PUBLIKACJE

Do niedawna jeszcze nikt nie wątpił, że aby móc kompetentnie posługiwać się językiem, uprzednio trzeba ten język rozumieć, uprzednio trzeba w tym języku myśleć. Tymczasem według niektórych modnych dzisiaj koncepcji filozoficznych (nurt postwittgensteinowski), aby sprawnie posługiwać się pewnym językiem, wcale nie trzeba go rozumieć. Nawet więcej, po temu nie trzeba nawet myśleć! Wszak, aby skutecznie przejść test Turinga, wystarczy posłusznie wykonywać odpowiednie algorytmy. Aby zredagować dowolny tekst w dowolnym języku, wystarczy skrupulatnie wykonać pewną sekwencję algorytmów, słowem - wystarczy być komputerem, wystarczy być zombie. Znaczy to, że aby poprawnie sformułować jakiś komunikat, znajomość jego treści do niczego nie jest nam potrzebna. Do takiego przewrotnego wniosku przewrotnie nakłaniał nas już J. R. Searle ("Chiński Pokój" w różnych jego wariantach). Tym razem jednak nie chodzi nam o relację między semantyką a syntaktyką. Tym razem idzie o to, jak ostatecznie przedstawia się stosunek wzajemny między semantyką a pragmatyką? Co tu jest warunkiem czego? Czy jest tak, że - jak to postulują różnej proweniencji antyrealiści i neopragmatyści (Wittgenstein, Dummett, Putnam...) - to użycie przesądza o znaczeniu? Czy może jest odwrotnie: warunkiem skutecznego użycia wyrażeń językowych (w tym interpersonalnej komunikacji) jest ich znaczenie i uprzednie ich rozumienie? Oto główny dylemat, wokół którego - bezpośrednio lub pośrednio - osnute są rozprawy zamieszczone w niniejszym tomie. Autorzy tych rozpraw rozważają go przy tym w różnych filozoficznych kontekstach i przy wykorzystaniu rozmaitych badawczych narzędzi (językoznawczych i filozoficznych). Przynosi to interesujące rezultaty, niekiedy dość nieoczekiwane.
(Od redaktora)

Spis treści

Formuła dowcipu, anegdoty, fragmentu literackiego, która została tutaj przyjęta, jest szeroka - skłanianie do śmiechu. To na pierwszym miejscu, na drugim zaś - skłanianie do myślenia, lub jeśli ktoś woli - do ćwiczenia inteligencji.
Książce przyświeca taki cel: żeby Czytelnicy śmiali się z zaprezentowanych zdań; nawet: żeby żeby śmiali się ze swojego śmiania się.

Zatrzymanie się przy każdym z zamieszczonych w tym zbiorze dowcipów i powiastek wydłuży Czytelnikowi życie o jakiś kwadrans. Bo wiadomo, śmiech to zdrowie psychosomatyczne; a śmiech z dodatkiem mądrości (lub jeśli ktoś woli: niegłupoty), to także zdrowie umysłowe.
(Ze Słowa wstępnego)

Czym jest człowiek i czym może być? Antropologia filozoficzna zadaje fundamentalne, z punktu widzenia filozofii, pytanie o przeszłość, teraźniejszość i przyszłość człowieka i stara się na niektóre z nich odpowiedzieć. Warto podkreślić, że autor nie ogranicza się do rozważań czysto teoretycznych, ale wzbogaca je szczegółowymi analizami, sięgając po badania antropologiczne. Dopiero obie te perspektywy dają syntezę wiedzy na temat człowieka i kontekstu jego życia.

Czytelnicy z pewnością docenią dbałość autora o przejrzystość wywodu oraz barwny, a jednocześnie przystępny język. Z tego powodu książka może być interesującą lekturą zarówno dla znawców tematu, studentów kierunków humanistycznych, jak i każdego, zainteresowanego wiedzą o człowieku.

Z faktu piątego wydania Antropologii filozoficznej Lecha Ostasza trzeba się tylko cieszyć. To bardzo wartościowa pozycja na rynku wydawniczym. Potrzebujemy dziś takich "holistycznych" opracowań na temat człowieka jako takiego.
                                                                         prof. dr hab. Ewa Starzyńska-Kościuszko

Spis treści

Na trafiający do rąk czytelnika tom składają się teksty wystąpień, jakie miały miejsce podczas trzeciej (oficjalnie, a w istocie czwartej) edycji "Festiwalu Filozofii", która odbyła się w Olsztynie w dniach 6-11 września 2010 roku pod egidą Fundacji "Kocham moje miasto" w Łodzi, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Wyższej Szkoły Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku. Edycja ta poświęcona została wybranym aspektom współczesnej filozofii francuskiej. Kluczowe obszary badań i dociekań wyznaczała twórczość filozoficzna Gillesa Deleuze'a, Jacques'a Derridy oraz Michela Foucaulta. Pomieszczone w tomie teksty pokazują jednak, że Autorzy często i z interesującym skutkiem wykraczali poza przestrzeń tematyczną wyznaczoną tytułem konferencji.
(Ze Słowa wstępnego)

Spis treści

"Poezję, mój drogi, robi się ze słów, nie z myśli". Tę prawdę Stephane'a Mallarmego w pełni potwierdzają wiersze zbiorku. Sprawność posługiwania się słowem jest zadziwiająca. Staje się ono znakiem nie rzeczy, lecz myśli i wartości, złożonych sensów. Poezja ta przywołuje klasyczną symbolikę, w której autor czuje się dobrze i swobodnie, z łatwością, wprost niezauważalnie, sytuuje ją w teraźniejszości. Słowa - klucze, słowa - symbole wtapiają się we współczesność , tworząc w sposób naturalny nowe związki, szerokie pola semantyczne, bogatą płaszczyznę odniesień historycznych, literackich, filozoficznych, które potwierdzają lub budują przekonanie o jedności i ciągłości kultury. Nie w zewnętrznym związku, rewokacji motywów, aluzji i reminiscencji należy szukać więzi, lecz w myślach - obrazach sformułowanych w przeszłości.
(...)
Gdyby szukać mistrzów, u których terminował autor zbiorku, myślę, że byłoby ich wielu. Sądzę, że najbliżsi są mu Tadeusz Różewicz ze swoją ekonomicznością środków wyrazu, Julian Przyboś - szacunkiem dla słowa i precyzją, przekonaniem, że "więcej to nie znaczy dłużej", Wisława Szymborska - prostotą i pięknem codzienności, delikatną ironią, potwierdzającą miłość do ludzi i rzeczy, Zbigniew Herbert z przesłaniem: "Idź, dokąd poszli tamci - / (...) powtarzaj stare zaklęcia, bajki i legendy, / bo tak zdobędziesz dobro, którego nie zdobędziesz".
Ryszard Sachadyn

Pytanie o świadomość dotyka zagadnień z pogranicza filozofii, antropologii, psychologii, a także psychiatrii i medycyny. Wymaga wszechstronnej wiedzy o danych i możliwościach teoretycznego ich ujmowania z zakresu ludzkiej percepcji, myślenia, życia afektywnego, funkcjonowania mózgu i ciała oraz innych doświadczeń, w które angażuje się świadomość człowieka.

Książka stanowi oryginalne opracowanie interdyscyplinarnego zagadnienia, w którym autor zebrał dostępną dziś wiedzę na temat świadomości i ujął ją w szerokich ramach teoretycznych. Zrobił to zarówno kompetentnie, jak i z polotem. Jest to książka, która będzie służyć nie tylko studentom i naukowcom, ale także osobom poszukującym tego, co duchowe.

Do sedna świadomości należy autokreacja, czyli aktywność i tworzenie możliwości, które nie dają się przewidzieć na bazie dotychczasowej wiedzy o niej (...). Gdy mówi się o świadomości, ma się na myśli świadomość występującą wraz z intelektem, z "ja", z wolą, w ogóle z psychicznością. Nic nie wskazuje na to, by istniała świadomość sama w sobie. O niej samej trudno jest w ogóle mówić i pisać. Uwzględnienie tej trudności należy do sedna filozoficznych rozważań o świadomości (a takie właśnie tutaj podejmuję).
(Ze Wstępu)

Spis treści

Lech Ostasz obok poezji posługuje się również innymi formami twórczości literackiej. Tomikiem poetyckim debiutował w 1992 roku, od tego czasu wydał kolejne cztery zbiory wierszy. W 1996 roku ukazał się pierwszy tom dramatów teatralnych: w 2007 - drugi. Jest autorem "Mitów - o rzeczach najstarszych i najnowszych. Dla dorosłych i dla dzieci" (2007), eksperymentalnej powieści "Walden Trzy" (2003) oraz traktatów filozoficznych.

Lektura rozprawy pozwala stwierdzić, że Autor wyodrębnił problem badawczy w sposób wyraźny i metodologicznie jasny. Sama zaś książka posiada klarowną konstrukcję i treściowo trzyma się ściśle sformułowanego w tytule tematu. Można więc rzec, że rozprawa wyróżnia się bardzo wyrazistą świadomością celu badawczego i daje podstawę do stwierdzenia, że z wytyczonego sobie zadania Autor wywiązał się w sposób z pewnością satysfakcjonujący zainteresowanego tematem czytelnika. Sądzę, że doktor Jacek Sobota wybrał sobie jako przedmiot dociekań, nie tylko atrakcyjny poznawczo, ale także (podejmując zagadnienie literatury fantastycznonaukowej ujętej w kontekście konfliktów moralnych) bardzo słabo spenetrowany badawczo temat.
Podejmując temat konfliktów moralnych Autor wkracza w obszar zagadnień wymagających  rozległej wiedzy i dużej kompetencji nie tylko w dziedzinie szeroko pojętej etyki, przyswojenia obszernej i różnorodnej literatury (naukowej i powieściopisarstwa SF) oraz doświadczenia badawczego. Uznać należy, że doktorowi Sobocie udało się dobrze spenetrować poznawczo tę bogatą problematykę i uniknąć możliwych w tej sytuacji potknięć i uproszczeń, a także ukazać złożoność zagadnień wiążących się z tak postawionym tematem.
(fragment recenzji wydawniczej profesora Włodzimierza Tyburskiego)

Spis treści

Książka jest poradnikiem i zarazem podręcznikiem podstaw psychoterapii opartej na filozofii. Refleksji nad sobą służy myśl Sokratesa, Arystotelesa, Demokryta, Epikura, Cycerona i innych starożytnych mędrców.
W publikacji przedstawiono sposoby poszukiwania "złotego środka", odwołujące się do modelu człowieka i poznawania świata, logiki, etyki, filozofii życia czy metafizyki. Znajdziemy w niej pobudzające wyobraźnię aforyzmy łacińskie i greckie, których nie uczymy się już w szkołach, choć pokazują one uniwersalną, archetypową prawdę o nas i naszych codziennych dylematach. (Od Wydawcy)

Oczekiwaliśmy książki o psychoterapeutycznych walorach filozofii i samodzielnym usprawnianiu umysłu, napisanej rzeczowo, systemowo, a jednocześnie śmiało i przystępnie. (Prof. dr hab. Halina Romanowska-Łakomy)

Spis treści

Droga filozoficznego myślenia ma swoją wyjątkową "aurę", którą Czytelnicy rozpoznali i docenili już dwadzieścia lat temu (gdy ukazała się po raz pierwszy). Książka profesora Ostasza dobrze służy i "wolnym duchom" szukającym filozoficznej przygody, i studentom, i humanistom-profesjonalistom. (Od Wydawcy)

Chciałem powiązać w tej książce metodę ze spontanicznością, budowanie z obrazoburstwem, oświecenie z respektem wobec tajemniczości bytu, wprowadzenie do filozofii z jej dość zaawansowanym uprawianiem... Nawet jeśli Czytelnik uzna, że mi to nie wyszło, to z jej czytania zyska niemało - solidne i odpowiedzialne ćwiczenie czegoś tak ważnego, jak własne myśli. (Od Autora)

Spis treści

Pytanie o skuteczność ludzkiej aktywności duchowej przynajmniej od czasów Oświecenia z coraz większą intensywnością pojawia się w pejzażu kultury europejskiej. Aktualnie stanowi wręcz swoisty papierek lakmusowy dla sprawdzania sensowności wszystkiego. Myślenie w wielu obszarach bez jakichkolwiek trudności znajduje taką praktyczną legitymizację, w wielu jednak napotyka na problemy. Myślenie filozoficzne jest właśnie takim typem duchowej aktywności człowieka, które trudno uznać za praktyczne sensu stricte. Wielu myślicieli, współczesnym przykładem choćby Martin Heidegger, prowokacyjnie wręcz powiadało, że z filozofią nie można niczego począć i tak właśnie ma być. Natura filozofii jest skrajnie a-praktyczna. Stanowisko takie, nawiązujące wyraźnie do źródłowej tradycji greckiej, nie wyczerpuje jednak teleologii filozofii starożytnej. Wszak godziwe życie z filozofią jako ćwiczeniami duchowymi - na co wskazał Pierre Hadot - to drugi, obok bezinteresownej teoretycznej kontemplacji prawdy, cel filozofowania. Podjęcie problemu relacji między logosem a praxis jest bardzo cenną inicjatywą wydawniczą. (dr hab. Krzysztof Stachewicz prof. UAM)

Spis treści

Książka wpisuje się w długoterminowy projekt corocznych wydawniczych prezentacji wyników badań i zainteresowań naukowych pracowników Zakładu Filozofii Współczesnej, Myśli Społecznej i Ontologii Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie specjalistom, studentom i szerszej publiczności. Tym razem postanowiliśmy, by nasze teksty łączył temat prawdy, jako motyw przewodni, który nada publikacji spójność. Uznaliśmy, że niezależnie od okresu historycznego czy kontekstu kulturowego poszukiwanie prawdy określa charakter myślenia filozoficznego w ogóle. Postępujemy wbrew dominującemu we współczesności stanowisku, wedle którego po szaleństwach totalitaryzmu, odkryciu fallibilizmu, dominacji racjonalności instrumentalnej, nierozstrzygalności, konstruktywizmu czy uwikłania wiedzy we władzę, nie ma co mówić o prawdzie. Uważamy, że dyskusja o prawdzie wciąż trwa w filozofii współczesnej i zajmuje poczesne miejsce.
Naszym dążeniem nie jest osiągnięcie ostatecznych rozwiązań w kwestii "Cóż jest prawda?", obraliśmy skromniejszy cel. Podtytuł O prawdzie nie sugeruje, iż praca stanowi kompendium wiedzy o problemie prawdy w całej filozofii współczesnej. Rezygnujemy bowiem z ujęć syntetycznych i systematycznych, w zamian chcemy skupić się na obiektywnych i rzetelnych prezentacjach i interpretacjach wybranych koncepcji prawdy w poglądach Martina Heideggera, Johna Graya, Xaviera Zubiriego, Jackues'a Derridy, Johna Rawlsa i Stefana Świeżawskiego. Zdaniem autorów tekstów, poglądy tych właśnie filozofów wskazały nowe drogi myślenia o prawdzie bądź twórczo nawiązywały do ujęć tradycyjnych. My ufamy, iż pozwolą one dostrzec panoramę filozoficznych dyscyplin debatujących o prawdzie (ontologia, epistemologia, filozofia polityki, historiozofia) oraz dylematy związane z prawdą, które są ważne dla innych dziedzin wiedzy i życia codziennego, w różnych jego aspektach (prywatnym, społecznym, politycznym.
(Ze Wstępu)

Spis treści

Publikacja powstała z inicjatywy pracowników Zakładu Filozofii Współczesnej, Myśli Społecznej i Ontologii UWM w Olsztynie. Celem niniejszej pracy było zawiązanie ściślejszej współpracy pomiędzy naukowcami Wydziału Humanistycznego, która mogłaby w przyszłości zaowocować wyznaczeniem wspólnych celów, kierunków i ram badawczych, czy choćby interdyscyplinarnymi spotkaniami, konferencjami i publikacjami.
Przyjęliśmy, że wątkiem łączącym dociekania naukowe w przestrzeni humanistyki jest jeden wspólny temat - kultura. I nie ma w tym nic odkrywczego, bowiem przedmiotem badań nauk humanistycznych jest człowiek - jej twórca, uczestnik i twór, dlatego też podstawowe w jego poznaniu okazuje sie zrozumienie całokształtu jego duchowego i materialnego dorobku kulturowego. I tak filozofia (nie tylko filozofia kultury, ale i filozofia polityki, filozofia życia gospodarczego, historiozofia), literaturoznawstwo, estetyka, politologia, socjologia, historia i wiedza o stosunkach międzynarodowych staja się naukami o kulturze. (ze Wstępu)

Spis treści

Rzeczywistość społeczna dostarcza nam wiele powodów do teoretycznej interpretacji i zastanowienie, domagających się zrozumienia, uporządkowania, odkrycia w nich ładu, choćby jedynie za pomocą słów i opowieści. Zwłaszcza dziś, w epoce intensywnie postępującej globalizacji, nie sposób nie pytać o jej kulturowe, ekonomiczne, polityczne, ekologiczne konsekwencje, a zatem o sens dokonujących się zmian, o to, do czego prowadzą lub prowadzić mogą w obszarze życia społecznego. Analiza przemian cywilizacji zachodniej obnaża wiele sprzeczności współczesnego świata. Ukazuje wieloaspektowość tego procesu, ujawnia powiązania i współzależność między poszczególnymi kwestiami, rzuca światło na procesualność ich przebiegu. W ich obliczu większość kwestii pozostaje otwarta, a wszelkie próby ich jednoznacznej oceny - błędne.
Wydaje się, że wiele niepokojących aspektów procesu transformacji cywilizacyjnej jest rezultatem nadejścia Wieku Informacji, który wymusza określone przemiany. Stąd też wrażenie powszechnej kruchości, tymczasowości, rozpadu struktur społecznych, ekonomicznych i politycznych. Z drugiej strony daje to również nadzieję na przejściowy charakter negatywnych zjawisk. "Między śmiercią jednego i narodzinami drugiego upłynie dużo wody, upłynie długa noc chaosu i pustyni" - pisał Aleksander Hercen. Jedni w sytuacji tej upatrują przejawów kryzysu, inni szansy. Nie ulega jednak wątpliwości, że Nowa Era to poważne wyzwanie i sprawdzian zarazem; sprawdzian z wiedzy, wyobraźni, odpowiedzialności, wrażliwości, to również (jeżeli nie przede wszystkim) sprawdzian z człowieczeństwa i wielu innych cech, których nie nauczyła nas i nie wymagała od nas cywilizacja industrialna.
(fragment Wstępu)

Spis treści

Wraz z traktatem Lecha Ostasza otrzymujemy bogactwo przemyśleń i informacji inspirujących własne dążenie do stworzenia lepszego świata, a także kształtowanie życia społecznego w następnych pokoleniach. Jest to jedna z najlepszych, współcześnie napisanych książek o utopii. (Stanisław Kawula, profesor pedagogiki)

Książka inspirująca i marzycielska. Warta "przejrzenia", a następnie "wczytania się". Zysk intelektualny gwarantowany. Ekspansja cywilizacji przewraca stare formy życia społecznego jak domki z kart. Autor w odważny, trochę kontrowersyjny sposób kreśli drogę rozwoju ludzkości - między Scyllą liberalnej atomizacji, a Charybdą totalistycznego "umasowienia". (Stefan Symotiuk, profesor filozofii)

Spis treści

"Festiwal Filozofii (http://festiwal.ph-f.org/) to idea pozainstytucjonalnych corocznych (odbywających sie od roku 2007) tematycznych konferencji filozoficznych - będących spotkaniami badaczy zajmujących się problematyka filozoficzną oraz studentów, a także słuchaczy zainteresowanych szeroko pojętą humanistyką - którym towarzyszą wydarzenia artystyczne. Efektem spotkań jest seria książkowa.

Spis treści

Właśnie w dialogu i dyskusji z ideą postępu należy umieścić pracę  Grzegorza Pacewicza. Opracował on w sposób oryginalny myśl wielkiego myśliciela XX w. Pierre’a Teilharda de Chardin, który jako przyrodnik i paleontolog ukazywał, że ludzkość nie tylko winna świadomie projektować swą przyszłość, ale że ostatecznie zmierza ona ku swemu spełnieniu w Omedze. To więc, co ludzkość tworzy świadomie swym wysiłkiem można nazwać noosferą – świadomą warstwą Ziemi – ludzką wspólnotą, w której poszczególne świadomości ludzkie są świadome innych świadomości. (…)

Praca G. Pacewicza wpisuje się w oczekiwania i niepokoje naszej współczesności. Jej Autor ukazuje, że stający  się  świat  człowieka  –  noosfera – w ostatecznej swej tajemniczej treści nie przypomina pasażerów samolotu, którzy lecąc wysoko, odkrywają nagle, że kabina pilotów jest pusta oraz, że centrum kontroli nie istnieje. Nie! Noosfera ma swój sens, przychodzący do nas od Omegi-Chrystusa, którego odnajdujemy, jak mówi Teilhard, od dwóch tysięcy lat w filum chrześcijańskim.
(Z recenzji ks. prof. dr. hab. Józefa Kulisza SJ)

Spis treści

Za Isaiahem Berlinem można by powiedzieć, że wiek XX upłynął nam, nie tylko zresztą w filozofii, pod znakiem unieważniania. Trudno dzisiaj ustalić, gdzie to wszystko się zaczęło. Gdzie zrodziła się ta strategia? Czy w sferze polityki - u człowieka czynu i człowieka walki? Czy może raczej w filozofii i nauce - u człowieka refleksji i badacza? Strategia przewrotna, lecz wszechobecna. Strategia unieważniania wszystkiego: unieważniania rzeczywistości, unieważniania logiki, wreszcie - unieważniania języka. Wiele wskazuje na to, że można by ją wiązać z dwudziestowiecznymi totalitaryzmami i zbudowanymi przez nie systemami propagandy i systemami kłamstwa (Wierzbicki 1987). Rzecz jednak w tym, że zarazem sporo przemawia za tym, iż z niejakim upodobaniem jest ona stosowana również we współczesnej filozofii. I wcale nie o jakieś najnowsze wersje berkeleizmu mi tutaj idzie. Nie chodzi mi też o neopozytywizm, behawioryzm, "psychologię bez duszy" czy inne, skrajnie znaturalizowane, nurty współczesnej filozofii nauki. Chodzi mi przede wszystkim o te stanowiska, które dzisiaj określa się najczęściej albo zbiorowym mianem dekonstrukcjonizmu, postmodernizmu i neopragmatyzmu albo, bardziej popularniei po prostu, kulturą campu (...)
(Z Wprowadzenia)

Spis treści 

"Zajmowanie się prawdą nie jest łatwe, ale nie jest też tak trudne, jak się zwykle przyjmuje, co postaram się ukazać w tej książce. Tym samym sugeruję, że napisałem ją zarówno dla tzw. przeciętnego czytelnika, jak i dla tego, kto para się profesjonalnie prawdą. Jeśli pierwszy nieco wysili się przy tych rozważaniach, które są złożone, a drugi niekiedy przymknie oko na rzeczy dlań łatwe czy znane, to będą podczas czytania, mam nadzieję, obaj względnie zadowoleni.
(Ze Wstępu)

Spis treści 

Tomasz Dreikopel, Recepcja poglądów etycznych Arystotelesa w Isagoge Ethica i Aristotelis de virtutibus libellus Franciszka Tidicaeusa, Wydawnictwo Littera, Olsztyn 2010, ss. 200, ISBN 978-83-89775-13-9.

 Recenzenci: prof. dr hab. Marian Szarmach, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, prof. dr hab. Mikołaj Szymański, Uniwersytet Warszawski.

Spis treści 

W książce tej Czytelnik znajdzie proste, wyróżniające się klarownością przedstawienie głównych kwestii etyki. Może też zapoznać się z odpowiedziami na pytania - z obszaru moralności - stawiane przez współczesnych ludzi. Treść książki mieści się w nurcie nazywanym etyką humanistyczną.

Spis treści 

Jak pokazują doświadczenia minionych lat, zainteresowanie naszym podręcznikiem nie słabnie. Okazał się udaną inicjatywą tak pod względem wydawniczym, jak tez jako skuteczna pomoc w niełatwej dydaktyce przedmiotów z zakresu nauk filozoficznych. Możliwość przygotowania kolejnego wydania zbiegła się z zamysłem dokonania zmian, poprawek oraz niezbędnych aktualizacji. Swoistością dociekań filozoficznych jest trwałość i uniwersalność wypływających z nich wniosków, dlatego literatura z tej dziedziny nie ulega tak szybkiej dezaktualizacji, jak choćby w wypadku podręczników z zakresu nauk przyrodniczych czy technicznych. Wymierny postęp w filozofii, jeżeli można posłużyć się takim określeniem, wyraża się przede wszystkim w nowych publikacjach, których autorzy próbują formułować nowe problemy i rozstrzygnięcia, ale - co równie ważne - powracają także do tradycyjnych pytań i sporów tej najstarszej z nauk. I w tym właśnie kierunku szły zmiany w trzecim wydaniu prezentowanego podręcznika. Uwzględniają one przede wszystkim nowe, wartościowe publikacje z omawianych tu dziedzin filozofii.
(Przedmowa do wydania trzeciego)

Spis treści

Prac publikowanych w niniejszym zbiorze nie przenika jeden wspólny temat, czy jakaś wybrana idea - zbiór nie jest monografią, jednakże mimo braku ścisłych związków wewnętrznych (logicznych, tematycznych, teoretycznych) między nimi, coś je łączy - ich autorami są osoby z Pracowni Filozofii Współczesnej Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz kilka osób współpracujących, ale żywo uczestniczących w życiu Pracowni. Intencja, która leży u podstaw publikacji niniejszego zbioru jest chęć przybliżenia szerszemu odbiorcy zagadnień, nam bliskich, którymi zajmujemy się profesjonalnie, jako autorzy książek, artykułów i innych prac. To prawda, że nie jesteśmy pod względem zainteresowań naukowych jednoznacznie spójni, jednak to nas raczej nie trapi. Przeciwnie, z tej wielości naszych zainteresowań jesteśmy zadowoleni i wolimy ją postrzegać jako wielość, która intelektualnie wzbogaca.
(Od Redakcji)

Spis treści

Prezentowana książka to jedno z nielicznych na rynku wydawniczym opracowań ujmujących temat wartości w sposób całościowy i systemowy. Zawiera nie tylko starannie uporządkowane omówienie rodzajów wartości, sposobów ich realizowania czy ich funkcji. Autor ukazuje powiązania pomiędzy aksjologią a strukturą bytu ludzkiego. Prowadzi Czytelnika ku takim zagadnieniom, jak świadome rezygnowanie z realizowania pewnych wartości czy poczucie sensu życia.

Spis treści 

"Bardzo się cieszę, że ta monografia ukazuje sie drukiem. Wraz z rozprawami Adama Grzelińskiego "Angielski spór o istote piekna. Koncepcje estetyczne Shaftesbury'ego i Burke'a" i Krzysztofa Wawrzonkowskiego "Smak, geniusz, sztuka. Filozofia piekna Aleksandra Gerarda w świetle estetyki kantowskiej", dostarczy ona polskiej kulturze wspaniałej prezentacji brytyjskiej myśli estetycznej XVIII wieku. Okres ten w polskim piśmiennictwie historyczno-filozoficznym był dotychczas prawie zupełnie nieznany. Książka oprócz prezentacji źródłowej myśli Hutchesona zawiera krótkie omówienie poglądów lorda Herberta of Cherbury, platoników z Cambrigde, Josepha Addisona, lorda Shaftesbury'ego oraz Johna Locke'a. Ponadto znaleźć tutaj mozemy interesujace odniesienie refleksji Hutchesona do myśli Davida Hume'a, Thomasa Reida, czy Immanuela Kanta"
(z recenzji prof. dr hab. Mirosława Żelaznego)

Spis treści 

Niniejsza publikacja dokumentuje ostatnie lata i miesiące pracy badawczej naszego Kolegi i Przyjaciela, dr. Mariana Czyżewskiego. W zebranych tu i zredagowanych na nowo tekstach znalazły odzwierciedlenie jego zainteresowania oraz pasje. Łączył w nich rozległą i różnorodną wiedzę, ciekawość i dociekliwość badacza, a także własne doświadczenie życiowe oraz niepowtarzalną wrażliwość aksjologiczną. Książka, stanowi próbę intelektualnej biografii wielkiego Polaka - Mariusza Zaruskiego - żołnierza, żeglarza, taternika, działacza społecznego, poety, literata. Zainteresowanie jego osobą i osiągnięciami - jak się okazuje - nie było przypadkowe. Wiele śladów biograficznych autora monografii i jej bohatera wydaje się szczególnie podobnych i skłania do głębszej refleksji. nie chcąc jednak niczego sugerować, ostateczną ocenę pozostawiamy czytelnikom.
(Od Redakcji)

Spis treści 

Niniejsza monografia stanowi analizę poglądów historiozoficznych jednego z najbardziej wpływowych intelektualistów XX wieku, Ericha Fromma. Łącząc antropologię filozoficzną, psychologię i socjologię Fromm stworzył eklektyczną teorię rzeczywistości, którą trudno umieścić w konkretnym nurcie filozoficznym. Był nie tylko psychoanalitykiem, ale popularnym socjologiem, marksistą, psychologiem religii, filozofem egzystencjalnym czy demokratycznym socjalistą, kontynuatorem myśli marksistowskiej i anarchistycznej. Poszczególne wątki jego twórczości doczekały się wielu opracowań i analiz. W niniejszej monografii autor odnosi się do problematyki, która, poza nielicznymi przypadkami, nie doczekała się szerszego omówienia. Koncepcja natury ludzkiej i próba skonfrontowania jej z rzeczywistością społeczną, której efektem są idee „nowego człowieka” i „nowego społeczeństwa”, ukazują Fromma jako myśliciela zaangażowanego przede wszystkim w problematykę antropologiczną. Syntetyczne spojrzenie na twórczość autora Mieć czy być? pozwala również dostrzec inny, dodatkowy wymiar jego twórczości. Antropologiczne, psychologiczne, etyczne i społeczne rozważania Fromma tworzą niezwykle ciekawą, a przede wszystkim całościową koncepcję historiozoficzną, której istotnym elementem jest idea postępu. Filozoficzna interpretacja dziejów związana z próbą ich oceny jest charakterystyczna dla wielu koncepcji filozofii dziejów. Niektóre z nich podejmują również próbę określenia możliwych scenariuszy przyszłości. W filozoficznym projekcie dziejów Fromma znaleźć możemy oba te wątki. Historyczna synteza przeszłości łączy się z oceną teraźniejszości, co w konsekwencji prowadzi do wskazania możliwych dróg rozwoju. Koncepcja historiozoficzna Fromma nie jest jednak utopią, ale projektem społecznym czerpiącym z tradycji utopijnej, który łączy przekonanie o możliwości realizacji szczęścia z progresywistyczną wizją ludzkich dziejów. Fromm odwołuje się do trzech tradycji, w których wątki utopijne są niezwykle silne. Utopijne założenia freudowskiej filozofii człowieka i marksowskiej socjologii, skonfrontowane z eschatologią judeo – chrześcijańską, tworzą wizję całościowej zmiany, którą można nazwać koncepcją z i n t e g r o w a n e g o postępu. Jej istotą jest postulat jednoczesnej przemiany wszystkich sfer ludzkiej rzeczywistości zgodnie w wartościami, które określa się jako humanistyczne. W tym znaczeniu postęp tożsamy będzie z przekształcaniem rzeczywistości społecznej, politycznej, ekonomicznej i kulturowej w kierunku ich uzgodnienia z egzystencjalnie pojmowaną naturą człowieka. Specyficzne potrzeby człowieka, które rodzą się jako efekt jego wyjątkowej sytuacji, stają się podstawą konstruowanej wizji historiozoficznej Fromma. Nazywając swoją koncepcję radykalnym humanizmem wskazuje on na konieczność przewartościowania całej ludzkiej kultury zgodnie z zasadami antropocentryzmu. Podmiotowość człowieka tożsama z rzeczywistym byciem stają się warunkami niezbędnymi do przekroczenia konieczności i przejścia do królestwa wolności

Spis treści 

Rozważania podjęte w tej pracy dotyczą filozoficznego projektu emancypacji od historii,  sformułowanego przez Marię Zambrano (1904-1991), hiszpańską intelektualistkę, uczennicę J. Ortegi y Gasseta. O miejscu i znaczeniu dzieła M. Zambrano w kulturze współczesnej Hiszpanii świadczą słowa J.L. Mory Garcii, wybitnego historyka idei: "Trudno znaleźć w dzisiejszej panoramie myśli hiszpańskiej innego filozofa, z którym wiązano by większe nadzieje". Koniec wojny domowej w Hiszpanii (1936-1939) oznaczał dla M. Zambrano, jak i dla wielu zwolenników Republiki, konieczność udania się na emigrację. Trwające 45 lat polityczne wygnanie (exilio) stało się dla filozofowania M. Zambrano faktem źródłowym. W jej rozumieniu jest to stan niemal mistyczny, w którym dokonuje się głęboka przemiana duchowa: oto wszystkie więzi łączące wychodźcę ze światem historycznym zostały gwałtownie zerwane, a wraz z nimi jego duch został odarty z wszelkich treści. Wygnaniec, pozbawiony własnego życia, a nawet znamion identyczności z samym sobą i bezimienny, znajduje się pośrodku świata i właśnie ta sytuacja wyznacza jego misję, jaka jest integracja pękniętego i rozproszonego świata w uporządkowane uniwersum. Filozofia jako zbieranie rozbitego sensu staje się warunkiem odkrycia sensu rzeczywistości oraz wyzwolenia z wrogiego świata.

Spis treści

Dzieło to ukazuje problem szeroko i wielowątkowo, choć zarazem kompetentnie, rzeczowo i obiektywnie. Z powodu tych i wielu innych zalet praca zasługuje na udostępnienie licznym czytelnikom, zwłaszcza filozofom, politologom, historykom Kościoła, teologom i religioznawcom, chociaż wzbudzi ona zainteresowanie również w różnych środowiskach kościelnych. Posiada też walory dydaktyczne, więc okaże się potrzebna studentom do zajęć akademickich z filozofii i innych nauk społecznych
(Z recenzji prof. Józefa Baniaka)

Spis treści 

Celem prezentowanego tomu jest przedstawienie i przedyskutowanie problemów związanych z filozoficznymi oraz teoretyczno-metodologicznymi aspektami współczesnych nauk o języku, w szczególności szeroko pojmowanej teorii tekstu. W centrum uwagi znajdują się m.in. następujące zagadnienia: 1) paradygmat poststrukturalistyczny w naukach humanistycznych - jego geneza, postulaty, problemy i perspektywy; 2) semiotyka dziś; 3) pragmatyzm funkcjonalny w badaniach nad językiem; filozoficzne aspekty gramatyki komunikacyjnej; 4) współczesne teorie znaku oraz obszary badań semantycznych; 5) kognitywizm jako jeden z kierunków współczesnego językoznawstwa antropologicznego; aspekty semantyki kognitywnej; 6) filozoficzne aspekty lingwistyki kulturowej oraz teorii językowego obrazu świata; 7) współczesne aspekty semantyki logicznej (modalnej i intensjonalnej) oraz teorii referencji; perspektywy gramatyk uniwersalnych; 8) filozoficzne i logiczne podstawy lingwistyki komputerowej; nowe ujęcia w badaniach diachronicznych nad językiem; 9)interdyscyplinarne kooperacje nauk o języku; 10) filozofi i teoria języka w programach akademickich.
(Ze Słowa wstępnego)
  

Osiemnastu autorów, uczestniczących w tym przedsięwzięciu, osiągnęło nietuzinkowy efekt: otóż zarówno dla specjalistów, jak i dla nieprofesjonalistów, uważna lektura tomu pozwoli dostrzec nie tylko panoramę intelektualną epok, główne osiągnięcia, ale także dylematy znacznie wykraczające poza omawiany okres, posiadające odniesienia jak najbardziej aktualne. Przestrzeń dyskusji zarysowano szeroko: mamy więc do czynienia z artykułami omawiającymi epoki dzielące kilka wieków, tematycznie i metodologicznie zróżnicowane. Przedstawiony do recenzji tom uważam za niezmiernie pożyteczną publikację nie tylko dla hispanistów specjalizujących się w różnych dziedzinach hiszpańskiej kultury, studentów którzy znajdą ciekawe inspiracje oraz informacje przydatne dla siebie, ale też dla czytelników, którzy zechcą prześledzić najważniejsze dokonania Złotego i Srebrnego Wieku oraz odnieść wiele wniosków do epoki współczesnej.
(Z recenzji prof. dr hab. Zofii Marzec, Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego)

Spis treści

W przedstawionej rozprawie usiłuję zmodernizować monadologię Gottfrieda W. Leibniza tak, aby zdolna była podjąć dialog z obecną kulturą naukowo-humanistyczną. Z drugiej strony chcę pokazać, że współczesna wiedza jest podatna na monadologiczną interpretację, oczywiście przy odpowiednim zdefiniowaniu pojęcia "monada". (...) W pracy próbuję więc tak zrekonstruować Leibnizjańskie pojęcie monady, aby 1) było ono przydatne do filozoficznego ujęcia osiągnięć współczesnej nauki i 2) dawało podstawę do rozstrzygnięć kwestii czysto filozoficznych. Prezentowana tutaj monadologia usiłuje bowiem rozwiązać problem stosunku materii martwej do materii żywej - problem rozważany także przez Leibniza. (...) Lista zagadnień, którymi pragnąłbym zainteresować Czytelników, oraz pytań, na które chciałbym znaleźć odpowiedzi, jest dłuższa. Znalazły się na niej takie np. kwestie: 1) dylematy towarzyszące myśleniu o świadomości na tle biologicznych podstaw jej funkcjonowania; 2) stosunek ducha do materii; 3) stosunek społeczeństwa ludzkiego do środowiska ekogeograficznego; 4) oddziaływanie ekonomii na kulturę i odwrotnie. proponowane przeze mnie rozwiązania tych problemów - oraz wielu innych - będą formułowane z pozycji monadologii cybernetyczno-emergentystycznej.
(Ze Wstępu)

Spis treści

Najnowsza publikacja Lecha Ostasza to rozprawa filozoficzna i zarazem interdyscyplinarna, kierowana do szerokiego grona humanistów. Zainteresują się nią zapewne nie tylko adepci filozofii, lecz również politolodzy, historycy czy specjaliści od mass mediów. Zawiera dyskusję z Krytyką czystego rozumu Kanta. Przynosi próbę usystematyzowania i opisania przejawów ludzkiej umysłowości, usytuowania ich między biegunowo odmiennymi stanami zabrudzenia i oczyszczenia rozumu. Autor pokazuje miedzy innymi skłonność do popadania w schematyzm, łatwość dyskryminowania tego, co odmienne od wartości uznawanych przez społeczną większość lub rządzącą mniejszość, tendencję do atakowania czegoś nieznanego. Jednocześnie zachęca do regularnego usuwania zabrudzeń mentalnych drogą poszerzania wiedzy, krytycznego poszukiwania prawdy i stosowania refleksji filozoficznej.

Spis treści 

Praca ma układ podręcznikowy, jest systematycznym opisem fenomenologicznym struktury osobowej, wyróżniającym duchową strukturę człowieka.[...] Dzięki fenomenologicznemu i bergsonowskiemu punktowi widzenia uczymy się odczytywać w człowieku nie zawsze widzialne dla nas fakty i zdarzenia, szczególnie te wewnętrzne i podstawowe.[...] Książka promuje potrzebne w dzisiejszych czasach aksjologiczne rozumienie osoby ludzkiej, które łączy z ontologią i teorią poznania, nawiązując do takiej metody uprawiania antropologii filozoficznej, którą zapoczątkowały analizy Maxa Schelera".
(z recenzji prof.dr.hab. Tadeusza Kobierzyckiego)

Układ artykułów, przebieg granic tematycznych, zasięg problemowy proponowanych tekstów składają się na logiczną, ciekawą i różnorodną mapę tez i koncepcji, stanowiących niejako osnowę wiążącą Stary Kontynent z Nowym Światem, myśl głównych przedstawicieli filozofii hiszpańskiej Unamuna i Ortegi y Gasseta z "wędrującą", wielokulturową świadomością bytu Marii Zambrano, złożone konteksty problematyki socjologicznej Peru w świetle nowelistyki Alfreda Bryce'a Echeniquego z polityczną utopią wybitnego meksykańskiego poety i eseisty Octavio Paza. Filozoficzny wymiar dzieła literackiego w poszukiwaniu nowych dróg dla słowa (Cervantes, Machado, Goytisolo, Cortazar) spotyka się w przedstawionym tomie z próbą odnalezienia nowych dróg dla koncepcji jednostki i społeczeństwa (teologia wyzwolenia, twórczość Santayany, koncepcje Manuela Castellsa i Nicolasa Gomeza Davili). [...] Wszyscy autorzy tekstów, piszący zarówno po polsku jak i po hiszpańsku, mają wypracowany własny, indywidualny sposób wypowiedzi, obrazowania, argumentacji. Czytelnik tomu obcuje zatem z dojrzałymi formami nie tylko opisu zjawisk i problemów, lecz także z ich wnikliwą i ciekawą interpretacją.
(Barbara Stawicka-Pirecka, fragment recenzji)
  

Niniejszy zbiór tekstów znacznie rozszerza naukową wiedzę na temat Ortegi i jego uczniów, zwłaszcza tych, którzy wyszli dość daleko poza horyzont intelektualny ortegiańskiego racjowitalizmu (Pedro Laín Entralgo i María Zambrano). […]
Praca wnosi wiele nowych myśli do dotychczasowej i nie tylko polskiej literatury badawczej na temat Ortegi. W pracy ciekawie została przedstawiona analiza kryzysu kultury i sztuki (temat zbyt ogólnikowo przedstawiany w dotychczasowej literaturze polskiej). Autorzy dość sprawnie rekonstruują profetyczne poglądy Ortegi, czasem krytycznie się do nich ustosunkowują, słusznie dowodzą, że dzieło Ortegi to coś znacznie więcej niż zbiór celnych aforyzmów, że jest to pewna konsekwentna całość, choć wskazują i na pojawiający się niedostatek spójności w pewnych jej fragmentach. […] 
Książka przyczynia się do lepszego zrozumienia i godnego upamiętnienia postaci wielkiego hiszpańskiego filozofa, José Ortegi y Gasseta (1883-1955), którego pięćdziesiąta rocznica śmierci zbiegła się po raz kolejny ze znacznym wzrostem zainteresowania jego twórczością w Hiszpanii i, jak widać, poza jej granicami.
Z recenzji prof. dr. hab. Eugeniusza Górskiego

Spis treści

Są w historii polskiej filozofii postaci — należy do nich Bronisław Ferdynand Trentowski (1808—1869) — do których twórczości wraca się dzisiaj sporadycznie i raczej niechętnie. Niemodna forma, nasycony neologizmami filozoficznymi język, nadużywanie metody dialektycznej — wszystkie te cechy stylu filozofowania Trentowskiego sprawiają, że lektura jego dzieł wymaga od współczesnego czytelnika nie lada samozaparcia. W swoich czasach uchodził jednak za filozoficzną znakomitość, uosobienie narodowej, polskiej filozofii. W latach czterdziestych XIX wieku należał do najbardziej popularnych i poczytnych autorów. Prace niemieckie i dzieła pisane po polsku zapewniły mu pozycję pierwszego filozofa polskiego, który podjął się opracowania całościowego systemu filozoficznego, co więcej, był jedynym, któremu udało się systemotwórcze zamiary w pełni zrealizować.
[...] Ogólnym założeniem niniejszej pracy było przedstawienie głównych idei filozofii Trentowskiego przez pryzmat charakterystycznego dla jego twórczości antropologizmu; szczegółowym wydobycie z różnych dzieł autora Myślini... wątków antropologicznych i ukazanie jego rozważań o człowieku jako przechodzącej ewolucję, ale spójnej całości, kumulującej się ostatecznie w koncepcji człowieka rzeczywistego. [Ze Wstępu]

Spis treści

Słowo wstępne
Tytułowe "komentarze" koncentrują się na znanych twierdzeniach filozofii Zachodu widzianych oczyma ontologii. Syntetyczna forma komentarza, z natury rzeczy wiążąca się z niebezpieczeństwem przeoczenia i błędnego wykładu, skłania do oszczędnych w słowa poszukiwań istoty cudzej filozoficznej myśli, która nie znajduje wszelako innego miejsca pobytu poza okazjonalną myślą interpretatora. W niej ożywa albo obumiera.
Zamieszczone szkice [...] pochłonięte są treścią wybranych twierdzeń, postrzeganych zarówno w bliskości, jak i oddaleniu względem filozoficznego, epokowego kontekstu. Nie wszystkie uchodzą za twierdzenia teorii bytu, wszystkie natomiast zostały opatrzone komentarzem ontologicznym, a ich nić przewodnią stanowi tytułowa Parmenidejska zasada identyczności myślenia i bycia. Umieszczona na początku, z racji historycznego, a przede wszystkim ontologicznego pierwszeństwa, wskazuje kierunek i nadaje bieg kolejnym interpretacjom.

Spis treści

Publikacja zawiera materiały z konferencji naukowej zatytułowanej Herder i filozofia XVIII, XIX i XX wieku, zorganizowanej w dniach 28 września - 2 października 2003 roku z okazji dwusetnej rocznicy śmierci Johanna Gottfrieda Herdera. Spotkanie poświęcono prezentacji dorobku badawczego nad filozofią herderowską oraz nad jej złożonym oddziaływaniem na filozofię zachodnioeuropejską. W konferencji uczestniczyli herderyści z Polski, Niemiec, Francji, Anglii, Stanów Zjednoczonych, Rosji i Słowacji.

Spis treści

Każda epoka potrzebuje aktualnej definicji świętości. Tematem książki jest współczesne rozumienie świętości w procesie jakościowych przemian wewnętrznych człowieka.
Zdaniem Autorki, potencjał świętości jest zawarty w każdym z nas. Współczesny człowiek nie bada tego potencjału rozumem - reaguje nań często emocjonalnie i na ślepo odrzuca.
Książka ukazuje wizerunek człowieka nowej jakości (Nowy Człowiek) i jego drogę od potencjalności do realności świętego wymiaru. Nowy Człowiek jest świadomy przenikania świętości w życiu i konieczności jej spełniania; realizuje swój święty wymiar poprzez święte czyny.

Spis treści

Drugie, zmienione i rozszerzone wydanie publikowanego w latach 1999 i 2001 podręcznika podstaw filozofii. Nową edycję wzbogacono o rozdziały poświęcone filozofii społecznej, polityki, filozofii nauki, rozszerzono także część prezentującą zagadnienia filozofii ekologii. Pozostałe rozdziały zostały ponownie zredagowane, część zmieniona i wzbogacona. Rozszerzono także słowniczek pojęć filozoficznych o terminologię z zakresu filozofii społecznej, polityki i nauki. Dotychczasowy zespół autorów rozszerzył się o osoby Józefa Dębowskiego, Zbigniewa Hulla oraz Jadwigę Błahut-Prusik

Spis treści

Celem głównym [...] pracy jest analiza obecności wielokulturowej tradycji Warmii i Mazur w życiu artystycznym Olsztyna po 1945 roku na przykładzie twórczości i aktywności najwybitniejszego malarza tego regionu, Hieronima Skurpskiego. Praca Ewy Gładkowskiej jest jedną z pierwszych w polskiej literaturze przedmiotu, która ukazuje powyższe zagadnienie z nowej perspektywy. Stanowi ona interesującą i udaną próbę analizy wielokulturowości Warmii i Mazur z perspektywy indywidualnego twórcy, który jak nikt inny wywarł piętno na życiu artystycznym i społeczno-kulturalnym Olsztyna — miasta, w którym żyje nieprzerwanie od 1945 roku — oraz regionu. Autorka w rzeczowy, kompetentny i dobrze udokumentowany sposób przedstawia zagadnienie badawcze. (Z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Saksona)

Spis treści

Zagadnienie krzywdy, przeżycie jej obecności problematyzuje nasze myślenie moralne, ożywia świadomość moralną, rzeźbi ludzkie charaktery i kształtuje postawy społeczne. Krzywda jest centralnym problemem zarówno etyki indywidualnej jak i społecznej, przez jej dogłębne przeżycie i poprawne przemyślenie prowadzi droga do moralnej autentyczności, czyniąc z poważnego nie zakłamanego stosunku do faktu krzywdy bramę, w której łączy się deklaracja zasad moralnych i wartości z ich praktykowaniem. Jak wszelkie fakty, tak i ten może być wyolbrzymiony, a być może zbagatelizowany, prowadząc do nieadekwatnych ocen. Te i inne aspekty oraz stosowane wskazówki i ostrzeżenia w odniesieniu do ludzkiej krzywdy zawiera ta książka, pokazując jak łatwo krzywdę wyrządzić, jak trudno żyć ze świadomością jej wyrządzenia, jak ciężko radzić sobie z upokarzającym doznaniem bycia skrzywdzonym.
(Fragment recenzji wydawniczej Ryszarda Wiśniewskiego)

Spis treści

Książka Lecha Ostasza jest jedną z nielicznych w Polsce prac, w której jest przedstawiona synteza wiedzy o człowieku i kontekście jego życia. Może być frapującą lekturą zarówno dla profesjonalisty, studenta dowolnego kierunku, jak i kogokolwiek zainteresowanego wiedzą o człowieku.
"Nie możemy rozumieć i badać człowieka - jako człowieka w ogóle i jako kogoś konkretnego - jeśli równocześnie nie staramy się zrozumieć i badać siebie samych. O czymkolwiek ktoś mówi, mówi także i o sobie. Dla antropologii filozoficznej każdy człowiek jest zarazem podmiotem i przedmiotem rozumienia i badania..." (Ze Wstępu)

Spis treści

W artykułach przewija się podstawowe pytanie o to, czy człowiek dzisiejszy wykorzystuje swoje możliwości oraz potencjał twórczy i potencjał etyczny, czy uświadamia sobie, jakie posiada możliwości konstruktywne i czy wie, jak należy je realizować? Osoba ludzka często bowiem nie uświadamia sobie, że może być lepsza niż jest aktualnie; że posiada zdolności do autostymulacji. Większość autorów, może nie wprost, lecz pośrednio, dotyka problemu etycznej odpowiedzialności człowieka. Mówi o odpowiedzialności za siebie, za biosferę, kulturę i sztukę, za warunki do życia przyszłych pokoleń, za warunki rozwoju we wszechświecie itp.
(Ze Wstępu)

Spis treści
 

Praca jest analizą dialogu obecnego w historii filozofii i we współczesnej edukacji filozoficznej oraz próbą konfrontacji jego źródeł z zastosowaniem go w szkole. Nieporozumienia i konflikty, obserwowane w związku z zastosowaniem dialogu na lekcjach filozofii, wynikają w dowolności w rozumieniu tego pojęcia. [...]
Praca ta w swoim założeniu ma stanowić zbiór podpowiedzi co do rozumienia dialogu oraz wskazówek metodycznych ułatwiających budowanie praktycznych rozwiązań. Jest kierowana do tych wszystkich, którym nie jest obojętne, czy i w jaki sposób filozofia pojawi się w programach gimnazjum i szkoły średniej w Polsce.
(Ze wstępu)

Spis treści 

Jesteśmy na etapie, na którym rozwój gatunkowy człowieka wymaga zdecydowanego i radykalnego zwrotu w stronę ucieleśniania wartości najwyższych zagubionych w życiu codziennym. Zwrot ten nie może się odbywać bez udziału świadomości, czyli w pełni świadomej, przeżyciowej i przede wszystkim działaniowej postawy człowieka. Zbliżamy się do etapu, w którym konieczna jest rewolucyjna przemiana naszej postawy, a więc także świadomości. Sfery: myślowa, przeżyciowa i decyzyjna człowieka, mimo trudności ich transformacji, dają się szybciej przekształcać niż sfera działaniowa, która porusza całą osobę z jej stronami świadomymi i nieświadomymi. Czyny i zachowanie zmieniają się o wiele trudniej niż przekonania i poglądy. (ze wstępu)

Spis treści

Celem książki jest wskazanie zasadniczych wątków antropologii Friedricha Nietzschego. Pierwsza część to obszerna analiza genezy nietzscheańskiej filozofii człowieka, złożoności źródeł i inspiracji, zasadniczych form oddziaływania na nią europejskiej kultury filozoficznej.
Druga część pracy przedstawia główne perspektywy dociekań antropologicznych Nietzschego. Zmierza również do ukazania zasadniczych sensów otwartej i dynamicznej koncepcji człowieka. Jest to również próba znalezienia odpowiedzi na pytanie o przyczyny wyjątkowej współcześnie atrakcyjności filozofii autora To rzekł Zaratustra.

Spis treści

Od autora: ",Gdyby mówić krótko, można by powiedzieć, że w analizach ustaleniach, które zamieściłem w niniejszej książce, próbuję znaleźć odpowiedź na trzy następujące pytania: 1) czym jest świadomość; 2) czym jest poznanie; 3) czym jest naoczność poznania Istotnie, mówiąc krótko, tak właśnie można by powiedzieć. (...)"

Spis treści

Na podstawie pisemnej twórczości da się analizować osobowość jej autora według metody, którą nazwę - używając terminu Wincentego Lutosławskiego - stylometrią psychologiczną. W. Lutosławski pisał: Doskonała hypokryzja jest niedościgłym ideałem, bo kto by jakieś uczucie doskonale wyrażał, nie czując go, ten rychłoby odczuł to, co wyraża. Każdy ślad w tekście jest ważny, gdyż: Każdy autor ma swe ulubione błędy - a one cechują częstokroć jego usposobienie. W mojej pracy korzystam przede wszystkim z książek i prac opublikowanych W. Lutosławskiego. Do części jego artykułów, o których istnieniu wiem, nie udało mi się dotrzeć. Nie uwzględniłem także rękopisów i, poza kilkoma wyjątkami, bogatej korespondencji, która byłaby najcenniejszym źródłem do kompletnej analizy osobowości.
(Z książki)

Spis treści 

Książka stanowi raport z kilkuletnich poszukiwań zmierzających do sprecyzowania istoty i granic poznania bezpośredniego. Przy tym, w zwrocie "poznanie bezpośrednie" akcent pada na przymiotnik. Idzie tu więc, ujmując rzecz nieco inaczej, o określenie istoty i granic samej bezpośredniości - bezpośredniości poznawczej.
(Ze Wstępu)
"Podzielam stanowisko autora, że kategoria poznania bezpośredniego nie jest pusta. Odpowiada mi również obrana droga, mianowicie przez intencjonalność i przezroczystość znaku. To jest moim zdaniem właściwa perspektywa, pozwalająca na syntezę filozofii analitycznej i fenomenologii. Myślę, że recenzowana wiele czyni dla likwidacji szkodliwej ostrej bariery pomiędzy myśleniem analitycznym a fenomenologią, dodatkowo wzmacnianej dziwacznym podziałem na filozofię analityczną i kontynentalną."
(Z recenzji dr hab. Jana Woleńskiego)

Spis treści

Praca dr. Bastka jest przede wszystkim ruchem myśli, myśli, z którą przyjemnie jest iść razem własną myślą, której miło towarzyszyć w jej rozwoju. Wychodząc w argumentacji od prostej, logicznej - ale w świetle naszych nawyków myślowych i schematów interpretacyjnych wcale nie tak oczywistej - konstatacji, że twórczość, jak ja nazywa pisząc o ludzkiej twórczości, horyzontalna, twórczość bez możliwości spełnienia warunku ex nihilo nie daje niczego nowego, tylko inne, dr Bastek rozwija iście "metafizyczny" wywód, którego celem jest samoświadomość filozoficzna filozofów. Zadanie co najmniej bardzo ambitne - w związku z tym - trudne i niebezpieczne. Ale - na gruncie ogólnych przesłanek całej pracy, jak i na gruncie szczegółowych punktów wyjścia poszczególnych fragmentów wywodu przeprowadzone doskonale pod względem analitycznym, logicznym i historycznym. Zwłaszcza historycznym - bo tylko tak można zrealizować na gruncie filozofii cele "metafilozoficzne", skoro rzeczywistej płaszczyzny metafilozoficznej dla filozofii nie ma. Filozofia myśląca siebie samą w perspektywie własnych dziejów to chyba jedyny sposób na wydostanie się z ograniczających jej samoświadomość okowów określonej epoki, a w każdym razie sposób najlepszy na zdobycie tej samoświadomości. Wniosek, że filozofia niezależnie od ograniczonego do epoki historycznej rozumienia siebie czy to jako odkrywania, czy jako twórczości jest przede wszystkim odkrywaniem tego, co się przed nią odkrywa, tj. różnych możliwości (przejawów) bycia, jest słuszny nie tylko na gruncie generalnych przesłanek pracy, ale w ogóle trafny. To samo można powiedzieć o innej generalnej, z poprzednią ściśle związanej - w istocie heglowskiej - konkluzji dr. Bastka, że żadnej filozofii nie można obalić, jako że każda jest myślą swojego czasu.
(dr hab. Andrzej Papuziński)

Spis treści

Xavier Zubiri Apalategui (1898-1983) - Bask z pochodzenia, uczeń Nöela, Ortegi y Gasseta, Husserla, Heideggera, Einsteina, Schrödingera, twórca filozofii, o której Hiszpanie mówią, że dorównuje dziełu Platona i Arystotelesa. Jego najważniejsze prace to: Naturaleza, Historia, Dios (1944); Sobre la esencia (1962); trylogia Inteligencia sentiente: Inteligencia y realidad (1980); Inteligencia y logos (1982); Inteligencja y razón (1983) oraz El hombre y dios (1984).
Myśl Zubiriego rozwijała się w horyzoncie fenomenologii, którą poddał transformacji po dość rychłym odkryciu "achillesowej pięty" koncepcji Husserla - idealizmu. Fenomenologia stanowiła jego instrumentarium, które wykorzystywał w dążeniu do przezwyciężenia subiektywizmu i psychologizmu, do wyjścia poza dane czystej świadomości i ukształtowania takiej postawy, w której bytowa podstawa rzeczy ujawnia się sama z siebie, stając się obiektem deskrypcji. Hasłem wskazującym kierunek jego myśleniu stają się słowa: od rzeczy do filozofii, przeciwstawione słynnemu Zu den Sachen selbst! fenomenologów.

Spis treści

Można się zgodzić, że w programie metafizycznym Deleuze'a za dużo jest postmodernistycznego chaosu. Wydaje się, że bardziej satysfakcjonująca od filozofii chaotycznej różnicy jest teoria chaosu deterministycznego. Deleuze'a trzeba przede wszystkim oceniać jako filozofa. l tutaj należy powiedzieć, że jego bunt przeciw mechanicznemu powtórzeniu Tego Samego, walka o rozpowszechnienie świadomości twórczego charakteru różnicowania się wszechświata zasługują na szacunek. Implikacje chaosu dla nauki jeszcze nie zostały wyczerpane, więc deleuzjański program chaotycznego różnicowania się rzeczywistości jest nie tylko aktualny, ale może stanowić twórczy bodziec rozwoju dla filozofów przyrody jeszcze przez długi czas. Z kolei jego pluralizm metafizyczny jest ostrzeżeniem przed rozmaitymi zabiegami mechanistyczno-re-dukcyjnymi w filozofii i nauce. Nie należy popadać w skrajność i tworzyć zbyt wielkiej przepaści-różnicy między różnymi zjawiskami, ale z drugiej strony, Deleuze działał właśnie w epoce skrajnego kultu scjentyzmu modernistycznego, zatem jego filozofia różnicy jest równie skrajną opozycją.

Spis treści

Praca w I wydaniu złożona z trzynastu rozdziałów, w których omówiono zasadnicze spory, zagadnienia i stanowiska filozoficzne w obrębie antropologii filozoficznej, gnoseologii, ontologii, aksjologii, etyki i estetyki, filozofii dziejów oraz filozofii ekologii. Uzupełnieniem pracy jest słowniczek podstawowych terminów filozoficznych.
Autorami poszczególnych rozdziałów są: Stefan Opara, Beata Zielewska, Andrzej Kucner, Elżbieta Marczak-Gąsiorowska, Ewa Starzyńska-Kościuszko oraz Zofia Migus-Bębnowicz.

Oba nakłady wyczerpane.

Spis treści 

Dotychczas nie pojawiła się praca, która ukazałaby myśl polityczną i działalność reformatorską Staszica w organicznym związku z jego bogatymi i wielowątkowymi przemyśleniami filozoficznymi. Celem niniejszej monografii jest podjęcie próby wypełnienia tej luki. Autor zamierza ukazać postać Staszica i jego poglądy filozoficzne na tle polskiej i zachodniej filozofii oświeceniowej. Podejmuje się więc złożonego zadania rekonstrukcji myśli ontologicznej, epistemologicznej, historiozoficznej i etycznej Staszica oraz ukazania ich związku z jego poglądami i działalnością społeczną.
(Od Autora)

Spis treści

W myśli Zdziechowskiego ujawniły się [...] fundamentalne problemy współczesności. Polski pisarz przedstawia dominującą realność zła, trudności w uzasadnieniu prawomocności religijnej wiary, słowem - cały kompleks niezwykle ważnych zagadnień. To odkrycie spowodowało, że zainteresowałem się w szczególności filozoficznym kontekstem twórczości Zdziechowskiego. W jego myśli intrygujące jest zwłaszcza pragnienie dotarcia do źródłowej płaszczyzny sensu - próba zdefiniowania ontycznych fundamentów rzeczywistości. Intelektualny wysiłek myśliciela lokuję w obszarze sensu między racjonalizmem a mistycyzmem, tzn. w granicach epistemy ukształtowanej w tradycji europejskiej. Książka nie jest więc typową monografią - to raczej zapis, z którymi Zdziechowski zmagał się przez całe życie.
(Z przedmowy)

Spis treści

Naszym zadaniem jest ukazanie jednego z głównych elementów systemu Teilharda de Chardin - jego teorii postępu. Postęp w filozofii tego katolickiego myśliciela może być rozpatrywany z różnych punktów widzenia: społecznego, cywilizacyjnego, kulturowego, biologicznego itp. Autora niniejszej monografii interesuje w teilhardyzmie szczególnie antropologiczny i socjologiczny aspekt progresu. Jednakże w systemie Teiharda to, co ludzkie jest organicznie związane z przyrodą i Kosmosem. Człowiek jest u niego elementem "Jedni", sam rozwój zaś jest przychodzeniem od mniej do bardziej złożonych zjawisk, od materii ku duchowi.
(Od Autora)

Spis treści

Monografia niniejsza składa się z pięciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym prezentuję dokonaną przez hiszpańskiego filozofa ocenę sytuacji współczesnej kultury zachodniej. Jest ona dla Mariasa uzasadnieniem podjęcia rozważań filozoficznych. W rozdziale drugim omawiam sformułowaną przez madryckiego filozofa koncepcję wiedzy i charakterystykę składników sytuacji poznawczej. Precyzowanie koncepcji Mariasa następuje w kolejnych rozdziałach pracy, w trakcie omawiania kolejnych aspektów jego filozofii. Trzeci rozdział rozprawy poświęcam metafizyce życia madryckiego filozofa. W jego pierwszej części rozważam tezy należące do "analitycznego" poziomu tej metafizyki. Druga część tego rozdziału dotyczy ich bardziej skonkretyzowanej i rozwiniętej wersji, nazywanej przez filozofa "antropologią metafizyczną". W trzeciej części rozdziału omawiam społeczny aspekt tej filozofii życia - rozpatrując go również w perspektywie teoriopoznawczych zainteresowań filozofa. W rozdziale czwartych charakteryzuję części składowe i treść metodologii "rozumu witalnego" i "historycznego". W ostatnim rozdziale pracy ukazuję koncepcję hiszpańskiego filozofa na tle innych współczesnych doktryn o pokrewnych dążeniach teoretycznych, takich jak filozofia M. de Unamuno, J. Ortegi y Gasseta, filozofia życia, fenomenologia, egzystencjalizm.

Spis treści

Krzysztof Kościuszko, Stanisława Ignacego Witkiewicza spór o naukową metafizykę, Wyższa szkoła Pedagogiczna, Olsztyn 1998.

Postać i twórczość Stanisława Ignacego Witkiewicza (1885-01939) wszechstronnego artysty i teoretyka sztuki, współczesnemu czytelnikowi jest znana, natomiast spory Witkiewicza - filozofa o status metafizyki, a także jego poglądy filozoficzno-przyrodnicze nie są jednak - jak sądzę - dostatecznie zaprezentowane i przedyskutowane. Chciałem wypreparować z pism Witkiewicza wątek metafilozoficzny, sposób ujęcia przez tego myśliciela relacji metafizyki do nauki, a to ze względu na niejasny do dziś status metafizyki. Czy rozwiązanie Witkiewicz może nam pomóc? Co autor "Zagadnienia psychofizycznego" ma nam do powiedzenia dziś? Czy można zachować w niezmienionej postaci klasyczne problemy metafizyczne? Czy o ich sensowności winna rozstrzygać fizyka, czy też ma ona (metafizyka) jakieś własne kryteria sensowności i prawdziwości? Czy może się ona ostać wobec współczesnej nauki? Odpowiedzi na takie pytania szukałem w tekstach zakopiańczyka. Praca tego typu, tj. praca zastanawijąca się nad możliwością zaistnienia metafizyki naukowej, nie mogła się oczywiście obejść bez rozważań z zakresu filozofii przyrody, bez odniesienia się do kwestii determinizmu-indeterminizmu, witalizmu-mechanicyzmu, problemu struktury czasoprzestrzeni itp.

Spis treści

W książce tej próbuję dokonać fenomenologicznego opisu struktury wnętrza osobowego człowieka. W opisie tym chcę dotrzeć do najgłębszych warstw wnętrza, które stanowią źródło pozabiologicznego wymiaru osoby. Źródło to utożsamiam z wymiarem obiektywnym i nazywam prawdą wewnętrzną.
Wewnętrzna prawda ma charakter pozabiologiczny (niebiologiczny); ma wymiar obiektywny, przekracza biologię człowieka i nie daje się do niej zredukować. Wymiar biologiczny warunkuje urzeczywistnianie się prawdy i jest do niej komplementarny.
Wewnętrzna prawda realizuje obiektywne aspekty życia człowieka.
To, co jest opisywane jako przeżycia wewnętrzne człowieka, redukowane jest, na ogół, do subiektywnych przeżyć i subiektywnych spostrzeżeń rzeczywistości zewnętrznej. Świat wewnętrzny człowieka sprowadzany jest do subiektywnych, uwewnętrznionych obrazów świata zewnętrznego. (ze wstępu)

Spis treści

Studium to jest kontynuacją mojej poprzedniej książki Prawda wewnętrzna, w której dokonałam fenomenologicznego opisu struktury wnętrza osobowego. Aby dotrzeć do zjawiska prawdy wewnętrznej, wyróżniłam subiektywne i obiektywne warstwy wnętrza. Przyjęłam dualny obraz człowieka, który stale funkcjonuje w naszej świadomości i oddziałuje na nasz sposób życia.
Niniejsza praca przekracza dualną wizję człowieka prezentowaną w pracy poprzedniej. „Dwuwymiarowość" występuje w naszej świadomości i w całej przyrodzie. Zawarta jest w naturze świata. Wyraża się poprzez takie fenomeny egzystencji ludzkiej, jak: życie-śmierć, dzień-noc, ciało-duch, kobieta-mężczyzna, dobro-zło, białe-czarne itp. W niej zawierają się dwubiegunowość, dychotomiczność, komplementarność, alternatywność - zjawiska cechujące każde życie organiczne. Jest to jeden z kluczy do poznawania człowieka.
W książce koncentruję się na wymiarze trzecim, który określam jako wymiar jednoczący. Jest nim duchowość, najbardziej subtelny wymiar człowieka. Przekraczając „dwuwymiarowy" punkt widzenia, proponuję postrzeganie w człowieku wymiaru jednoczącego, jakim jest wymiar doświadczenia duchowego. (ze wstępu)

Spis treści