Nagroda PAN dla naukowców UWM

Naukowcy z UWM nagrodzeni przez PAN
Projekt „Antyoksydacyjne i immunostymulujące oddziaływanie zróżnicowanych poziomów i wzajemnego stosunku lizyny, argininy i metioniny w mieszankach paszowych dla indyków rzeźnych” otrzymał Nagrodę Komitetu Nauk Zootechnicznych i Akwakultury Polskiej Akademii Nauk w 2022 roku.



W projekt zaangażowanych było 11 naukowców. Pięcioro z nich to badacze z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Prof. Dariusz Mikulski, dr hab. Paweł Konieczka, dr Joanna Celej i mgr Marzena Mikulska to kadra Katedry Drobiarstwa i Pszczelnictwa na Wydziale Bioinżynierii UWM, natomiast dr Bartłomiej Tykałowski pracuje w Katedrze Chorób Ptaków UWM. Poza naukowcami z naszego Uniwersytetu nad projektem pracowali: prof. Zenon Zduńczyk i prof. Jerzy Juśkiewicz z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie oraz czworo naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie: prof. Katarzyna Ognik, dr hab. Magdalena Krauze, dr Anna Stępniowska i dr Ewelina Cholewińska. Zespołowi przewodził prof. Jan Jankowski, kierownik Katedry Drobiarstwa i Pszczelnictwa UWM. On jednak, jako członek kapituły nagrody, nie mógł kandydować do wyróżnienia. Wyłączył się także z oceny nadesłanych wniosków.

Nagrodzone osiągnięcie to wynik kompleksowych prac badawczych, realizowanych w latach 2018-21 i finansowanych z grantu Narodowego Centrum Nauki. Budżet, którym dysponowali naukowcy, wynosił 1,5 mln zł.

Lizyna, arginina i metionina to aminokwasy niezbędne do prawidłowego rozwoju zwierząt. Wpływają na ich wzrost i odporność. Wiadomo o tym od dawna i od dawna dodawane są też do pasz dla indyków. Na czym więc polegało nowatorstwo nagrodzonych badań?

Jak tłumaczy prof. Jankowski, kluczowe było ustalenie proporcji, w jakich aminokwasy powinny występować w paszach.  – Ich wzajemny stosunek wpływa na wiele szlaków metabolicznych w organizmie indyków. Dzięki właściwym proporcjom ograniczamy ich zużycie, czyli zmniejszamy koszty żywienia drobiu, a także poprawiamy status immunologiczny i odporność na stres oksydacyjny. Są to niezmierne istotne zagadnienie w związku z koniecznością zmniejszenia ilości antybiotyków stosowanych w produkcji zwierzęcej – wyjaśnia prof. Jankowski.

Naukowcy uczestniczący w projekcie ustalili trzy różne poziomy proporcji badanych aminokwasów względem siebie. Każdy z nich trochę inaczej działa na indyki. Przy jednym można uzyskać najlepsze wyniki wzrostowe indyków, poprawę metabolizmu oraz sprawności systemu immunologicznego i antyoksydacyjnego. Przy drugim – ograniczenie procesów oksydacyjnych i zmian epigenetycznych ważnych molekuł zarówno w ścianie jelita, jak i we krwi, zachowanie lepszej integralności bariery jelitowej oraz korzystne oddziaływanie na metabolizm. Stosując pasze z trzecim poziomem aminokwasów, badacze zaobserwowali z kolei pobudzenie systemu immunologicznego indyków, ograniczenie reakcji nitracji białek oraz oksydacji białek i DNA, jak też korzystne zmiany w funkcjonowaniu ekosystemu jelit.

Wyniki badań uczestnicy projektu opisali szczegółowo w 11 artykułach opublikowanych w renomowanych czasopismach naukowych oraz zaprezentowali na prestiżowych sympozjach. Wyniki ich badań są już wykorzystywane przez wytwórnie pasz w Kałęczynie, w Grajewie oraz w Bezledach. To tam produkuje się mieszanki paszowe dla indyków rzeźnych.

– Polska z roczną produkcją około 600 tys. ton żywca indyczego zajmuje trzecie miejsce w świecie i pierwsze w Europie. Wdrożenie wyników naszych badań zwiększy konkurencyjność polskich indyków na rynku oraz może znacząco przyczynić się do poprawy efektywności ich odchowu, a także lepszej sprawności ich systemu immunologicznego poprzez zmniejszenie ilości stosowanych w ich leczeniu antybiotyków – podsumowuje prof. Jankowski.

Nagroda Komitetu Nauk Zootechnicznych i Akwakultury PAN nie jest nagrodą materialną, ale ma wymiar prestiżowy.

lek