UNESCO nie skreśli Łuknajna

„Jeziora Mazurskie” – to nowy rezerwat biosfery, który niebawem pojawi się na światowej liście UNESCO. Jego utworzenie to m.in. zasługa naukowców z UWM.

"Jezioro Łuknajno" to najmniejszy w Polsce rezerwat biosfery. Jego powierzchnia wynosi 1410 ha. Stwierdzono tu występowanie około 170 gatunków ptaków, z których ok. 125 gniazduje. Symbolem Łuknajna jest łabędź niemy (na zdj.), który w czasie pierzenia się (sierpień-wrzesień) tworzy stada sięgające 2 tys. osobników. W tym czasie jezioro jest też przystankiem dla licznych stad ptaków wodno-błotnych.

UNESCO ostrzega

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury, czyli UNESCO w ubiegłym roku zapowiedziała, że skreśli "Łuknajno" ze światowej listy rezerwatów biosfery. Czyżby stało się tam coś złego?

- Na szczęście nie. Rezerwaty biosfery to obszary zawierające cenne zasoby przyrodnicze. Są tworzone, aby chronić, promować i demonstrować zrównoważony związek człowieka z biosferą. Celem ich jest także tworzenie miejsc obserwacji i badań naukowych. W każdym rezerwacie biosfery wyróżnia się strefę centralną; buforową, czyli zabezpieczającą oraz przejściową. "Jezioro Łuknajno" tej trzeciej nie miało, czyli nie spełniało wymogów UNESCO - wyjaśnia prof. Czesław Hołdyński, kierownik Katedry Botaniki i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Biotechnologii UWM.

Na urlop do rezerwatu

Dlaczego brak strefy przejściowej, wydawałoby się najmniej istotnej, jest dla UNESCO tak ważny, że aż grozi Polsce skreśleniem"Łuknajna" z listy?

Strefa centralna – czyli ochronna każdego rezerwatu biosfery służy do zachowania zasobów genetycznych, gatunków, ekosystemów i krajobrazów. Strefa buforowa służy do wspierania logistycznego funkcji ochronnych w strefie centralnej. Dopuszcza pod pewnymi warunkami prowadzenie działalności człowieka. Strefa przejściowa najczęściej obejmuje otulinę rezerwatu. Gospodarowanie człowieka jest tam dozwolone, jeśli oparte jest na zasadach zrównoważonego rozwoju. Rezerwat biosfery nie jest zatem formą ochrony prawnej jakiegoś cennego przyrodniczo obszaru. Czym więc jest?

- Formą promocji. UNESCO powołując do życia rezerwaty biosfery wskazuje miejsca, w których coś ważnego lub interesującego się znajduje, miejsca godne odwiedzenia. Dla wielu ludzi na świecie to cenna informacja i nią się kierują wybierając np. miejsce urlopu – wyjaśnia prof. Cz. Hołdyński.

Rezerwat biosfery w strefie centralnej chroni to, co powinno być chronione i co już jest chronione na mocy krajowych przepisów, natomiast w 2 pozostałych strefach dopuszcza działalność człowieka. Dzięki temu całe środowisko wraz ze swym kontekstem kulturowo-historycznym jest żywe i o pokazanie tego UNESCO chodzi.

Dokumenty już w Paryżu

Kierując się zaleceniami UNESCO Ministerstwo Środowiska za pośrednictwem Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Olsztynie zleciło Katedrze Botaniki i Ochrony Roślin UWM przygotowanie dokumentacji nowego rezerwatu biosfery. Trzyosobowy zespół z Katedry Botaniki i Ochrony Przyrody w składzie: prof. Czesław Hołdyński, kierownik oraz dr Justyna Święczkowska i dr Joanna Ruszczyńska pracował nad nim pół roku - od wiosny do września 2015. Na początku października dokumentacja trafiła do siedziby UNESCO w Paryżu.

Dokumentacja nowego rezerwatu biosfery „Jeziora Mazurskie” zawiera wymagane materiały kartograficzne wraz z granicami 3 stref, opis walorów przyrodniczych, charakterystykę społeczno-kulturową, opis znaczenia kulturowego dla lokalnej społeczności oraz proponowane sposoby zarządzania i gospodarowania w rezerwacie.

- Aby "Łuknajno" mogło pozostać rezerwatem biosfery musieliśmy zmienić tok myślenia. Jezioro jest za małe, aby mogło sprostać wymogom, więc po długich dyskusjach w porozumieniu z samorządami lokalnymi postanowiliśmy obszar rezerwatu biosfery znacznie powiększyć – opowiada prof. Cz. Hołdyński.

- Objął on nie tylko obecny rezerwat przyrody „Jezioro Łuknajno”, ale jeszcze 11 następnych rezerwatów przyrody znajdujących się w granicach Mazurskiego Parku Krajobrazowego, które wchodzą w skład tzw. strefy rdzennej. Wokół nich wyznaczyliśmy jeszcze strefy buforowe. Ale cały rezerwat biosfery wraz z bardzo dużą strefą przejściową obejmuje obszar 57,6 tys. ha na terenie gmin: Ruciane-Nida (w której leży 33% jego powierzchni), Piecki (23%), Mikołajki (22%), Pisz (18%), Mrągowo, Orzysz i Świętajno. W jego granicach znajdują się m.in. jeziora: Śniardwy, Bełdany, Mikołajskie, Mokre, Mikołajki, wsie letniskowe: Krutyń, Wojnowo, Gałkowo, Zgon, Ukta, Kadzidłowo, Wygryny, Wejsuny, Onufryjewo, Popielno, Niedźwiedzi Róg, Wierzba, Iznota, Kamień, Pask - dodaje prof. Cz. Hołdyński.

Przedłużenie kampanii reklamowej

Zespół prof. cz. Hołdyńskiego przygotowując dokumentację kilkadziesiąt razy spotykał się z mieszkańcami, organizacjami ekologicznymi i samorządami lokalnymi obszaru objętego rezerwatem, m.in. w Mikołajkach, Rucianem, Krutyni i w Olsztynie.

- Pojęcie i cele rezerwatu biosfery są społeczeństwu mało znane. Ludzie kojarzą go z zakazami, które miałyby w nim obowiązywać. Dlatego na początku pracy spotykaliśmy się z dosyć dużą niechęcią lokalnej ludności. To z kolei powoduje, że nie są zainteresowani możliwościami wynikającymi z udziału w światowej sieci tych obiektów. Tymczasem Rezerwat biosfery „Jeziora Mazurskie” niczego ludziom nie zabrania. Zarządza się (gospodaruje) na podstawie już obowiązujących planów ochrony, np. istniejących tam rezerwatów przyrody, zadań ochrony obszarów Natura 2000, planu ochrony Mazurskiego Parku Krajobrazowego, planów urządzania lasów na obszarach gmin, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. A kiedy już zostanie wpisany na listę rezerwatów UNESCO, co powinno się stać w połowie 2016 r., będzie przedłużeniem kampanii reklamowej „Mazury cud natury” – zapewnia prof. Cz. Hołdyński.

tekst i fot. Lech Kryszałowicz

Fot.  w galerii: Waldemar  Bzura

Rezerwat biosfery „Jeziora Mazurskie” obejmuje następujące rezerwaty przyrody: Jezioro Łuknajno – ornitologiczny, Czapliniec – leśny, Ławny Lasek – leśny, Jezioro Lisunie – florystyczny, Strzałowo – leśny, Pierwos i Krutynia Dolna –leśne,, Jezioro Warnołty – ornitologiczny, Królewska Sosna i Zakręt – torfowiskowe, Jezioro Nidzkie i Jezioro Krutyńskie – krajobrazowe.-


w kategorii