Aby nikt konsumenta nie oszukał

dr Dominika Jakubowska
Być może dzięki badaniom prowadzonym na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim uda się opracować zestaw cech określających produkty żywności tradycyjnej. Badania takie prowadzi, jako pierwsza w Polsce, dr Dominika Jakubowska z Katedry Rynku i Konsumpcji Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM.

Rynek żywności tradycyjnej w Polsce dynamicznie się rozwija. Brak jednak przepisów jednoznacznie określających, kto i pod jakimi warunkami może posługiwać się terminem „tradycyjny produkt żywnościowy” – twierdzi dr Dominika Jakubowska z Katedry Rynku i Konsumpcji Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM.

Być może dzięki jej badaniom uda się opracować zestaw cech określających autentyczne produkty żywności tradycyjnej. Prace nad utworzeniem norm pozwalających zagwarantować wiarygodność takich produktów w oczach konsumentów dr Jakubowska prowadzi, jako pierwsza w Polsce. Projekt badawczy to efekt jej grantu zdobytego w konkursie Miniatura 3 Narodowego Centrum Nauki. Grant rozpoczął się w listopadzie 2019 roku i potrwa rok.

Po etapie zachłyśnięcia się nowoczesnością i towarami sprowadzanymi z Zachodu nastąpił powrót do korzeni, czyli docenianie przez konsumentów rodzimych produktów żywnościowych, ze szczególnym uwzględnieniem wytwórczości lokalnej. To zjawisko, w połączeniu z coraz wyraźniejszym trendem do prowadzenia zdrowego stylu życia spowodowało rozwój produkcji żywności tradycyjnej. Konsekwencją tych trendów jest także niestety pojawienie się nie do końca uczciwych producentów, próbujących wykorzystać boom na tradycję.

- Brak ustawodawstwa w jednoznaczny sposób określającego, kto i pod jakimi warunkami może posługiwać się terminem „tradycyjny produkt żywnościowy” dewaluuje pojęcie tradycji. Stąd potrzeba wypracowania katalogu autentycznych cech żywności tradycyjnej, które pozwalają ją odróżnić się od imitacji – wyjaśnia dr Jakubowska.

Czym zatem jest żywność tradycyjna?

- Zarówno w Polsce jak i w Unii Europejskiej istnieją regulacje prawne dotyczące żywności tradycyjnej, które precyzują kryteria przyznawania znaków jakościowych i zakres ich ochrony na rynku żywności. Zgodnie z przyjętą przez Komisję Europejską definicją określenie „tradycyjny” odnosi się do żywności, która jest w obrocie na rynku wspólnotowym przynajmniej przez okres wskazujący na przekaz z pokolenia na pokolenie, co określa się jako co najmniej 25 lat – definiuje dr Jakubowska.

Jednak, jak dodaje, określenie „żywność tradycyjna” nie podlega ochronie i bywa różnie interpretowane. Producenci wyrobów tradycyjnych, oprócz prawa do ochrony nazwy, mogą także na opakowaniach umieszczać symbole świadczące o wyjątkowości produktu. Jednak te znaki są różnie postrzegane i interpretowane przez konsumentów, a ich nadmiar wprowadza szum informacyjny.

Warmia i Mazury ma produkty wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych prowadzoną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Są to produkty wytwarzane tradycyjnymi metodami wykorzystywanymi co najmniej od 25 lat. W całym kraju zarejestrowanych jest niemal 2000 takich produktów. Ostatnio dołączył do nich marcepan królewiecki, wpisany na listę 2 grudnia 2020 r.

Nasz region, w 2005 r. jako pierwszy z polskich regionów przystąpił do Europejskiej Sieci Regionalnego Dziedzictwa Kulinarnego, jednej z największych w Europie. Znak „Kulinarne Dziedzictwo Europy” pomaga konsumentom odnaleźć miejsca, w których można spróbować regionalnych specjałów. Na Warmii, Mazurach i Powiślu sieć tworzy aktualnie ponad 130 podmiotów. Są wśród nich rolnicy, przetwórcy i restauratorzy. Głównym kryterium członkostwa w sieci jest korzystanie z lokalnych surowców w produkcji żywności i potraw, kultywowanie tradycji kulinarnych, a także promocja kulinarnego dziedzictwa regionu.

Dr Jakubowska prowadząc badania, spotykała się zarówno z producentami żywności tradycyjnej, jak i z konsumentami, przeprowadzając z nimi wywiady.

- W spotkaniach wzięli udział wytwórcy różnych kategorii żywności tradycyjnej z terenu województwa warmińsko-mazurskiego oraz Małopolski. Natomiast w grupach skupiających konsumentów wyrobów tradycyjnych uczestniczyły osoby deklarujące regularne spożywanie produktów tradycyjnych. Celem badań było określenie zestawu cech tradycyjnych produktów żywnościowych, które gwarantują ich wiarygodność w oczach konsumentów, a tym samym powodują gotowość do ich zakupu – opowiada dr Jakubowska.

Badania pozwalające opracować jednolity, precyzyjny katalog cech definiujących żywność tradycyjną to wymóg rynku. Wskazują na to rosnący popyt na takie towary i jednocześnie niski poziom wiedzy konsumentów w zakresie oznakowania tradycyjnych produktów żywnościowych. Dr Jakubowska nie poprzestaje jednak na opracowaniu zestawu cech definiujących tradycyjne produkty żywnościowe. Chce badać konsumentów wybierających takie produkty.

- Brakuje jednoznacznej definicji grupy konsumentów żywności tradycyjnej w Polsce. Zdefiniowanie takich konsumentów będzie przedmiotem moich dalszych badań, które planuję zrealizować w najbliższych miesiącach – podsumowuje dr Jakubowska.

Pełna nazwa projektu badawczego brzmi "Atrybuty autentyczności informacji o tradycyjnych produktach żywnościowych”

mah, dj

w kategorii