej lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku.

1939–2000
78. Kwestia polska w okresie II wojny światowej.
79. Polskie Państwo Podziemne i społeczeństwo polskie wobec okupantów.
80. „Koncepcja piastowska” w polityce władz Polski Ludowej i jej odbiór społeczny.
81. Stosunek władz i społeczeństwa polskiego do niemieckiego dziedzictwa kulturowego.
82. „Etos wschodni” w tradycji społeczeństwa polskiego.
83. PRL w obozie państw socjalistycznych. Różnice i podobieństwa.
84. Kwestia żydowska i społeczeństwo polskie (od 1939 r.). Marzec 1968 i jego następstwa.
85. „Socjalizm konsumpcyjny” –.epoka gierkowska.
86. „Mała stabilizacja” – epoka gomułkowska.
87. Kwestia ukraińska (1939–2000).
88. Niemcy w Polsce (1945–2000).
89. Stalinizm w Polsce.
90. Ślązacy, Warmiacy i Mazurzy w PRL.
91.Deprywacja jako stały element kształtowania postaw społecznych w okresie PRL.
92. Kultura w PRL na tle kultury europejskiej.
93. Kościoły chrześcijańskie w PRL – współpraca z władzą czy opór?
94. Emigracja czy emigracje? (1939–1989). Rola polityczna i społeczna.
95. „Wojna domowa” czy komunistyczny terror? (1944–1948).
96. Straty kultury polskiej w okresie okupacji. Problem powojennej odbudowy.
97. Postawy społeczne w okresie PRL. Płaszczyzny oporu i akceptacji.
98. Stan wojenny – kontrrewolucja generałów czy wyższa konieczność?
99. III Rzeczpospolita – próba bilansu pierwszego piętnastolecia.
100. Polska polityka zagraniczna w okresie PRL. Całkowite poddanie ZRRR czy próba realizacji interesów narodowych? Stosunki z sąsiadami.

Opracowanie:
dr. hab. Grzegorz Jasiński, prof. UWM

Powrót do początku dokumentu
 

II. Dyscyplina naukowa: literaturoznawstwo

 Średniowiecze
1. Antyk, chrześcijaństwo i tradycja lokalna w kulturze średniowiecznej.
2. Średniowieczny pogląd na świat. Asceza czy radość życia?
3. Piśmiennictwo łacińsko- i polskojęzyczne. Zakres tematyczny i ukształtowanie gatunków.
4. Środki artystycznego wyrazu w literaturze średniowiecznej.
5. Kultura XV w. w Polsce. Kierunki przemian.

Renesans
1. Przełom renesansowy w literaturze polskiej.
2. Nurty literackie (elitarny, sarmacki, plebejsko-mieszczański) i ich reprezentanci.
3.Renesansowa genologia.
4. Humanizm, reformacja, egzekucja dóbr i praw i wpływ ich na literaturę.
5. Rola retoryki w ukształtowaniu tekstów literackich.

Barok
1. Zróżnicowanie wyznaniowe, socjologiczne i artystyczne literatury.
2.Tematy i wątki literatury barokowej.
3. Styl barokowy i jego odmiany.
4. Pisarki staropolskie. Ich środowiska i twórczość.
5. Mesjanizm sarmacki, jego źródła i wyraz artystyczny.

Oświecenie
1. Przemiany prozy fabularnej (świat przedstawiony – bohater – narracja – sposoby uwiarygodniania fikcji fabularnej).
2. Zbiorowość i jednostka w poezji i dramacie polskiego oświecenia.
3. Cechy europejskie i swoiste literatury polskiego oświecenia.
4.Instytucje życia kulturalnego i ich rola.
5. Stosunek do literatury staropolskiej. Kontynuacje i zmiany.

Romantyzm

1. Walka klasyków z romantykami o nowy światopogląd i estetykę.
2. Gatunki synkretyczne w literaturze romantyzmu.
3. Ballady Adama Mickiewicza jako manifest romantyczny.
4. Idea vanitas w Marii Antoniego Malczewskiego.
5. Estetyka okropności w Zamku kaniowskim Seweryna Goszczyńskiego.
6. Irydion Zygmunta Krasińskiego – między Przeznaczeniem a Opatrznością.
7. Dramaturgia Juliusza Słowackiego okresu mistycznego (Ksiądz Marek, Sen srebrny Salomei,
Samuel Zborowski).
8. Vade-mecum Cypriana Norwida jako forma dialogu z odbiorcą.
9. Wiersze „sieroce” Teofila Lenartowicza.
10. Gawęda w literaturze romantymu (Henryk Rzewuski, Wincenty Pol, Władysław Syrokomla).

Pozytywizm

1. Geneza i podstawy filozoficzno-społeczne pozytywizmu, jego program i stosunek do romantyzmu.
2. Pozytywistyczna literatura tendencyjna.
3. Realizm krytyczny – wielkie pytania epoki a żywotne sprawy człowieka i narodu.
4. Poezja i poeci okresu pozytywizmu – poezja programowa a poetyka romantyczna.
5. Dramat pozytywistyczny (komedia społeczna, sztuka z tezą, dramat historyczny, farsa itd.).
6. Tendencje naturalistyczne w prozie i dramacie okresu pozytywizmu.
7. Koncepcja historii w powieściopisarstwie pozytywistycznym.
8. Dorobek epoki pozytywizmu w zakresie małych form narracyjnych.
9. Życie literackie w Polsce po 1863 roku – gwałtowny rozwój publicystyki pozytywistycznej.
10. Dziedzictwo pozytywizmu w kulturze polskiej.

Modernizm

1. Tendencje artystyczne i światopoglądowe w literaturze europejskiego i polskiego modernizmu (impresjonizm, symbolizm, parnasizm, dekadentyzm, franciszkanizm).
2. Różnorodność rodzajowa i gatunkowa literatury Młodej Polski (typologia liryki, epiki i dramatu z uwagi na kształt artystyczny oraz podejmowaną tematykę).
3. Życie literackie w okresie Młodej Polski (zjawisko tzw. „przełomu antypozytywistycznego”, czyli spór pokoleń; programy, syntezy i polemiki literackie okresu; czasopiśmiennictwo literackie; oblicza krytyki literackiej).
4. Młoda Polska „szatańska” i „tatrzańska” – o fascynacjach epoki.
5. Cygan i filister, czyli konflikt jednostka – społeczeństwo w życiu i literaturze epoki Młodej Polski.
6. Panorama społeczeństwa polskiego w literaturze przełomu XIX i XX wieku (diagnoza „Polski współczesnej” – obraz wsi i miasta).
7. Młoda Polska wobec tradycji romantycznej.
8. Młoda Polska wobec rewolucji 1905 roku.
9. Modernistyczna emancypacja, metafizyka płci, mizoginizm i transgresja płciowa (przewrót w rozumieniu miłości i pokazywaniu relacji między kobietą a mężczyzną).
10. „Objawy uczuciowości modernistycznej” (zwątpienie i niewiara, rozpacz egzystencjalna, poczucie bezsiły i tęsknota do unicestwienia; ucieczka w upojenie zmysłowe, erotykę, nirwanę i zapomnienie; kult piękna i sztuki jako jedynej trwałej wartości; dionizyjskość).

Dwudziestolecie międzywojenne

1. Skamander i jego wizja poezji.
2. Jerzy Szaniawski i Stanisław I. Witkiewicz – różne oblicza teatru w międzywojniu.
3. Futuryści, formiści... – nurty awangardowe w poezji Dwudziestolecia.
4. Zagadnienia krytyki literackiej.
5. Groteska w prozie Dwudziestolecia.
6. Bruno Schulz, Stanisław I. Witkiewicz, Witold Gombrowicz – pisarze nowocześni.
7. Język poetycki Awangardy Krakowskiej.
8. Tendencje katastroficzne w literaturze międzywojnia.
9. Proza psychologiczna w Dwudziestoleciu.
10. Odmienność poezji „drugiej awangardy” na tle koncepcji Awangardy Krakowskiej.

Literatura polska po roku 1939

1. Koncepcja sztuki i narodu w literaturze czasu okupacji.
2. Sposoby mówienia o holokauście w poezji i prozie polskiej.
3. Piętno ideologii – socrealizm w sztuce i literaturze.
4. Kontestacja w literaturze polskiej po roku 1956.
5. Proza małego realizmu.
6. Nurt wiejski w prozie polskiej.
7. Poezja lingwistyczna – problemy wyrażania (Miron Białoszewski, Tymoteusz Karpowicz).
8. Neoklasycyzm w poezji polskiej drugiej połowy XX wieku.
9. Język poetycki Nowej Fali.
11. Tradycja i awangarda – odmiany powieści historycznej.
12. Główni przedstawiciele współczesnego dramatu polskiego (Sławomir Mrożek, Tadeusz Różewicz)
13. Jerzy Grotowski i Tadeusz Kantor – dwie wizje teatru.
14. Tradycje religijne w poezji drugiej połowy XX wieku.
15. Sylwy współczesne – problemy gatunku.
16. Proza lingwistyczna lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.
17. Historia i egzystencja – Kresy w literaturze współczesnej.
18. W poszukiwaniu kobiecej tożsamości – zagadnienia literatury feministycznej.
19. W kręgu reportażu (Melchior Wańkowicz, Ryszard Kapuściński, Hanna Krall).
20. W cieniu Gombrowicza – problemy prozy najnowszej.

Inne zagadnienia literaturoznawcze

1. Kanon dwudziestowieczny literatury powszechnej.
2. Esej – zagadnienia gatunku.
3. Literatura intymistyczna (dzienniki, wspomnienia, pamiętniki itp.).
4. Autobiografizmu w literaturze.
5. Periodyzacja i synteza procesu literackiego.
6. Dwudziestowieczne teorie i metodologie w badaniach literackich.
7. Problemy literatury popularnej.
8. Zagadnienia geografii literackiej.
9. Zagadnienia czasopiśmiennictwa.
10. Pogranicza literatury.

Opracowanie:
dr hab. Sławomir Buryła, prof. UWM
dr hab. Zbigniew Chojnowski, prof. UWM
dr hab. Grzegorz Igliński, prof. UWM
prof. dr hab. Krystyna Stasiewicz

Powrót do początku dokumentu

III. Dyscyplina naukowa: językoznawstwo

Historia językoznawstwa. Kierunki językoznawstwa. Lingwistyczna teoria języka

1.Językoznawstwo w starożytnych Indiach. Gramatyka Paniniego.
2.Językoznawstwo w starożytnej Grecji i Rzymie. Aleksandryjska szkoła filologiczna.
3. Językoznawstwo epoki średnio¬wie¬cza i czasów nowożytnych. Gramatyki uniwersalne.
4. Językoznawstwo typologiczne. Relatywizm językowy. Typologia języków: fonetyczna, morfologiczna, leksykalna, składniowa, socjalna (funkcjonalna).
5. Uniwersalia językowe. Typy uniwersaliów językowych.
6. Ogólna charakterystyka językoznawstwa porównawczo-historycznego.
7. Psychologizm w językoznawstwie XIX wieku.
8. Lingwistyczna teoria W. von Humboldta.
9. Podstawowe założenia lingwistyki strukturalnej. Teoria języka F. de Saussure’a.
10. Szkoły lingwistyki strukturalnej.
11. Lingwistyka transformacyjno-generatywna. Teoria języka N. Chomsky’ego.
12. Strukturalistyczne teorie języka artystycznego (J. Mukařovský, R. Jakobson, J. M. Lot-man, R. Barthes, J. Sławiński i in.).
13. Pojęcie struktury języka. Relacje hierarchiczne, syntagmatyczne oraz paradygmatyczne. Stratyfikacyjny model języka.
14. Teoria relatywizmu lingwistycznego E. Sapira/B. Whorfa. Początki etnolingwistyki.
15. Psycholingwistyka. Metody psycholingwistyczne.
16. Angielska (londyńska) szkoła lingwistyki funkcjonalnej.
17. Lingwistyczna teoria B. Malinowskiego.
18. Teoria składników bezpośrednich.
19. Gramatyka zależności (składnia powierzchniowa, konstrukcyjna).
20. Podstawowe pojęcia lingwistyki tekstu.
21. Podstawowe pojęcia i aktualne zagadnienia lingwistyki konfrontatywnej.
22. Glottochronologia (leksykostatystyka).
23. Gramatyka funkcjonalna. Współczesne szkoły gramatyki funkcjonalnej.
24. Lingwistyka matematyczna oraz lingwistyka komputerowa. Słowniki frekwencyjne. Ję-zyk a sztuczna inteligencja.
25. Podstawy lingwistyki kognitywnej.
26. Podstawy lingwistyki komunikacyjnej (pragmalingwistyki).
27. Podstawy lingwistyki kulturowej.
Gramatyka opisowa (przy dostosowaniu do języka specjalności)
28. Przedmiot i działy fonetyki. Pojęcie głoski. Głoska a litera. Mowa a pismo. Podstawowe zasady pisowni.
29. Charakterystyka artykulacyjna i akustyczna samogłosek i spółgłosek oraz ich klasyfikacja.
30. Procesy fonetyczne: asymilacja, akomodacja, dysymilacja, epenteza i in. Uproszczenia grup spółgłoskowych.
31. Regionalne cechy wymowy.
32. Pojęcie sylaby. Charakterystyka fonetyczna akcentu. Enklityki i proklityki.
33. Cechy dystynktywne i konstytutywne dźwięków mowy. Cechy redundantne dźwięków mowy. Różne definicje fonemu.
34. Pojęcie opozycji fonologicznej. Typy opozycji fonologicznych. Neutralizacja opozycji fonologicznych.
35. Pojęcie fonemu. Fonem a głoska. Allofony. Różne definicje fonemu.
36. Podstawowe jednostki analizy morfologicznej. Pojęcie morfemu. Klasyfikacja morfe-mów: semantyczne — syntaktyczne, leksykalne — gramatyczne. Zasadnicze typy mor-femów gramatycznych: syntaktyczne i słowotwórcze. Klasyfikacja formalna morfemów gramatycznych.
37. Pojecie alomorfu i morfonemu. Alternacje morfonologiczne współczesnego języka pol-skiego. Zjawisko supletywizmu.
38. Podstawy klasyfikacji wyrazów na części mowy.
39. Podstawowe pojęcia słowotwórstwa. Słowotwórstwo diachroniczne i synchroniczne. Po-jęcie wyrazów pochodnych genetycznie i synchronicznie (wyrazy motywowane). Wyrazy słowotwórczo niepodzielne. Zjawisko leksykalizacji formacji słowotwórczych.
40. Temat słowotwórczy (podstawa słowotwórcza, baza) i formant słowotwórczy. Typy for-mantów słowotwórczych: afiksalne, alternacyjne, paradygmatyczne, prozodyczne, zmiana funkcji składniowej.
41. Typy derywacji ze względu na rodzaj formantu: afiksalna, alternacyjna, paradygmatycz-na, syntaktyczna, prozodyczna. Kontaminacja. Uniwerbizacja.
42. Produktywne typy słowotwórcze współczesnej. Perintegracja i absorpcja morfologiczna. Powstawanie nowych formantów afiksalnych.
43. Pojęcie kategorii morfologicznej. Kategorie fleksyjne i klasyfikacyjne. Kategoria flek-syjna syntaktycznie zależna i syntaktycznie niezależna (kategorie gramatyczne syntak-tyczne i semantyczne). Pojecie paradygmatu.
44. Kategorie gramatyczne współczesnego języka (wybranego): imienne.
45. Kategorie gramatyczne współczesnego języka (wybranego): werbalne.
46. Miejsce składni w systemie językowym. Podstawowe jednostki składniowe: wypowie-dzenie, zdanie i grupa syntaktyczna.
47. Schematy konstrukcji składniowych i ich tekstowe realizacje. Morfologiczne, leksykalne i pozycyjne środki budowy konstrukcji składniowych.
48. Klasyfikacja wypowiedzeń: werbalne i niewerbalne. Wypowiedzenia oznajmujące, py-tajne, żądające. Zabarwienie emocjonalne wypowiedzeń.
49. Pojęcie konotacji i jej podstawowe rodzaje (kategorialna, formalno-gramatyczna, obliga-toryjna, fakultatywna). Właściwości konotacyjne poszczególnych części mowy.
50. Konotacja czasownika jako czynnik zdaniotwórczy.
51. Istota predykacji. Modalność i jej wykładniki. Podstawowe definicje zdania.
52. Pojecie składnika syntaktycznego. Składnik a wyraz. Wyrazy niebędące składnikami. Typy składników wielowyrazowych. Podział wypowiedzenia na składniki bezpośrednie.
53. Zespoły składniowe w wypowiedzeniu rozwiniętym: równorzędne, nierównorzędne. Związek orzekający i określający. Stosunki syntaktyczne w związkach składniowych: składnia zgody, rządu i przynależności. Formalne wykładniki składni zgody i rządu.
54. Człony zdania rozwiniętego. Rodzaje podmiotu. Typy orzeczenia. Klasyfikacja przyda-wek. Typy dopełnień. Rodzaje okoliczników. Określenie predykatywne.
55. Budowa wypowiedzeń podrzędnie złożonych. Rodzaje związku między wypowiedze-niem podrzędnym a nadrzędnym: uzupełnianie i rozwijanie. Klasyfikacja wypowiedzeń podrzędnych ze względu na cechy funkcjonalne i formalne. Wskaźniki zespolenia. Szyk wypowiedzeń składowych w wypowiedzeniu złożonym.
56. Struktura komunikacyjna (tematyczno-rematyczna) wypowiedzi.
Semantyka
57. Językoznawstwo a semiotyka (semiologia). Aspekty znaku (według Ch. Morrisa). Cechy znaku językowego. Typy znaków.
58. Przedmiot semantyki i jej główne działy. Zarys dziejów semantyki.
59. Znaczenie leksykalne. Struktura znaczenia leksykalnego. Trójkąt semantyczny. Znaczenie referencyjne vs. znaczenie sygnifikacyjne. Forma wewnętrzna.
60. Typy nominatywne wyrazów. Wyrazy konkretne — abstrakcyjne. Wyrazy ogólne — własne. Wyrazy autosemantyczne — synsemantyczne (indeksowe).
61. Podstawowe relacje w systemie leksykalnym języka: hiponimia, synonimia, kwazisyno-nimia, antonimia, enantiosemia, konwersja, homonimia, paronimia i in.
62. Polisemia a homonimia. Aktualne problemy opisu wieloznaczności. Semantyka syntag-matyczna a a problem odcieni semantycznych.
63. Typy polisemii. Metafora, metonimia, synekdocha. Metafory „martwe” i „żywe”.
64. Zasady definiowania znaczeń jednostek leksykalnych. Główne typy definicji leksykogra-ficznych , zakres ich odniesienia i warunki poprawności.
65. Typy słowników. Nowe zjawiska w zakresie leksykografii.
66. Główne założenia i koncepcje semantyki leksykalnej. Semazjologia vs. onomazjologia.
67. Teoria referencji. Pojęcie deskrypcji w teorii B. Russella. Teoria wyznaczoności Z. To-polińskiej.
68. Pojęcie wartości (valeur) w semantyce strukturalnej. Analiza składników semantycznych. Teoria minimalnych definicji.
69. Teoria pól semantycznych.
70. Eksperyment asocjatywny, pole asocjatywne, norma asocjatywna.
71. Teoria języka semantycznego („semantic primes”) A. Wierzbickiej.
72. Teoria przypadków głębokich Ch. Fillmora.
73. Podstawowe założenia składni semantycznej. Pojęcie propozycji oraz struktury predyka-towo-argumentowej.
74. Struktura predykatowo-argumentowa zdania. Teoria składni semantycznej w teorii S. Ka-rolaka.
75. Semantyka kognitywna. Pojęcie kategoryzacji. Teoria prototypów (E. Rosch, W. Labov).
76. Teoria kategorii familijnych L. Wittgensteina. Teoria kategorii radialnych R. Jackendoffa.
77. Teoria metafor pojęciowych G. Lakoffa/M. Johnsona. Typy metafor pojęciowych.
78. Teoria językowego obrazu świata. Pojęcie znaczenia kognitywnego (J. Bartmiński) i po-jęcie stereotypu.
79. Semantyczna teoria języka W. Doroszewskiego.
80. Semiotyczna teoria języka A. Schaffa.
Socjolingwistyka, socjologia języka, pragmalingwistyka, stylistyka
81. Podstawowe zagadnienia socjolingwistyki. Zróżnicowanie socjalne języka. Odmiany ję-zyka (regionalne, społeczne, indywidualne i in.).
82. Język a wiek. Problemy ontogenezy języka.
83. Język dziedziny przedmiotowej. Języki specjalistyczne. Terminologia.
84. Sytuacja językowa. Typy sytuacji językowych. Bilingwizm. Dyglosja.
85. Język, naród, państwo. Polityka językowa.
86. Kontakty językowe. Interferencja. Substrat, adstrat, superstrat. Pojęcie ligi językowej.
87. Język — mikrojęzyk (język regionalny) — dialekt.
88. Języki międzynarodowe. Języki mieszane. Pidgin, język kreolski, interjęzyk.
89. Teorie funkcji języka.
90. Podstawowe pojęcia pragmatyki lingwistycznej. Teoria aktów mowy J. Austina i J. Sear-le’a. Typy aktów mowy.
91. Teoria reguł konwersacji H. P. Grice’a i G. Leecha. Zasada kooperacji i jej reguły. Pojęcie implikatury komunikacyjnej.
92. Socjologia języka M. Bachtina.
93. Teoria komunikacji językowej P. Watzlawicka (szkoła Palo Alto).
94. Etnografia mowy D. Hymesa. Struktura (inwentarz) aktu komunikacyjnego.
95. Modele komunikacji językowej (L. Bloomfield, J. Firth, C. Shannon, D. Hymes i in.).
96. Społeczna (klasowa) dyferencja języka: język formalny — język publiczny w teorii B. Bernsteina.
97. Pojęcie gatunku. Pojęcie świadomości gatunkowej. Formy manifestacji gatunku. Inwen-tarz gatunku (w ujęciu S. Skwarczyńskiej, M. Wojtak). Klasyfikacja gatunków mowy.
98. Język współczesnej wypowiedzi dziennikarskiej.
99. Pojęcie stylu funkcjonalnego. Typy stylów funkcjonalnych. Idiostyl. Treść i forma stylu funkcjonalnego. Pojęcie stylu pisania (R. Barthes).
100. Nowomowa totalitaryzmu i jej cechy.
Literatura
Ajdukiewicz K. (1960), Logika a poznanie. T. 1–2. Warszawa.
Austin J. L. (1993), Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne. Warszawa.
Awdiejew A. (red.). (1999), Gramatyka komunikacyjna. Warszawa — Kraków.
Bańkowska E./Mikołajczuk A. (red.) (2003), Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów. Warszawa.
Bartmiński J. (red.) (1999), Językowy obraz świata. Lublin.
Bartmiński J./Tokarski R. (red.) (1998), Profilowanie w języku i w tekście. Lublin.
Bauer Z./Chudziński E. (2000), Dziennikarstwo i świat mediów. Kraków.
Bednarek A./Grochowski M. (1993), Zadania z semantyki językoznawczej. Toruń.
Bobran M./Doros A. (2001), Wstęp do językoznawstwa. Warszawa.
Bobrowski I. (1998), Zaproszenie do językoznawstwa. Kraków.
Bobryk J. (1995), Jak tworzyć rozmowę. Skuteczność rozmowy. Warszawa.
Bogusławski A. (1994), Sprawy słowa. Warszawa.
Bojar B. (1991), Zarys językoznawstwa: dla studentów bibliote¬ko¬zna¬w¬stwa i informacji naukowej. Warszawa.
Bralczyk J. (2000), Język na sprzedaż. Warszawa.
Bralczyk J./Mosiołek-Kłosińska K. (2000), Język w mediach masowych. Warszawa.
Bralczyk J./Mosiołek-Kłosińska K. (red.) (2001), Zmiany w publicznych zwyczajach językowych. Warszawa.
Buczkowska J. (2002), Systemowe rozumienie języka. Warszawa.
Buttler D./Kurkowska H./Satkiewcz H. (1986), Kultura języka polskiego. Zagadnienia poprawności gramatycz-nej. Warszawa.
Chlebda, W. (2003), Elementy frazematyki. Wprowadzenie do frazeologii nadawcy. Łask.
Dobek-Ostrowska B./Fras J./Ociepka B. (red.) (1999), Teoria i praktyka propagandy. Wrocław.
Doroszewski W. (1982), Język. Myślenie. Działanie. Rozważania językoznawcy. Warszawa.
Dubisz S. (red.) (2001), Nauka o języku dla polonistów. Warszawa.
Eco U. (2002), W poszukiwaniu języka uniwersalnego. Gdańsk.
Fisiak J. (1978), Wstęp do współczesnej teorii lingwistycznej. Warszawa.
Fras J. (1999), Dziennikarski warsztat językowy. Wrocław.
Furdal A. (1990), Językoznawstwo otwarte. Wrocław.
Głowiński M. (red.) (1980), Język a społeczeństwo. Warszawa.
Głowiński, M. (1991), Nowomowa po polsku. Warszawa.
Goban-Klas, T. (2001; 2002; 2004), Media i komunikowanie masowe: teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu. Warszawa — Kraków.
Górny W. (red.) (1966), Praska szkoła strukturalna w latach 1926–1948. Warszawa.
Grabias S. (1997), Język w zachowaniach społecznych. Lublin.
Grice H. P. (1997), Logika a konwersacja. W: Przegląd Humanistyczny. 6.
Grochowski M. (1993), Konwencje semantyczne a definiowanie wyrażeń językowych. Warszawa.
Grodziński E. (1969), Język, metajęzyk, rzeczywistość. Warszawa.
Grzegorczyk A. (1975), Zarys logiki matematycznej. Warszawa.
Grzegorczykowa R. (1990), Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. Warszawa.
Grzegorczykowa R. (1996), Wykłady z polskiej składni. Warszawa.
Grzegorczykowa R./Laskowski R./Wróbel H. (1984), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. Warszawa.
Heinz A. (1978), Dzieje językoznawstwa w zarysie. Warszawa.
Helbig G. (1987), Dzieje językoznawstwa nowożytnego. Wrocław.
Hintikka J. (1992), Eseje logiko-filozoficzne. Warszawa.
Jadacka H. (2005), Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia. Warszawa.
Jakobson R. (1989), W poszukiwaniu istoty języka. Wybór pism. T. 1–2. Warszawa.
Jurkowski M. (1986), Od wieży Babel do języka kosmitów. O językach sztucznych, uniwersalnych i międzynaro-dowych. Białystok.
Kalisz R. (1993), Pragmatyka językowa. Gdańsk.
Karolak S. (2002), Podstawowe struktury składniowe języka polskiego. Warszawa.
Kasperski E. (red.) (2000), Rozważania metodologiczne. Język — literatura — teatr. Warszawa.
Kiklewicz A. (2004), Podstawy składni funkcjonalnej. Olsztyn.
Kiklewicz A. (red.) (2004), Paradygmaty filozofii języka, literatury i teorii tekstu. Pogranicza metodologiczne. Słupsk.
Krzyżanowski P./Nowak, P. (red.) (2004), Manipulacja w języku. Lublin.
Kurkowska H./Weinsberg A. (red.) (1979), Językoznawstwo strukturalne. Wybór tekstów. Warszawa.
Lachur C. (2004), Zarys językoznawstwa ogólnego. Opole.
Lyons J. (1975), Wstęp do językoznawstwa, Warszawa.
Lyons J. (1984), Semantyka. T. 1. Warszawa.
Lyons J. (1989), Semantyka. T. 2. Warszawa.
Łuczyński E./Maćkiewicz J. (1999), Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia. Gdańsk.
Maciejewski W. (1999), Świat językowy. Poznań.
Malmberg B. (1969), Nowe drogi w językoznawstwie: przegląd szkół i metod. Warszawa.
Mańczyk A. (2001), Narzędzia, znaki, umysł. Zielona Góra.
Markowski A. (2005), Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne. Warszawa.
Mayenowa M. R. (1974), Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka. Wrocław.
Mazur J. (1986), Organizacja tekstu potocznego. Na przykładzie języka polskiego i rosyjskiego. Lublin.
Milewski T. (1969), Językoznawstwo. Warszawa.
Milewski T. (1993), Teoria, typologia i historia języka. Kraków.
Mostowik P./Żukowski W. (2001), Ustawa o języku polskim. Komentarz. Warszawa.
Nęcki Z. (1996), Komunikacja międzyludzka. Kraków.
Nowakowski A. (1997), Semantyka Donalda Davidsona. Lublin.
Nycz R. (1993), Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze. Warszawa.
Ożóg K. (2001), Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia. Rzeszów.
Ożóg K. (2004), Język w służbie polityki. Język kształt kampanii wyborczych. Rzeszów.
Pawłowski A. (2004), Język w konstytucjach wybranych państw europejskich. W: Poradnik Językowy. 4, 10-25.
Piotrowski A./Ziółkowski M. (1976), Zróżnicowanie językowe a struktura społeczna. Warszawa.
Pisarek W. (2002), Nowa retoryka dziennikarska. Kraków.
Pisarkowa K. (2000), Językoznawstwo Bronisława Malinowskiego. T. 1. Więzy wspólnego języka. Kraków.
Rewers E. (1996), Język i przestrzeń w poststrukturalistycznej filozofii kultury. Poznań.
Rokoszowa J. (1997), Obraz świata we współczesnych teoriach językoznawczych. Kraków.
Saloni Z./Świdziński M. (1998), Składnia współczesnego języka polskiego. Warszawa.
Saussure F. de (2002), Kurs językoznawstwa ogólnego. Warszawa.
Searle J. R. (1980), Czym jest akt mowy? W: Pamiętnik Literacki. 2, 241–248.
Sławiński J. (1974), Dzieło. Język. Tradycja. Warszawa.
Sławiński J. (1992), Próby teoretycznoliterackie. Warszawa.
Stanosz B. (1991), 10 wykładów z filozofii języka. Warszawa.
Stanosz B. (red.) (1977), Lingwistyka a filozofia. Warszawa.
Stanosz B./Nowaczyk A. (1976), Logiczne podstawy języka. Wrocław etc.
Szupryczyńska M. (1988), Wstęp do językoznawstwa. Toruń.
Tabakowska E. (1995), Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego. Kraków.
Tabakowska E. (2001), Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. Kraków.
Tabakowska E. (red.) (2001), Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa. Kraków.
Taylor J. R. (2001), Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językoznawczej. Kraków.
Tokraski R. (1987), Znaczenie słowa i jego modyfikacje w tekście. Lublin.
Topolińska Z. (red.) (1984), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Skład¬nia. Warszawa.
Walkner W. (2001), Przygoda z komunikacją. Gdańsk.
Warchala J. (2003), Kategoria potoczności w języku. Katowice.
Weinsberg A. (1983), Językoznawstwo ogólne. Warszawa.
Wierzbicka A. (1969), Dociekania semantyczne. Wrocław.
Wierzbicka A. (1999), Język — umysł — kultura. Warszawa.
Wilkoń A. (2003), Spójność i struktura tekstu. Kraków.
Wittgenstein L. (1972), Dociekania filozoficzne. Warszawa.
Wojtak M. (2004), Gatunki prasowe. Lublin.
Wołoszynow W. N. (1977), Język, mowa i wypowiedź. W: Przegląd Humanistyczny. Nr 2. S. 57-71.
Wołoszynow W. N. (1977), Wzajemne oddziaływania językowe. W: Przegląd Humanistyczny. Nr 9143-155.. S. 57-71.
Żebrowska E./ Dovhopoly Y. (2004; 2009), Linguistik. Eine Einführung für Germanistikstudenten. Olsztyn.
Żuk A. (red.) (1998), Granice języka. Lublin.
Żyłko B. (1994), Michaił Bachtin: w kręgu filozofii języka i literatury. Gdańsk.

Opracował prof. dr hab. Aleksander Kiklewicz

Powrót do początku dokumentu

Zagadnienia egzaminacyjne na studia doktoranckie w dyscyplinie filozofia,
prowadzone w Instytucie Filozofii UWM w Olsztynie

1. Jakie są źródła filozofii greckiej?
2. W jakim stopniu presokratycy to filozofowie przyrody?
3. W jakim znaczeniu Parmenidesa można przeciwstawiać Heraklitowi?
4. Co wiadomo o filozofii Demokryta z jego fragmentów?
5. Co różni i co łączy sofistów i Sokratesa?
6. Co dzieje się w jaskini Platona?
7. Jak pogodzić różne etyki Arystotelesa (etykę przyjaźni, umiaru i kontemplacji)?
8. Jakie jest znaczenie uczuć w teorii stoików?
9. Gdzie można znaleźć sceptycyzm przed sceptykami?
10. Czy Plotyn był kontynuatorem Platona?
11. Aureliusz Augustyn – zagadnienie zła, wolności i predestynacji.
12. Tomasz z Akwinu – kwestia istnienia i poznania Boga.
13. Humanizm renesansowy i jego odmiany.
14. Renesansowa filozofia przyrody.
15. Kartezjusz – od wątpienia metodycznego do cogito.
16. Spinoza – etyka w porządku geometrycznym.
17. Racjonalizm Leibnizjański.
18. Empiryzm brytyjski (Locke, Hume).
19. Idealizm G. Berkeley’a.
20. Rousseau (umowa społeczna).
21. Idea przewrotu kopernikańskiego w metafizyce.
22. Teoria wiedzy J. G. Fichtego.
23. Filozofia ducha G. W. F. Hegla.
24. Koło Wiedeńskie - atomizm logiczny, fizykalizm, zagadnienie weryfikacji.
25. L. Wittgenstein: logiczna struktura języka a ontologiczna struktura świata; lebensformen i koncepcja gier językowych.
26. Ogólna charakterystyka filozofii analitycznej: antyspekulatywizm, atomizm, antyrewizjonizm, minimalizm epistemologiczny i ontologiczny
27. Filozofia życia: F.W. Nietzsche - krytyka metafizyki dualistycznej; wola mocy – jej funkcje w poznaniu i moralności; typologia moralności; idea nadczłowieka; śmierć Boga.
28. E. Husserl - doświadczenie empiryczne a doświadczenie fenomenologiczne; rola świadomości w konstytuowaniu sensu rzeczywistości.
29. M. Heidegger - struktura bycia-w-świecie.
30. Pragmatyzm: relacje między wiedzą a praktyką. Ch.S. Peirce - treść zasady pragmatycznej; W. James – zasada pragmatyczna i koncepcja prawdy; neopragmatyzm Richarda Rorty’ego.
31. Szkoła Frankfurcka: główne motywy i kategorie krytyki kultury mieszczańskiej.
32. Filozofia dialogu: E. Lévinas - spotkanie z Innym a wolność i odpowiedzialność.
33. Strukturalizm: pojęcie struktury, systemu, diachronii i synchronii; strukturalizm lingwistyczny F. de Saussure’a; strukturalizm antropologiczny C. Levy-Straussa; koncepcja dyskursów M. Foucaulta.
34. Filozofia w Polsce w XIII - XV wieku.
35. Idea humanizmu w twórczości filozofów polskich XVI wieku.
36. Główne nurty w rozwoju filozofii polskiej w wieku XVII.
37. Filozoficzne konteksty polskiego Oświecenia.
38. Idee słowianofilskie i filozoficzny romantyzm przed powstaniem listopadowym.
39. Polska filozofia narodowa lat 40 - tych XIX wieku. Między narodowością a uniwersalizmem.
40. Polski mesjanizm romantyczny.
41. Polska myśl filozoficzna w dobie pozytywizmu (prepozytywizm, pozytywizm warszawski, czołowi teoretycy polskiego pozytywizmu).
42. Problemy filozoficzne moderny. Główne nurty w rozwoju filozofii polskiej w okresie modernizmu ( filozofia naukowa, odrodzenie metafizyki, neoromantyczna koncepcja narodu, modernistyczny mesjanizm, filozofia kultury).
43. Szkoła lwowsko – warszawska.
44. Filozofia polska w okresie międzywojennym (reizm i prakseologia T. Kotarbińskiego, monadologia S. I. Witkiewicza, logika i semantyka L. Chwistka, metodologia i filozofia języka K. Ajdukiewicza, fenomenologia R. Ingardena).
45. Filozofia polska po II wojnie światowej (polski marksizm, historia filozofii i estetyka - W. Tatarkiewicz, neotomizm - szkoła lubelska, filozofia analityczna).
46. Klasyczna problematyka epistemologiczna —jej początki, rozwój i charakterystyka.
47. Spór o źródła poznania/wiedzy — różne jego aspekty i jego uczestnicy.
48. Aprioryzm i aposterioryzm — odmiany i przedstawiciele.
49. Spór o przedmiot poznania/wiedzy — istota sporu i jego uczestnicy.
50. Spór o uniwersalia — istota i uczestnicy.
51. Realizm i antyrealizm — odmiany i przedstawiciele.
52. Klasyczna koncepcja prawdy i różne jej warianty.
53. Nieklasyczne teorie prawdy: koherencyjna, ewidencyjna, pragmatyczna, konwencjonalistyczna i inne.
54. „Problem transcendencji" i „problem mostu" w epistemologii pokartezjańskiej.
55. Teorie „sztucznej inteligencji" (Al) i różne ich odmiany.
56. Wieloznaczność terminu „nauka”: wiedza naukowa, metody nauki, działalność naukowa.
57. Nieostrość terminu „nauka”; problem kryterium nauki. Nauka a metafizyka; nauka a pseudonauka.
58. Metody nauki: dedukcja, indukcja, abdukcja.
59. Falsyfikacjonizm.
60. Konwencjonalizm, teza Duhema-Quine’a.
61. Rozwój nauki w ujęciu Kuhna.
62. Popper i Kuhn wobec wartości epistemicznych.
63. Anarchizm metodologiczny Feyerabenda.
64. Lakatosa koncepcja programów badawczych.
65. Przedmiot i metoda filozofii przyrody (koncepcje filozofii przyrody).
66. Różne rozumienia materii (różne koncepcje materii – fil. jońscy, pitagorejczycy, Demokryt, Kartezjusz, Newton, mechanika kwantowa, teoria względności).
67. Filozoficzne rozumienie przestrzeni.
68. Filozoficzne koncepcje czasu.
69. Modele wszechświata.
70. Koncepcje biologicznego życia w filozofii przyrody (mechanistyczna, witalistyczna, systemowa).
71. Powstanie życia i jego ewolucja (teorie ewolucji).
72. Filozoficzne zagadnienia ewolucjonizmu (darwinowskie i nie-darwinowskie teorie ewolucji).
73. Natura a kultura (socjobiologia).
74. Czy wartości mają charakter raczej subiektywny, raczej obiektywny, czy raczej pośredni między subiektywnością i obiektywnością? Proszę uzasadnić swój pogląd.
75. Na podstawie czego można przyjmować, że niektóre wartości są "niższe", niektóre "wyższe"?
76. Według Pana/Pani jest tak, że:
a. nie istnieją wartości wyższe bez niższych?
b. nie istnieją wartości niższe bez wyższych?
Jak Pan/Pani uzasadni swój pogląd?
77. Wartości są najbardziej powiązane z:
a. potrzebami człowieka,
b. świadomością,
c. podświadomością,
d. motywacją.
Proszę wskazać na dwa najważniejsze powiązania i opowiedzieć o nich.
78. Czy wartości uniwersalne i powszechne są takie same? Jeśli uzna Pan/Pani, że czymś się różnią, to czym?
79. Etyka opisowo-wyjaśniająca (charakterystyka przedmiotu zainteresowań socjologii, psychologii i historii moralności).
80. Etyka normatywna - ogólna charakterystyka. Języki etyki normatywnej (język wartości, kodeksy norm, wzory osobowe).
81. Metaetyka - przedmiot, charakterystyka naturalizmu, intuicjonizmu, emotywizmu, szkoły oksfordzkiej.
82. Etyka deontologiczna, etyka aksjologiczna, etyka dialogu.
83. Absolutyzm, obiektywizm, relatywizm, subiektywizm etyczny - charakterystyka.
84. Intelektualizm etyczny.
85. Hedonizm.
86. Eudajmonizm.
87. Perfekcjonizm.
88. Co to jest estetyka?
89. Bezinteresowność sądu smaku.
90. Zjawisko wzniosłości.
91. Różnica pomiędzy wzniosłością i pięknem.
92. Antynomia sądu smaku w filozofii Immanuela Kanta.
93. Wdzięk w filozofii Fryderyka Schillera.
94. Godność i patetyzm.
95. Kwestia geniuszu w estetyce filozoficznej.
96. Piękno naturalne a piękno sztuki w estetyce osiemnastego wieku.
97. Kim, czym jest człowiek? - wybrana koncepcja filozoficzna.
98. Człowiek jako byt wolny.
99. Filozoficzne koncepcje sensu cierpienia.
100. Człowiek w świecie symboli - Eliadowska koncepcja wartości.