23 października 2001 roku Rada Wydziału Humanistycznego podjęła decyzję o powołaniu kierunku Dziennikarstwo i Komunikacja Społeczna w formie wyższych studiów zawodowych licencjackich stacjonarnych i zaocznych. 30 listopada 2001 roku Senat UWM w Olsztynie zaakceptował tę propozycję i umieścił ją w ofercie dydaktycznej na rok akademicki 2002/2003. 1 stycznia 2005 r. na podstawie Zarządzenia Rektora UWM Nr 44 z dnia 15 grudnia 2004 r. utworzono samodzielną jednostkę Instytut Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej.

Obecnie Instytut podzielony jest na trzy zakłady: Zakład Kultury Mediów, Zakład Historii Mediów, Zakład Komunikacji Społecznej, a realizowane w nim badania konstytuowane są przez aspekty dotyczące funkcjonowania spektrum mediów. Poza obszarami związanymi z analizą mediów takich jak telewizja, radio, prasa w centrum zainteresowań pracownicy jednostki stawiają także środowiska sieciowe w tym strony internetowe, blogi, fora, a nawet gry. W działalności naukowej pracownicy Instytutu zajmują się nie tylko problematyką dotyczącą mediów traktowanych systemowo. Ponieważ media, kultura i procesy komunikowania są nierozerwalnie związane z ludzką egzystencją w badaniach prowadzonych w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej istotną rolę odgrywają te aspekty, które pozwalają na obrazowanie przemian uwzględniających strukturę językową tworzonych i percypowanych komunikatów. Naturalnym środowiskiem dla prowadzonych badań są w rezultacie miedzy innymi gatunki informacyjne podlegające ciągłemu przetwarzaniu w dominujących w mediasferze mediach elektronicznych, wszelkie formy odsyłające do gatunków publicystycznych, literatura, a także niejednorodne pod względem struktury wytwory kinowe a nawet teatralne.