Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej podjęło inicjatywę spisania i wydania wspomnień ludzi Kresów, osiadłych na Warmii i Mazurach. Wspólnym wysiłkiem Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego oraz towarzystwa ukazał się pokaźnej objętości tom wspomnień.

W ich wspomnieniach jawi się rodzinny dom, miasto, wieś jako bajeczna kraina dzieciństwa i lat młodości. Przeżyli kres Kresów, gdy we wrześniu 1939 r. wkroczyła na wschodnie ziemie Rzeczypospolitej armia radziecka. Tysiące ich znalazły się w więzieniach, łagrach, na zsyłce. Przeżyli masowe deportacje na bezkresną syberyjską i kazachską ziemię. Walczyli w oddziałach partyzanckich, w polskiej armii dowodzonej przez generała Andersa, ale i w Ludowym Wojsku Polskim. W roku 1945 opuścili swą ojczyznę i przyjechali na Warmię i Mazury, krainę potwornie zniszczoną, by na nowo zorganizować tu życie.

W wydanych wspomnieniach zawarte są ich zmagania i przeżycia. W książce znalazło się słowo o pierwszym prezesie Towarzystwa i prezesie olsztyńskiego oddziału Wspólnoty Polskiej profesorze Zbigniewie Jabłonowskim.

Kilkadziesiąt tysięcy ludzi ze wschodnich obszarów II Rzeczypospolitej przybyło na tę ziemię. Oni wydrukowali pierwszą polską gazetę w Olsztynie, zorganizowali teatr, radio. Nie mogło ich zabraknąć, gdy powstawały w Olsztynie szkoły wyższe - Wyższa Szkoła Rolnicza, Wyższa Szkoła Nauczycielska, Seminarium Duchowne „Hosianum" i wreszcie Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

To ostatni już moment, aby wspomnienia spisać, a przede wszystkim ogłosić drukiem. Niestety, o wielu bohaterach tej książki piszą wnuki, synowie, córki. Z wieloma wywiady przeprowadził niestrudzony dziennikarz i kronikarz życia Kortowa i Olsztyna Bolesław Pilarek, wspierany przez Zygfryda Gładkowskiego. Dzięki ich pracy od zapomnienia ocalone zostały losy ludzi nam bliskich, których tak do końca nie znaliśmy.

prof. Stanisław Achremczyk