rss facebook e-mail
UWM Olsztyn

JAK CHRONIĆ WYNIKI BADAŃ NAUKOWYCH

PRAWO AUTORSKIE

Zgodnie z Ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych prawo autorskie przysługuje autorowi (twórcy) dobra niematerialnego (intelektualnego) od chwili jego wytworzenia. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności, co oznacza, że dany utwór nie musi być nigdzie zgłoszony ani zarejestrowany. Prawo autorskie dzieli się na:

  • Autorskie prawa osobiste nie są ograniczone w czasie (trwają wieczyście) i nie podlegają zrzeczeniu się lub zbyciu. Autor ma prawo do: autorstwa utworu; oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania; decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności; nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.
  • Autorskie prawa majątkowe – prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszelkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Prawa te można przenosić, dziedziczyć lub obciążać. Istnieje również możliwość umownego upoważnienia osoby trzeciej do korzystania z utworu (umowa licencyjna). Autorskie prawa majątkowe gasną po 70 latach od śmierci twórcy lub, w przypadku współtwórców, po upływie 70 lat od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych.

W przypadku wytworzenia utworu w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, pracodawca nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Dodatkowo w przypadku utworów naukowych stworzonych w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, instytucji naukowej przysługuje pierwszeństwo opublikowania utworu naukowego pracownika. Pierwszeństwo to wygasa jeżeli , jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od daty dostarczenia utworu nie zawarto z twórcą umowy o wydanie utworu albo jeżeli w okresie dwóch lat od daty jego przyjęcia utwór nie został opublikowany.

KNOW-HOW – przedmiotem ochrony mogą być wszelkie informacje mające wartość gospodarczą (techniczne, organizacyjne, handlowe, itp.) i posiadające poufny charakter. Konieczność publikacji danych technicznych wynalazku w przypadku ubiegania się o ochronę daje często powszechny dostęp do informacji, które mogą być wykorzystane przez konkurentów rynkowych. Know-how jest tajemnicą przedsiębiorstwa, która jest chroniona na podstawie ustawy z kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Aby chronić taką informację należy wykazać, że jest ona poufna, a zatem nie może być powszechnie dostępna lub co gorsza opublikowana.

 

Zasady postępowania w zakresie ochrony PRAW AUTORSKICH i PRAW WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ w UWM w Olsztynie

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski posiada wewnętrzne regulacje dotyczące postępowania w przypadku utworów naukowych wytworzonych w Uniwersytecie  – zobacz Regulamin zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej oraz zasad komercjalizacji w Uniwersytecie Warmińsko – Mazurskim w Olsztynie

Regulamin zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej oraz zasad komercjalizacji w Uniwersytecie Warmińsko – Mazurskim w Olsztynie został wprowadzony Uchwałą  nr 787 Senatu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 25 września 2015 roku.

Ww. Regulamin została opracowany na bazie wcześniejszej wersji Regulaminu dot. zasad ochrony i komercjalizacji dóbr niematerialnych w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, który  został zatwierdzony uchwałą Senatu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Nr 716 z dnia 17 czerwca 2011 r. i wszedł w życie dn. 1 października 2012 r.

Przyczyną wprowadzenia zmian w Regulaminie była nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. wprowadzona ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw.

Celem wprowadzenia i modyfikacji  Regulaminu jest uporządkowanie kwestii związanych z zarządzaniem szeroko pojętą własnością intelektualną. Wprowadzone zostały reguły postępowania w przypadku ochrony wyników badań prowadzonych w Uniwersytecie, a także ich komercjalizacji. Dzięki temu zabezpieczone są interesy twórców i Uczelni, a także wyeliminowane zostają niejasności i spory w zakresie uprawnień Uniwersytetu do dóbr niematerialnych tworzonych przez członków społeczności akademickiej.

Pracownik naukowy posiada zarówno osobiste jak i majątkowe prawa autorskie do tworzonych przez siebie dóbr własności intelektualnej. Zasada ta posiada jednak wyjątki. W myśl Regulaminu nie dotyczy takich dóbr, jak i ich materialnych nośników, które:

  1. powstały w trakcie prac naukowych, badawczych i rozwojowych realizowanych w Uniwersytecie, w szczególności stworzonych w wyniku wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku pracy (np. takich, które powstają podczas realizacji  grantu lub w wyniku wskazania przez Dziekana w porozumieniu z Rektorem odpowiednich kategorii)
  2. powstały przy pomocy Uniwersytetu (w przypadku istotnego, warunkującego wkładu Uniwersytetu w powstanie dzieła, który może polegać w szczególności na: nakładach finansowych, technicznych, materiałowych, doradztwie merytorycznym lub świadczeniu usług, które nie są powszechnie dostępne)
  3. do których prawa zostały przeniesione na Uniwersytet
  4. powierzonych Uniwersytetowi
  5. w przypadkach określonych w odpowiednich umowach.

Zgodnie z obowiązującym Regulaminem pracownik UWM w Olsztynie w przypadku wytworzenia utworu naukowego ma swobodę w wyborze miejsca publikacji lub innego sposobu rozpowszechniania tego utworu. W takim wypadku jednak istnieje obowiązek umieszczania obok swojego nazwiska jako twórcy, nazwy Uniwersytetu. Za zgodą Rektora lub osoby przez niego upoważnionej kierownik jednostki może wyrazić wolę skorzystania przez Uniwersytet z prawa pierwszeństwa publikacji określonych utworów naukowych pracowników. Wówczas zaistnieje konieczność zgłoszenia utworu naukowego  kierownikowi. Pierwszeństwo to jednak wygasa jeśli w okresie 3 miesięcy od zgłoszenia utworu nie zawarto z twórcą umowy wydawniczej lub gdy utwór nie zostanie opublikowany w ciągu roku.

Naukowcy zobowiązani są również zgłaszać kierownikowi jednostki powstałe w wyniku wykonywania obowiązków służbowych programy komputerowe, utwory audiowizualne i bazy danych.

 

 

Procedurę postępowania w sprawie ochrony utworów, baz danych i przedmiotów praw pokrewnych obrazuje poniższy schemat:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oprac. dr Marek Salamonowicz, Wydział Prawa i administracji UWM w Olsztynie

 

 

 

PRAWO WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ

  • PATENT jest prawem wyłącznym udzielanym na wynalazek – bez względu na dziedzinę techniki – który jest nowy, posiada poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania. Ochrona wynalazku wymaga ujawnienia wszystkich związanych z nim informacji technicznych, które są powszechnie dostępne i dają możliwość odtworzenia wynalazku każdej osobie posiadającej odpowiednią wiedzę techniczną. Patent stanowi gwarancję dla uprawnionego, że pomimo publicznego ujawnienia wynalazku, nikt nie będzie mógł go używać czy kopiować bez uprzedniej zgody uprawnionego. Zapewnia nie tylko ochronę, ale też uzyskanie korzyści materialnych w przypadku wdrożenia wynalazku. Prawo patentowe zapewnia wynalazcy okresową i terytorialną ochronę (w większości państw trwa ona 20 lat).
    Właściciel patentu może udzielić zgody na wytwarzanie i wdrażanie opatentowanych rozwiązań decydując się na udzielenie licencji innemu podmiotowi. Licencji udziela się z reguły pod warunkiem uiszczenia opłaty licencyjnej, która stanowi wynagrodzenie za kreatywność wynalazcy, zaś licencjobiorca uzyskuje możliwość komercjalizacji wynalazku.
  • PRAWO OCHRONNE do wyłącznego korzystania ze WZORU UŻYTKOWEGO w sposób zarobkowy (przemysłowy, handlowy) dotyczy nowych i użytecznych rozwiązań o charakterze technicznym w zakresie kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Wzór uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.  W odróżnieniu od wynalazku wzór użytkowy nie musi charakteryzować się poziomem wynalazczym. Prawo ochronne na wzór użytkowy jest analogiczne do prawa z uzyskania patentu, z tym, że okres jego obowiązywania ochrony jest krótszy i wynosi 10 lat.
  • PRAWO OCHRONNE NA ZNAKI TOWAROWE daje prawo do wyłącznego używania znaku towarowego w sposób zarobkowy lub zawodowy. Znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli nadaje się ono do odróżnienia towarów różnych producentów. Podstawowe wymogi, jakie powinien spełniać znak towarowy to graficzna przedstawialność oraz zdolność odróżniająca. Znakiem towarowym może być przede wszystkim wyraz – znak słowny, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna – znak graficzny lub słowno-graficzny, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania – znak trójwymiarowy, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy – znak muzyczny. W przypadku Uczelni znak towarowy może być pomocy w promocji transferu technologii i rozwiązań powstałych w Uniwersytecie np. poprzez nałożenie obowiązku posługiwania się przez licencjobiorców logo UWM.
  • PRAWO Z REJESTRACJI WZORU PRZEMYSŁOWEGO umożliwia ochronę wytworu o charakterze materialnym. Jako wzór przemysłowy można chronić  jedynie wygląd zewnętrzny wytworu, nie zaś sam produkt. Wzór przemysłowy to zgodnie z ustawą Prawo własności przemysłowej nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nada mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Zgłoszenie wniosku o rejestrację wzoru nie podlega publikacji. Wszelkie informacje o dokonanym zgłoszeniu przekazywane są osobom trzecim za zgodą zgłaszającego.
  • PRAWA WYŁĄCZNE DO NOWYCH ODMIAN ROŚLIN – na nowe odmiany roślin można uzyskać wyłączne prawo hodowcy, które jest analogiczne z prawem patentowym. Hodowca może ubiegać się o przyznanie wyłącznego prawa, przy spełnieniu łącznie 5 przesłanek, czyli jeżeli odmiana jest: odrębna; wyrównana; trwała; nowa; jej nazwa odpowiada obowiązującym wymaganiom. W przypadku odmian winorośli, drzew oraz ziemniaka  wyłączne prawo obowiązuje na okres 30 lat, w przypadku pozostałych odmian – 25. Warto zaznaczyć, że za hodowcę uznaje się osobę, która wyhodowała albo odkryła i wyprowadziła odmianę, przy czym nie jest hodowcą osoba, która wyhodowała lub odkryła odmianę na podstawie umowy o pracę lub innej umowy. Taka osoba jest twórcą i nie może ubiegać się o przyznanie wyłącznego prawa, ma jednak prawo do wynagrodzenia za wszelkie zarobkowe korzystanie z odmiany.

 

schemat 2

 

Poniższa tabela przedstawia cechy poszczególnych dóbr niematerialnych wskazując jednocześnie możliwe formy ochrony:

 

Źródła:

  1. M. Salamonowicz, PRZEWODNIK dotyczący zarządzania własnością intelektualną i ochrony prawnej dóbr niematerialnych powstałych w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie , Olsztyn 2011
  2. A. Adamczak, M. du Vall, Ochrona własności intelektualnej, Uniwersytecki Ośrodek Transferu Technologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010
  3. A. Adamczak, M. Dobosz, M. Gędłek, Wzory przemysłowe w działalności małych i średnich przedsiębiorstw, Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2009
  4. A. Adamczak, M. Gędłek, Czerpiąc z przeszłości, kreuj przyszłość: wynalazki i patenty, Krajowa Izba Gospodarcza, Warszawa 2010
  5. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
  6. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

Dodaj komentarz odnośnie: JAK CHRONIĆ WYNIKI BADAŃ NAUKOWYCH

You must be logged in to post a comment.